21/11/2026 lúc 04:37 (GMT+7)
Breaking News

Bảo đảm an sinh toàn diện cho phụ nữ cao tuổi trong hoàn thiện pháp luật về người cao tuổi

Tóm tắt: Già hóa dân số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội theo hướng bao trùm, thích ứng với sự thay đổi về quy mô và cơ cấu dân số. Trong quá trình này, phụ nữ cao tuổi là nhóm cần được quan tâm từ góc độ giới và tiếp cận vòng đời, bởi những khác biệt về việc làm, thu nhập, thời gian tham gia bảo hiểm xã hội và trách nhiệm chăm sóc không được trả công có thể tích lũy thành bất lợi khi về già. Trên cơ sở phân tích chính sách pháp luật hiện hành, số liệu thống kê và kinh nghiệm quốc tế, bài viết làm rõ một số vấn đề đặt ra đối với bảo đảm an sinh cho phụ nữ cao tuổi; đồng thời đề xuất định hướng hoàn thiện chính sách về thu nhập, bảo hiểm xã hội, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn và bảo vệ quyền. Qua đó, bài viết nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép giới trong quá trình xây dựng, thực thi chính sách người cao tuổi, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu an sinh, bình đẳng và phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống xã hội.

Từ khóa: phụ nữ cao tuổi; an sinh xã hội; bình đẳng giới; bảo hiểm xã hội; chăm sóc dài hạn.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Già hóa dân số đang trở thành một xu hướng có tác động sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức hệ thống an sinh và chất lượng cuộc sống của người dân. Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên; chỉ số già hóa đạt 60,2%. Dự báo đến năm 2030, số người cao tuổi có thể xấp xỉ 18 triệu người [1]. Sự chuyển đổi về cơ cấu dân số không chỉ làm gia tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe và bảo đảm thu nhập khi về già, mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức lại các dịch vụ xã hội theo hướng chủ động, liên tục và phù hợp với đặc điểm của từng nhóm dân cư.

Trong nhóm người cao tuổi, phụ nữ có những đặc điểm cần được xem xét từ góc độ giới. Tuổi thọ trung bình của phụ nữ thường cao hơn nam giới, song thời gian sống kéo dài không đồng nghĩa với việc mọi người đều có điều kiện sức khỏe, thu nhập và môi trường sống tương ứng. Những gián đoạn trong quá trình làm việc để thực hiện trách nhiệm chăm sóc gia đình, sự tập trung ở khu vực việc làm phi chính thức, mức thu nhập và thời gian đóng bảo hiểm xã hội có thể ảnh hưởng đến khả năng tích lũy và thụ hưởng an sinh khi về già. Bên cạnh đó, phụ nữ cao tuổi có thể phải đối diện đồng thời với các nhu cầu chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ sinh hoạt, bảo đảm an toàn và duy trì sự tham gia xã hội.

Chăm lo an sinh toàn diện, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng.

Pháp luật Việt Nam đã hình thành khuôn khổ chính sách tương đối toàn diện đối với người cao tuổi, từ quyền được chăm sóc sức khỏe, bảo trợ xã hội, phụng dưỡng đến phát huy vai trò trong gia đình và cộng đồng. Luật Người cao tuổi năm 2009, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 cùng các chính sách trợ cấp hưu trí xã hội và chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là những cơ sở quan trọng trong bảo đảm an sinh. Tuy nhiên, trước yêu cầu của giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách theo hướng chú ý hơn đến sự khác biệt về giới và hoàn cảnh sống là cần thiết.

Đặc biệt, quá trình xem xét sửa đổi, bổ sung một số luật, trong đó có Luật Người cao tuổi, mở ra cơ hội rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, bài viết phân tích những vấn đề đặt ra đối với an sinh của phụ nữ cao tuổi, đồng thời đề xuất một số định hướng hoàn thiện chính sách theo hướng kế thừa các kết quả đã đạt được, tăng cường tính bao trùm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn.

