Việc lựa chọn ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam đã quyết định có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước ta khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Phát triển với tốc độ cao và phần cứng vững chắc chỉ có thể thành công trên một nền tảng vững chắc chính là văn hóa. Văn hóa là con người, văn hóa soi đường cho dân tộc đi. Với một ngày có ý nghĩa lớn lao như vậy, đương nhiên chúng ta phải tổ chức chương trình, sự kiện sao cho xứng đáng, nhất là thuận lợi của ngành văn hóa hóa, thể thao và du lịch.
Trên thực tế, dù ngành nào tổ chức sự kiện thì tưng bừng, màn hoành tráng cũng phải có văn hóa hóa, nghệ thuật có thể hiện thực hóa. Vì thế, chúng tôi chỉ bàn thêm với mong muốn góp ý xây dựng chương trình hấp dẫn mà thiết thực, không hình thức, giá rẻ mà truyền đạt ngẫu nhiên rộng rãi cho mọi người.
TS. Nguyễn Viết Chức, Chủ tịch HĐQL Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long (ngoài cùng bên phải) cùng Ban lãnh đạo và Hội đồng khoa học Viện
Tại sao phải thêm bàn? Dù chương trình có thể cung cấp các cơ sở chức năng thông báo khá toàn diện, toàn diện và có thể tin rằng nó sẽ phát triển nhờ kinh nghiệm, công nghệ và khả năng sáng tạo hiện nay vượt xa những năm trước đây, tuy nhiên, với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, rất nhiều vấn đề cần trao đổi thêm.
Điều hòa âm thanh của cả cộng đồng xã hội, nhất là đối với những người đã trải qua nhiều chương trình kỷ niệm ngày này, tháng kia về bột nổ, phô diễn, ồn ào, giá rẻ mà dễ bị lãng quên sau lễ kỷ niệm. Dễ lãng quên bởi nó na giống nhau ở nơi này, nơi kia, ở chuyên ngành này, chuyên ngành kia... và ở nhiều năm diễn đàn tiếp theo không có nhiều đặc sắc khác! Thay vì công việc được truyền cảm hứng dài lâu, người ta lại xót xa về đồng tiền bình bát bỏ ra mà không có mấy kết quả để rồi củng cố thêm cái định kiến cố hữu rằng văn hóa là "tiêu tiền", là "ăn chơi rẻ tiền".
Đã có kỳ hội nghị mà các đại biểu có ý kiến trúc mạnh mẽ về việc giảm trừ các lễ hội hình thức nặng nề, giá rẻ mà ý nghĩa không sâu rộng trong cộng đồng. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, cùng với sự phát triển kinh tế, tổ chức các sự kiện thúc đẩy đột phá cho cả cộng đồng là việc làm không thể thiếu. Những ngày qua, cả thế giới được tận hưởng một kỳ World Cup với nhiều cấp độ cảm xúc đa dạng đối với từng cá nhân, từng cộng đồng, từng quốc gia dân tộc trên khắp hành tinh.
Chỉ là chuyện bóng đá nhưng nhờ nó mà nhiều người trên hành tinh này, trong đó có người Việt Nam, biết đến một nước có tên là Curacao với diện tích hơn 400km2 trong vùng Caribe. Cầu thủ của đội đến World Cup bằng ô tô nhưng đã chiến đấu khá căng cường trước các đội danh tiếng của thế giới với các cầu thủ có giá nhiều triệu USD, thậm chí còn có người có cả cơ sở chuyên sâu.
Chỉ một kết quả bóng tròn “lăn đi, cuộn lại” với đạo đạo và tốc độ không giống nhau tạo nên những vòng cầu hấp dẫn tỷ lệ người trên hành tinh. Thực ra nó hấp dẫn không chỉ từ quả bóng tròn mà còn là những điều rất đặc biệt của mỗi kỳ World Cup. Lần này, với những ánh mắt nhạt nhẽo và những lời tâm sự của danh thủ Messi ta càng giảm bớt giá trị và tâm hồn sâu thẳm của những người yêu thích bóng tròn. Messi tâm sự rằng tình yêu của người hâm mộ, tình yêu đất nước và tự hào về công việc được tham gia vào sự kiện vẫn mãi mãi trong thời gian anh đậm hơn, ý nghĩa hơn cả màu bạc của danh hiệu Á quân!
