Nền kinh tế phục hồi mạnh mẽ, nhu cầu tiêu thụ điện liên tục gia tăng, đặc biệt tại các trung tâm công nghiệp và đô thị lớn, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Cùng với tác động của biến đổi khí hậu, nắng nóng kéo dài và áp lực phụ tải ngày càng cao, hệ thống điện quốc gia đang đối mặt nhiều thách thức về khả năng cung ứng ổn định, an toàn và liên tục. Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ các công trình điện trọng điểm được xem là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao năng lực hệ thống điện, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm đời sống người dân.
Các dự án nguồn điện và lưới điện truyền tải mang ý nghĩa chiến lược trong việc tăng cường năng lực cung ứng điện quốc gia mà còn góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo nền tảng thu hút đầu tư phát triển kinh tế. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của các trung tâm dữ liệu, công nghệ cao và hạ tầng số đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số, tăng trưởng nguồn điện là yêu cầu bắt buộc, nhất là khi nhu cầu điện sạch cho phát triển khoa học, công nghệ ngày càng lớn. Cùng với đó, các đợt nắng nóng cực đoan kéo dài trong những năm gần đây khiến phụ tải điện tăng đột biến, đặt hệ thống điện trước nguy cơ quá tải nếu không kịp thời bổ sung nguồn và nâng cấp hạ tầng truyền tải.
Thực tế, nhiều khu vực từng xảy ra tình trạng thiếu điện cục bộ trong mùa cao điểm, đặc biệt tại miền Bắc, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh và đời sống người dân. Không ít dự án nguồn điện và lưới điện trọng điểm vẫn chậm tiến độ, khiến khả năng cung ứng điện đứng trước nhiều sức ép trong giai đoạn tới. Báo cáo tại cuộc họp về triển khai Quy hoạch Điện 8 điều chỉnh ngày 26/5/2026, Bộ Công Thương cho biết nhiều dự án nguồn và lưới điện khó kịp tiến độ vận hành trước năm 2030, làm gia tăng nguy cơ thiếu điện nếu không có giải pháp quyết liệt và đồng bộ ngay từ bây giờ.
Việc đẩy nhanh tiến độ các công trình điện trọng điểm được xem là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Các dự án đường dây truyền tải, trạm biến áp và nguồn điện quy mô lớn không chỉ có vai trò giải tỏa công suất các nhà máy điện mà còn nâng cao khả năng vận hành an toàn, liên tục của toàn hệ thống. Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách đó, ngành điện đang tập trung tối đa nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Ngay sau khi Quy hoạch Điện 8 điều chỉnh được phê duyệt, Chính phủ và Bộ Công Thương đã liên tục chỉ đạo, đôn đốc tiến độ các dự án nguồn và lưới điện quan trọng, đồng thời triển khai nhiều giải pháp bảo đảm cung ứng điện trong giai đoạn cao điểm từ năm 2026 đến 2030. Các phong trào thi đua trên công trường cũng được phát động nhằm tạo khí thế thi công khẩn trương, nâng cao tinh thần trách nhiệm và phát huy sáng kiến trong toàn ngành.
Các đơn vị thi công hiện duy trì làm việc liên tục, tăng cường huy động nhân lực, máy móc và thiết bị để bám sát tiến độ đề ra. Do những khó khăn do điều kiện thời tiết, địa hình phức tạp và biến động giá vật tư thiết bị, các chủ đầu tư và nhà thầu đang chủ động điều chỉnh phương án thi công, tăng cường phối hợp giữa các bên nhằm tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Nhiều công trình được yêu cầu hoàn thành đúng hoặc vượt tiến độ để kịp thời đáp ứng nhu cầu điện trong mùa cao điểm, nhất là tại các khu vực phụ tải lớn.
Cùng với việc đẩy nhanh thi công, các bộ, ngành cũng đang tập trung rà soát và hoàn thiện cơ chế nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài trong triển khai dự án điện. Nhiều giải pháp đồng bộ cũng được đề xuất như xây dựng khung giá phát điện phù hợp, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo kết hợp lưu trữ điện, nghiên cứu cơ chế đột phá cho điện gió ngoài khơi và nâng cao hiệu quả điều độ hệ thống điện quốc gia.
Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tăng nhanh nguồn cung điện mà còn phải bảo đảm hệ thống vận hành an toàn, liên tục trong mọi tình huống cực đoan. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và tập đoàn liên quan khẩn trương rà soát khó khăn, xác định rõ trách nhiệm từng đơn vị và kiên quyết không để các công trình, dự án trọng điểm ngành năng lượng tiếp tục chậm tiến độ.
Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án điện trọng điểm có ý nghĩa chiến lược đối với tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030, nguồn điện ổn định được xem là điều kiện tiên quyết để duy trì hoạt động sản xuất công nghiệp, phát triển dịch vụ và thu hút đầu tư. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc khẳng định, bảo đảm an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển công nghiệp công nghệ cao. Khi hạ tầng điện được đầu tư đồng bộ, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế cũng được nâng lên, tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong và ngoài nước mở rộng hoạt động đầu tư, sản xuất tại Việt Nam.
Các công trình nguồn điện và lưới điện truyền tải còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển các vùng kinh tế trọng điểm. Hệ thống truyền tải hiện đại giúp tăng khả năng kết nối, phân phối điện giữa các khu vực, bảo đảm nguồn điện ổn định cho các trung tâm công nghiệp, đô thị và dịch vụ quy mô lớn. Việc ưu tiên các tuyến truyền tải điện nhằm giải tỏa công suất và tăng cường liên kết hệ thống đang được xem là giải pháp quan trọng để đáp ứng nhu cầu phụ tải ngày càng gia tăng. Bên cạnh vai trò phục vụ tăng trưởng kinh tế, hệ thống điện hiện đại còn là nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh. Sự phát triển của trung tâm dữ liệu, hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao đòi hỏi nguồn điện ổn định, liên tục với chất lượng vận hành cao. Đồng thời, việc mở rộng lưới điện truyền tải và nâng cao năng lực điều độ cũng tạo điều kiện thuận lợi để tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo vào hệ thống điện quốc gia, phù hợp với xu hướng chuyển đổi năng lượng bền vững trên thế giới.
Tuy nhiên, tiến độ triển khai các dự án điện hiện vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là công tác giải phóng mặt bằng còn chậm tại nhiều địa phương. Việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư ở một số dự án kéo dài khiến tiến độ thi công bị ảnh hưởng, trong khi sự phối hợp giữa các bên liên quan chưa thật sự đồng bộ. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng thủ tục còn rườm rà, có nơi vẫn tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm, làm chậm quá trình triển khai các công trình trọng điểm ngành năng lượng.
Không chỉ gặp khó khăn về mặt bằng, nhiều dự án còn chịu áp lực lớn từ biến động giá vật tư, thiết bị và chi phí đầu tư. Điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt tại nhiều khu vực cũng ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thi công. Trong khi đó, yêu cầu đặt ra là phải đẩy nhanh tiến độ nhưng vẫn bảo đảm tuyệt đối các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn lao động và chất lượng vận hành lâu dài của công trình. Công tác bảo vệ an ninh, an toàn hệ thống điện cũng cần được thực hiện đồng bộ nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định trong mọi tình huống.
Để thúc đẩy tiến độ các công trình điện trọng điểm, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cả về cơ chế, tổ chức thực hiện và quản lý dự án. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành và địa phương khẩn trương rà soát, cập nhật Quy hoạch Điện 8 theo hướng sát thực tế, đồng thời đưa ra khỏi quy hoạch những dự án không có khả năng hoàn thành đúng tiến độ để bổ sung các nguồn điện thay thế khả thi hơn. Chính phủ cũng sẵn sàng áp dụng cơ chế đặc thù, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thực hiện cơ chế khẩn cấp theo Luật Điện lực năm 2024 nếu cần thiết nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án.
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, vai trò phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương cần được tăng cường mạnh mẽ hơn. Công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm hành lang an toàn lưới điện và lựa chọn nhà đầu tư phải được thực hiện thống nhất, quyết liệt và gắn với trách nhiệm cụ thể của từng đơn vị. Phó Thủ tướng yêu cầu kiên quyết xử lý các chủ đầu tư không bảo đảm tiến độ theo cam kết, đồng thời giao rõ trách nhiệm cho từng cơ quan liên quan trong việc thúc đẩy triển khai dự án và bảo đảm cung ứng điện cho nền kinh tế.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý và giám sát tiến độ thi công cũng cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả điều hành dự án. Công tác dự báo cung - cầu điện, cảnh báo sớm nguy cơ thiếu điện và kiểm soát chất lượng công trình phải được thực hiện thường xuyên, liên tục để bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định. Mục tiêu “tuyệt đối không để thiếu điện trong mọi hoàn cảnh” là nhiệm vụ mang tính chiến lược, quyết định khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án, công trình điện trọng điểm là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược nhằm bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Đây không chỉ là yêu cầu cấp bách trước mắt để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng của sản xuất và đời sống, mà còn là nền tảng quan trọng phục vụ tăng trưởng kinh tế bền vững, chuyển đổi số và phát triển xanh. Với sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của Chính phủ, ngành điện, các địa phương và đơn vị thi công, các công trình điện trọng điểm được kỳ vọng sẽ sớm hoàn thành đúng tiến độ, góp phần xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, ổn định, an toàn và hiệu quả cho đất nước./.
Nguyễn Phương Anh