2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Cơ sở lý luận về an sinh xã hội và lồng ghép giới

An sinh xã hội được tiếp cận trong nghiên cứu này như một hệ thống chính sách và cơ chế hỗ trợ nhằm bảo đảm mức sống cơ bản, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và giảm thiểu rủi ro trong suốt vòng đời. Theo Khuyến nghị số 202 năm 2012 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), sàn an sinh xã hội cần bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu và an toàn thu nhập cơ bản cho các nhóm dân cư trong những giai đoạn khác nhau của cuộc đời, trong đó có người cao tuổi [2]. Cách tiếp cận này cho thấy an sinh tuổi già không chỉ giới hạn ở trợ cấp tiền mặt, mà còn bao gồm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ xã hội, bảo vệ quyền và điều kiện tham gia đời sống cộng đồng.

Đối với phụ nữ cao tuổi, tiếp cận an sinh cần được đặt trong mối liên hệ với bình đẳng giới và vòng đời. Những khác biệt về cơ hội giáo dục, việc làm, thu nhập, trách nhiệm chăm sóc và khả năng tham gia bảo hiểm xã hội trong các giai đoạn trước đó có thể tích lũy thành chênh lệch về nguồn lực khi về già. Do đó, đánh giá chính sách đối với phụ nữ cao tuổi không nên chỉ căn cứ vào tình trạng hiện tại, mà cần xem xét cả quá trình hình thành quyền lợi và những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ.

Khuyến nghị chung số 27 năm 2010 của Ủy ban Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) nhấn mạnh yêu cầu quan tâm đến những hình thức phân biệt đối xử mà phụ nữ cao tuổi có thể gặp phải, đồng thời bảo đảm quyền của họ trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, sức khỏe và tham gia đời sống công cộng [3]. Đây là cơ sở tham khảo quan trọng để xem xét chính sách người cao tuổi theo hướng nhạy cảm giới, nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc bình đẳng và không định kiến về vai trò của phụ nữ trong gia đình.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, quy định pháp luật và chính sách liên quan đến người cao tuổi, bảo hiểm xã hội và bình đẳng giới. Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để phân tích một số số liệu về già hóa dân số và chênh lệch giới trong tiếp cận lương hưu. Phương pháp so sánh được vận dụng khi tham khảo mô hình bảo hiểm chăm sóc dài hạn của Nhật Bản, qua đó nhận diện những kinh nghiệm có thể tham khảo trong điều kiện Việt Nam. Trên cơ sở kết hợp các phương pháp này, bài viết đưa ra nhận định và kiến nghị hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp với bối cảnh pháp luật, kinh tế - xã hội trong nước.

3. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI BẢO ĐẢM AN SINH CHO PHỤ NỮ CAO TUỔI

3.1. Việc làm, thu nhập và khả năng bảo đảm an sinh khi về già

Khả năng bảo đảm thu nhập khi về già có mối liên hệ chặt chẽ với quá trình tham gia thị trường lao động và tích lũy quyền lợi bảo hiểm xã hội trước đó. Đối với phụ nữ, quá trình này có thể chịu ảnh hưởng bởi việc sinh con, chăm sóc con nhỏ, chăm sóc người thân, thời gian làm việc không liên tục và sự hiện diện trong các công việc có thu nhập thấp hoặc thiếu ổn định. Những yếu tố này không chỉ tác động đến thu nhập trong độ tuổi lao động mà còn ảnh hưởng đến thời gian đóng và mức hưởng bảo hiểm xã hội khi nghỉ hưu.

Báo cáo đánh giá tác động giới của ILO về bảo hiểm xã hội tại Việt Nam năm 2021 cho thấy, năm 2019, tỷ lệ phụ nữ từ 65 tuổi trở lên nhận lương hưu bảo hiểm xã hội là khoảng 16%, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 27,3%. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội bình quân của phụ nữ ngắn hơn nam giới khoảng bốn năm; giá trị lương hưu bình quân của nam giới cao hơn phụ nữ khoảng 19,8% [4]. Đây là những số liệu phản ánh thực trạng tại thời điểm nghiên cứu, song vẫn có giá trị tham khảo khi xem xét mối liên hệ giữa bất bình đẳng trong quá trình lao động và khả năng bảo đảm thu nhập khi về già.