Với các kỳ World Cup có ý tưởng gì khác biệt nhưng không kỳ nào giống bất kỳ kỳ nào bởi các tổ chức và các thành phần tham gia, địa điểm diễn đàn ra khi nào cũng tìm được dấu ấn bản sắc. Nói chung, một sự kiện được tổ chức khoa học, có nội dung và hình thức hấp dẫn, truyền cảm hứng cho đông đảo cộng đồng người, chắc chắn sẽ thu được nhiều lợi ích vật chất và tinh thần thần cho sự phát triển. Thật khập khiễng nếu so sánh World Cup với lễ kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, qua World Cup ta có thể thấy nó hấp dẫn, thiết thực, nhiều cấp độ cảm xúc cho nhiều cộng đồng người, nhiều cộng đồng văn hóa khác nhau là cái cần đạt tới trong sự kiện tổ chức, nhất là những sự kiện diễn ra theo chu kỳ hàng năm hoặc vài năm hay 1 thập kỷ.
Lễ kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên diễn ra, cần được tổ chức hấp dẫn, thiết thực và truyền cảm hứng sâu rộng đến cộng đồng, không chỉ khẳng định vai trò trò chơi, vị trí của văn hóa hóa mà còn quảng bá sâu rộng tính hấp dẫn, đa dạng, giàu bản sắc của Văn hóa các dân tộc Việt Nam trong điều kiện mở cửa, hội nhập ngày càng hiệu quả. Nước ta là cộng đồng đa sắc tộc. 54 dân tộc là 54 nền văn hóa truyền thống, giàu bản sắc đã gắn hàng ngàn năm trong lịch sử đấu tranh giữ nước và xây dựng nước mà tạo nên sự thống nhất trong đa dạng văn hóa truyền thống Việt Nam.
Nền văn hóa hóa ấy được hình thành và lưu truyền từ đời này sang đời khác bởi chính những cộng đồng mang trong dòng máu Lạc Hồng, cần cù mà sáng tạo, cường, Dũng cảm mà thân thiện, khó mở, "thà hy sinh tất cả nhưng nhất định không chịu làm nô lệ, không chịu mất nước" nhưng cũng rộng lòng tha thứ, bảo dung…
Với ý nghĩa sâu xa, việc làm kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam không thể giống sự kiện của một diễn, một địa phương mà là sự kiện của đất nước, của cả người dân cả tộc. Nó có tính lịch sử, không có âm vang từ quá khứ đến hiện tại và vọng tới tương lai. Nó có hương rừng xanh, vị đậm và mạnh mẽ của biển cả. Nó có sự phức tạp và nguy hiểm của người già, năng động và sáng tạo của tuổi trẻ. Nó có bản sắc độc của dân tộc lại có cả tinh hoa của các loài thế giới.
Với nhiều ý nghĩa như vậy của lễ kỷ niệm, sẽ thật tuyệt vời khi cả cộng đồng được tham gia bằng nhiệt huyết và niềm tự hào của một dân tộc anh hùng, quả cảm, thông minh, sáng tạo đã lập nên nhiều kỳ tích để trường tồn tại và phát triển. Có lẽ bài học hiện đại muốn đi xa phải đi cùng nhau, truyền thống dân tộc là đoàn kết nối để trường tồn tại và phát triển phải được kết hợp hợp lý một cách hài hòa đúng và tinh tú như văn hóa Việt Nam hiện đại cần có là một bản sắc dân tộc, tiếp tục thu tinh hoa văn hóa thế giới! Thì ra những điều cơ bản trong Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa hóa của Đảng đã chỉ ra, vấn đề là có sâu sắc sâu hay không mà thôi!