Một vấn đề đáng chú ý khác là tỷ lệ phụ nữ làm việc trong khu vực phi chính thức và các hình thức lao động tự làm, lao động gia đình. Đặc điểm của nhóm việc làm này là thu nhập có thể biến động, khả năng tích lũy hạn chế và việc tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện phụ thuộc đáng kể vào điều kiện kinh tế cũng như nhận thức về quyền lợi dài hạn. Vì vậy, việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội cần gắn với các giải pháp phù hợp về mức đóng, phương thức đóng, truyền thông chính sách và hỗ trợ tiếp cận đối với người có thu nhập không ổn định.

Chính sách trợ cấp hưu trí xã hội theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Nghị định số 176/2025/NĐ-CP là một bước quan trọng trong mở rộng mạng lưới bảo đảm thu nhập cho người cao tuổi. Theo quy định hiện hành, người từ đủ 75 tuổi trở lên đáp ứng điều kiện luật định có thể được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; nhóm từ đủ 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo cũng được xem xét khi đáp ứng các điều kiện tương ứng. Mức trợ cấp hưu trí xã hội cơ bản hiện được quy định là 500.000 đồng mỗi tháng [5]. Chính sách này góp phần tăng cường bảo vệ đối với người cao tuổi không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, trong đó có nhiều phụ nữ từng làm việc trong khu vực phi chính thức.

Từ góc độ giới, yêu cầu đặt ra không phải là xây dựng một cơ chế an sinh tách biệt cho phụ nữ cao tuổi, mà là bảo đảm các chính sách chung có khả năng nhận diện và đáp ứng những khác biệt về hoàn cảnh, lịch sử việc làm và khả năng tích lũy quyền lợi. Việc đánh giá mức trợ cấp, điều kiện thụ hưởng và khả năng tiếp cận cần được thực hiện thường xuyên, dựa trên biến động giá cả, mức sống, nhu cầu thiết yếu và khả năng cân đối nguồn lực.

3.2. Sức khỏe và nhu cầu chăm sóc dài hạn

Sức khỏe là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, khả năng tự chủ và mức độ tham gia xã hội của người cao tuổi. Khi tuổi thọ tăng lên, nhu cầu quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, hỗ trợ vận động và chăm sóc trong sinh hoạt hằng ngày cũng có xu hướng gia tăng. Phụ nữ cao tuổi có thể phải đối diện với những nhu cầu chăm sóc sức khỏe đặc thù liên quan đến quá trình lão hóa, tiền sử sức khỏe sinh sản và các bệnh lý thường gặp ở tuổi già. Tuy nhiên, mức độ và biểu hiện ở mỗi người khác nhau, do đó chính sách cần dựa trên nhu cầu thực tế thay vì mặc định phụ nữ cao tuổi là nhóm đồng nhất.

Theo thông tin do đại diện UNFPA tại Việt Nam công bố tháng 2/2026, tuổi thọ trung bình của người dân đạt khoảng 74,7 tuổi, trong khi tuổi thọ khỏe mạnh là 65,4 tuổi. Khoảng cách này cho thấy một bộ phận người dân có thể trải qua nhiều năm cuối đời trong tình trạng bệnh tật hoặc suy giảm chức năng. Cũng theo nguồn này, khoảng 99% người cao tuổi phụ thuộc vào sự chăm sóc của gia đình và phụ nữ đảm nhận khoảng 72% trách nhiệm chăm sóc [6]. Các số liệu trên cần được hiểu trong phạm vi thông tin và phân tích được UNFPA công bố, song đã gợi mở vai trò đáng kể của gia đình và phụ nữ trong hệ thống chăm sóc người cao tuổi.

Trong điều kiện dịch vụ chăm sóc dài hạn đang tiếp tục được hoàn thiện, gia đình vẫn giữ vai trò quan trọng trong chăm sóc người cao tuổi. Tuy nhiên, khi quy mô gia đình thay đổi, con cháu di chuyển để học tập và làm việc, hoặc người thân cùng lúc phải thực hiện nhiều trách nhiệm kinh tế - xã hội, việc chăm sóc có thể trở thành áp lực đáng kể. Phụ nữ cao tuổi không chỉ là người cần được chăm sóc mà trong nhiều trường hợp còn tiếp tục đảm nhận việc chăm sóc bạn đời, con cháu hoặc người thân khác. Vì vậy, chính sách cần nhìn nhận phụ nữ cao tuổi ở cả hai vị trí: người thụ hưởng dịch vụ và chủ thể đang đóng góp vào hoạt động chăm sóc trong gia đình, cộng đồng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn có thể góp phần chia sẻ trách nhiệm giữa gia đình, Nhà nước và xã hội. Nhật Bản triển khai hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn từ năm 2000, trong đó nhu cầu chăm sóc được đánh giá theo hệ thống tiêu chí thống nhất; dịch vụ được tổ chức theo các hình thức chăm sóc tại nhà, tại cơ sở và dựa vào cộng đồng [7]. Đây là kinh nghiệm có giá trị tham khảo về tổ chức dịch vụ và đánh giá nhu cầu, nhưng việc vận dụng cần tính đến điều kiện ngân sách, cấu trúc dân số, năng lực nhân lực và hệ thống y tế - xã hội của Việt Nam.

4. YÊU CẦU BẢO ĐẢM AN SINH TOÀN DIỆN VÀ LỒNG GHÉP GIỚI TRONG CHÍNH SÁCH NGƯỜI CAO TUỔI

4.1. Tiếp cận đa chiều, liên kết giữa các chính sách

Bảo đảm an sinh toàn diện cho người cao tuổi cần được xem xét như một hệ thống có sự liên kết giữa thu nhập, bảo hiểm xã hội, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ xã hội, nhà ở, môi trường sống và khả năng tham gia cộng đồng. Nếu các chính sách được triển khai rời rạc, người cao tuổi có thể gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận, nhất là khi đồng thời có nhu cầu về y tế, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt.

Đối với phụ nữ cao tuổi, tính liên kết của chính sách càng có ý nghĩa bởi hoàn cảnh sống và nguồn lực của mỗi người rất khác nhau. Một người có lương hưu ổn định nhưng mắc bệnh mạn tính và sống một mình có nhu cầu hỗ trợ khác với người không có lương hưu nhưng có gia đình chăm sóc. Vì vậy, việc xác định nhu cầu và tổ chức hỗ trợ cần chú trọng hoàn cảnh cá nhân, mức độ suy giảm chức năng, điều kiện kinh tế và mạng lưới hỗ trợ xã hội.

Cùng với chính sách trợ cấp và bảo hiểm, việc phát triển các mô hình chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, tư vấn sức khỏe và hỗ trợ sinh hoạt tại cộng đồng có thể góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Những mô hình này cần được kết nối với y tế cơ sở, tổ chức xã hội và các thiết chế cộng đồng, qua đó hình thành mạng lưới hỗ trợ gần gũi, thuận tiện và phù hợp với điều kiện từng địa phương.

4.2. Lồng ghép giới theo tiếp cận vòng đời

Lồng ghép giới trong chính sách người cao tuổi không chỉ là bổ sung các quy định dành riêng cho phụ nữ, mà trước hết là xem xét tác động khác nhau của chính sách đối với nam và nữ trong từng giai đoạn cuộc đời. Cách tiếp cận vòng đời giúp nhận diện mối liên hệ giữa cơ hội học tập, việc làm, thu nhập, trách nhiệm chăm sóc và quyền lợi an sinh khi về già.

Trong quá trình xây dựng chính sách, cần chú ý đến dữ liệu phân tách theo giới, độ tuổi, khu vực cư trú, tình trạng việc làm và điều kiện kinh tế. Đây là cơ sở để nhận diện nhóm có nguy cơ thiếu hụt quyền lợi, đồng thời đánh giá chính xác hơn hiệu quả của các chương trình hỗ trợ. Bên cạnh đó, việc truyền thông chính sách cần phù hợp với khả năng tiếp cận thông tin của người cao tuổi, nhất là phụ nữ ở khu vực nông thôn, miền núi và nhóm có điều kiện kinh tế khó khăn.