Các chương trình văn hóa đường phố, văn hóa cộng đồng ở nhiều thôn bản có lẽ cũng là một ý tưởng nên được cân nhắc. Cộng đồng ngày nay có đủ nhiệt huyết và sáng tạo để làm nên những điều thú vị. Chiến tranh ta có "tiếng hát át tiếng bom", tiếng hát của các nghệ sĩ chuyên nghiệp và tiếng hát của công chúng đã làm cho tiếng bom chiến thù phải im lặng. Cộng đồng thích là võ giả của những chương trình nghệ thuật đặc biệt nhưng cũng rất hào hứng được làm “người sáng tạo” trong sự kiện quan trọng.
Tâm thế người trong cuộc sống là đặc biệt trong A80 mà nhiều nước trên thế giới mơ ước! Sự phong phú, sinh động cần có trong kỷ niệm mũi ý rằng: có chương trình chuyên nghiệp đặc sắc đồng thời cũng cần có những chương trình cộng đồng độc độc. Điều quan trọng là cảm hứng văn hóa Việt Nam được khơi dậy sức mạnh và lan rộng khắp nơi. Giảm chăng có cả chương trình của người Việt Nam ở nước ngoài về diễn đàn trong nước hoặc được tổ chức ở nước mà người Việt định cư? Cũng có thể có cả những chương trình của người nước ngoài ở Việt Nam, người nước ngoài yêu thích và hiểu biết về văn hóa Việt Nam… Mường tượng thôi đã thấy lễ kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam đặc sắc và hữu ích.
Tuy nhiên, muốn có được điều đó, người tổ chức phải lao tâm khổ tứ, không thể tích hợp cho những nghệ sĩ chuyên nghiệp, những cá nhân, tổ chức sự kiện chuyên nghiệp, dẫu có tâm, có tài bao nhiêu cũng không bao và thay thế hết được.
Vậy phải làm gì? Nói một cách sâu sắc các quyết định của Đảng xin được hiểu là bằng nội dung, hình thức và cách thức tổ chức các chương trình. Tư tưởng “văn hóa sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”, “sự nghiệp văn hóa của toàn dân”, “văn hóa Việt Nam thống nhất trong đa dạng”… cần hiểu ra sao?
Và hành động hóa, hiện thực hóa như thế nào trong việc phát triển khai chương trình kỷ niệm? Lễ kỷ niệm có cần tiếp cận yếu tố thời gian: trước, trong và sau ngày kỷ niệm không? Nếu tuân theo nội dung, yêu cầu cụ thể của Nghị quyết 80 thì ngay từ bây giờ có thể đã phải tính đến công việc yêu cầu các địa phương chuẩn bị cho lễ hội văn hóa số, ngày đăng ký thương hiệu cấp tỉnh, thành phố về công nghiệp văn hóa! Như vậy thì ngày 24/11 có thể tổ chức ngày hội văn hóa số, ngày đăng ký thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa cùng với các chương trình văn hóa, nghệ thuật, có thể thao có lẽ sẽ rất thiết thực và có nhiều cảm xúc.
Và nếu năm nay làm tốt, các năm sau sẽ tốt hơn nếu chương trình được phê duyệt và công bố sớm để khách du lịch trong nước và quốc tế xếp lịch điểm đến. Chương trình sẽ có thêm chặn đặc sản thú vị. Lễ kỷ niệm sẽ không tốn kém mà còn cung cấp công nghiệp văn hóa phát triển. Vậy là kỷ niệm không chỉ là kỷ niệm mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội! Và văn hóa hóa Việt Nam trong thời bình một lần nữa sẽ làm nên điều kỳ diệu trong thời kỳ phát triển mới của dân tộc, đưa Việt Nam so sánh với vai trò cùng các quốc gia châu Âu như mong ước của Bác Hồ!
TS. Nguyễn Viết Chức
Chủ tịch HĐQL Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long