Lồng ghép giới cũng cần tránh cách tiếp cận mặc định rằng chăm sóc người cao tuổi là trách nhiệm chủ yếu của phụ nữ. Chăm sóc là một nhu cầu xã hội và cần được chia sẻ phù hợp giữa các thành viên gia đình, cộng đồng, cơ sở cung cấp dịch vụ và Nhà nước. Việc phát triển dịch vụ hỗ trợ không làm giảm vai trò của gia đình, mà góp phần tạo điều kiện để hoạt động chăm sóc được thực hiện an toàn, có chất lượng và bền vững hơn.

5. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI CAO TUỔI NHẰM BẢO ĐẢM AN SINH TOÀN DIỆN CHO PHỤ NỮ

5.1. Tiếp tục hoàn thiện chính sách thu nhập và mở rộng bao phủ an sinh

Trước hết, cần tiếp tục thực hiện hiệu quả các chính sách bảo hiểm xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội, bảo đảm người cao tuổi đủ điều kiện được tiếp cận đầy đủ, kịp thời. Công tác rà soát đối tượng, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường hướng dẫn tại cơ sở có ý nghĩa quan trọng đối với phụ nữ cao tuổi không có điều kiện tiếp cận thuận lợi với các dịch vụ hành chính.

Đối với người trong độ tuổi lao động, cần tiếp tục mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là nhóm lao động phi chính thức, lao động tự làm và người có thu nhập không ổn định. Các giải pháp hỗ trợ cần tính đến khả năng đóng góp thực tế, mức độ linh hoạt của phương thức đóng và khả năng duy trì tham gia lâu dài. Đồng thời, cần tăng cường thông tin về quyền lợi bảo hiểm xã hội để người lao động, trong đó có phụ nữ, có cơ sở lựa chọn và tích lũy an sinh phù hợp.

Một hướng nghiên cứu chính sách có thể xem xét là cơ chế ghi nhận một phần thời gian thực hiện công việc chăm sóc không được trả công trong quá trình xác định quyền lợi an sinh. Báo cáo của ILO năm 2021 đã mô phỏng phương án tín dụng chăm sóc (care credits) với thời gian 18 tháng cho mỗi người con, tính theo mức lương tham chiếu. Kết quả cho thấy lương hưu bình quân của phụ nữ trong khu vực công và tư có thể tăng khoảng 8,3%; khoảng cách lương hưu giữa hai giới trong nhóm này có thể giảm từ 15,7% xuống 8,7%. Riêng nhóm lao động nữ khu vực tư, khoảng cách mô phỏng có thể giảm xuống 1,5% [4]. Đây là kết quả mô phỏng chính sách, không phải quy định hiện hành tại Việt Nam. Do đó, nếu nghiên cứu khả năng vận dụng, cần đánh giá kỹ phạm vi đối tượng, tiêu chí ghi nhận, nguồn tài chính và tác động đến tính bền vững của quỹ bảo hiểm xã hội; đồng thời bảo đảm cơ chế này không củng cố định kiến rằng trách nhiệm chăm sóc mặc nhiên thuộc về phụ nữ.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu mức trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở mức sống, biến động giá cả và khả năng cân đối ngân sách. Việc đánh giá cần được thực hiện định kỳ, kết hợp với chính sách bảo hiểm y tế và các hình thức hỗ trợ xã hội khác, nhằm bảo đảm người cao tuổi có điều kiện đáp ứng những nhu cầu cơ bản.

5.2. Phát triển dịch vụ chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần chuyển mạnh theo hướng chủ động, liên tục và gắn với y tế cơ sở. Quyết định số 1116/QĐ-TTg ngày 22/6/2026 về sửa đổi, bổ sung Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 là cơ sở chính sách quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho nhóm dân cư này [8]. Trong tổ chức thực hiện, cần chú trọng khám sức khỏe định kỳ, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng và theo dõi sức khỏe tại cộng đồng; đồng thời bảo đảm khả năng tiếp cận của phụ nữ cao tuổi ở những địa bàn còn khó khăn.

Về lâu dài, cần nghiên cứu xây dựng mạng lưới dịch vụ chăm sóc dài hạn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Mạng lưới này có thể bao gồm chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày, hỗ trợ sinh hoạt, phục hồi chức năng và chăm sóc tại cơ sở đối với người có nhu cầu chuyên biệt. Việc phát triển dịch vụ cần đi cùng với tiêu chuẩn chất lượng, đào tạo nhân lực, cơ chế giám sát và bảo vệ quyền của người được chăm sóc.

Ở cấp cộng đồng, cần tiếp tục phát huy những mô hình đã có, đồng thời tăng cường kết nối giữa câu lạc bộ người cao tuổi, trạm y tế, tổ chức xã hội và chính quyền cơ sở. Quyết định số 1648/QĐ-TTg ngày 1/8/2025 phê duyệt Đề án nhân rộng câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau đến năm 2035 là một cơ sở để thúc đẩy hoạt động hỗ trợ sức khỏe, sinh kế, giao lưu và tương trợ trong cộng đồng [9]. Việc triển khai cần quan tâm đến phụ nữ cao tuổi sống một mình, người có hoàn cảnh khó khăn và người bị hạn chế khả năng vận động.

5.3. Tăng cường bảo vệ quyền, an toàn và sự tham gia xã hội

Bảo đảm an sinh toàn diện không chỉ dừng lại ở hỗ trợ vật chất và chăm sóc sức khỏe, mà còn bao gồm bảo vệ nhân phẩm, quyền tự quyết và khả năng tham gia đời sống xã hội của người cao tuổi. Pháp luật cần tiếp tục được tổ chức thực hiện hiệu quả nhằm phòng ngừa các hành vi ngược đãi, bạo lực, phân biệt đối xử, xâm phạm tài sản hoặc lợi dụng sự phụ thuộc của người cao tuổi để trục lợi.

Đối với phụ nữ cao tuổi, cần quan tâm đến những nguy cơ có thể phát sinh trong môi trường gia đình và cộng đồng, nhất là khi họ sống đơn thân, phụ thuộc kinh tế hoặc gặp hạn chế về sức khỏe. Việc tiếp nhận thông tin, tư vấn, hỗ trợ pháp lý và kết nối dịch vụ xã hội cần được thực hiện thuận tiện, bảo đảm sự tôn trọng và riêng tư của người cao tuổi.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện để phụ nữ cao tuổi tiếp tục tham gia các hoạt động văn hóa, giáo dục, kinh tế và xã hội phù hợp với sức khỏe, năng lực và nguyện vọng. Người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể có kinh nghiệm, tri thức và khả năng đóng góp cho gia đình, cộng đồng. Việc phát huy vai trò này góp phần củng cố sự gắn kết giữa các thế hệ, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần và thúc đẩy phát triển bao trùm.

6. THẢO LUẬN

Những phân tích trên cho thấy bảo đảm an sinh toàn diện cho phụ nữ cao tuổi cần được đặt trong tổng thể chính sách người cao tuổi và hệ thống an sinh xã hội. Các bất lợi về thu nhập, thời gian đóng bảo hiểm và khả năng tiếp cận dịch vụ ở tuổi già thường không hình thành riêng lẻ, mà có mối liên hệ với điều kiện lao động, trách nhiệm chăm sóc và cơ hội tích lũy trong các giai đoạn trước đó. Vì vậy, giải pháp chính sách cần kết hợp giữa hỗ trợ trực tiếp cho người cao tuổi hiện nay và phòng ngừa nguy cơ thiếu hụt an sinh đối với các thế hệ phụ nữ trong tương lai.

Trong bối cảnh hoàn thiện pháp luật, cần phân biệt giữa phạm vi điều chỉnh của dự án sửa đổi luật đang được xem xét và các định hướng nghiên cứu chính sách dài hạn. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI ngày 21/10/2026 [10]. Việc sửa đổi trong khuôn khổ một dự án gồm nhiều luật cần được nhìn nhận theo đúng phạm vi và mục tiêu của hồ sơ dự án; không nên đồng nhất với một chương trình cải cách toàn diện các chế độ an sinh dành cho người cao tuổi.

Do đó, các kiến nghị như nghiên cứu tín dụng chăm sóc, phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn hoặc tiếp tục đánh giá mức trợ cấp hưu trí xã hội cần được xem là những đề xuất chính sách có tính định hướng, cần được nghiên cứu về cơ sở pháp lý, tác động xã hội và nguồn lực thực hiện. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính chính xác trong phân tích pháp luật, vừa tạo không gian cho việc trao đổi học thuật và hoàn thiện chính sách trên cơ sở thực tiễn.

Một yêu cầu có ý nghĩa xuyên suốt là tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, ngành y tế, cơ quan bảo hiểm xã hội, chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và gia đình. Hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào nội dung quy định mà còn gắn với khả năng tiếp cận, chất lượng dịch vụ, năng lực thực thi và cơ chế giám sát. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu phân tách theo giới, độ tuổi, khu vực cư trú và tình trạng an sinh sẽ hỗ trợ quá trình hoạch định, theo dõi và đánh giá chính sách một cách thực chất hơn.

7. KẾT LUẬN

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội theo hướng bao trùm, liên kết và thích ứng với nhu cầu đa dạng của người cao tuổi. Đối với phụ nữ cao tuổi, việc bảo đảm an sinh cần được xem xét trong mối liên hệ giữa quá trình lao động, thu nhập, tích lũy bảo hiểm xã hội, trách nhiệm chăm sóc và khả năng tiếp cận dịch vụ khi về già. Đây không chỉ là vấn đề bảo đảm quyền lợi của một nhóm dân cư, mà còn góp phần thực hiện mục tiêu bình đẳng giới, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển xã hội bền vững.

Trên cơ sở kế thừa các chính sách hiện hành, việc hoàn thiện pháp luật về người cao tuổi cần tiếp tục chú trọng mở rộng bao phủ an sinh, nâng cao khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe, từng bước phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn và tăng cường bảo vệ quyền của người cao tuổi. Đồng thời, lồng ghép giới theo tiếp cận vòng đời sẽ giúp nhận diện đầy đủ hơn những khác biệt về hoàn cảnh và nhu cầu, từ đó nâng cao tính phù hợp và hiệu quả của chính sách. Với cách tiếp cận thận trọng, có cơ sở khoa học và gắn với điều kiện thực tiễn, bảo đảm an sinh toàn diện cho phụ nữ cao tuổi sẽ trở thành một nội dung quan trọng trong quá trình thích ứng chủ động với già hóa dân số ở Việt Nam.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Cục Thống kê (2025), Thông cáo báo chí kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, Hà Nội.

[2] International Labour Organization (2012), Social Protection Floors Recommendation, 2012 (No. 202), Geneva.

[3] Committee on the Elimination of Discrimination against Women (2010), General Recommendation No. 27 on Older Women and Protection of Their Human Rights, CEDAW/C/GC/27, United Nations.

[4] International Labour Organization (2021), Adapting Social Insurance to Women’s Life Courses: A Gender Impact Assessment of Viet Nam, Geneva.

[5] Chính phủ (2025), Nghị định số 176/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về trợ cấp hưu trí xã hội.

[6] Jackson, M. (2026), “Population Ageing in Viet Nam: From Demographic Transition to Development Opportunity”, UNFPA Việt Nam, ngày 10/2/2026.

[7] Konishi, T., Inokuchi, H. & Yasunaga, H. (2024), “Services in Public Long-Term Care Insurance in Japan”, Annals of Clinical Epidemiology, 6(1), tr. 1–4, DOI: 10.37737/ace.24001.

[8] Thủ tướng Chính phủ (2026), Quyết định số 1116/QĐ-TTg ngày 22/6/2026 sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 phê duyệt Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030.

[9] Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 1648/QĐ-TTg ngày 1/8/2025 phê duyệt Đề án nhân rộng câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau đến năm 2035.

[10] Quốc hội (2026), Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, hồ sơ trình Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp thứ hai.

ThS. Lê Minh Khoa