Có thể nói, đối với các bác sĩ thì kỹ năng giao tiếp với người bệnh là vô cùng quan trọng. Nếu có kỹ năng giao tiếp tốt thì người thầy thuốc có thể khai thác được các thông tin tế nhị và nhạy cảm mà người bệnh ngại nói ra. Nhờ đó mà các bác sĩ có thêm cơ sở để chẩn đoán, điều trị cho người bệnh hiệu quả hơn. Là một trong những thầy thuốc giàu y đức, uy tín trong lĩnh vực Nhi khoa cũng như là chuyên gia y tế giàu kinh nghiệm, GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng đã có nhiều dấu ấn đóng góp sâu đậm giúp nâng tầm nghệ thuật giao tiếp của người thầy thuốc với bệnh nhân qua những bài giảng chi tiết và ý nghĩa tại các bệnh viện, trung tâm, cơ sở y tế trên khắp mọi miền Tổ quốc.
GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng – nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, một trong những thầy thuốc, chuyên gia đầu ngành về lĩnh vực Nhi khoa tại Việt Nam.
Được biết, đến nay GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng đã có bề dày hơn 20 năm kinh nghiệm tham gia giảng dạy về lĩnh vực giao tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh. GS. Dũng nhận định, trải qua các giai đoạn khác nhau với những biến đổi liên tục của nghề y thì những kiến thức về giao tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh cũng thay đổi không ngừng và có những khác biệt rõ rệt.
Trong ký ức của GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng, nếu như giai đoạn những năm từ 2005 - 2012, một vấn đề nổi bật nảy sinh chính là mâu thuẫn giữa thầy thuốc và người bệnh bắt nguồn từ giao tiếp. Khi hai bên không hiểu hết nhau và đặc biệt là từ phía người thầy thuốc chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về giao tiếp nên đã sử dụng những ngôn từ không phù hợp, khiến cho người bệnh cảm thấy không hài lòng. Bởi vậy, giai đoạn đó đã xảy ra nhiều cuộc kiện cáo, phản ánh thắc mắc từ phía người bệnh và gia đình mỗi khi xảy ra sự cố y tế không mong muốn, thậm chí gây tử vong cho người bệnh. Theo GS. Dũng, những phản ánh, kiện cáo trên phát sinh một phần nguyên nhân do người thầy thuốc còn hạn chế trong cách thức giao tiếp với người bệnh như chưa giải thích cặn kẽ trình tự diễn biến bệnh lý, chi tiết chuyên môn và những nỗ lực làm việc của đội ngũ y bác sĩ… để từ đó nhận được sự đồng cảm, sẻ chia của người bệnh. Thực tế cho thấy, trong những trường hợp xảy ra sự cố y tế không mong muốn, nếu người thầy thuốc giao tiếp tốt và chia sẻ rõ ràng, cặn kẽ với người bệnh và gia đình sẽ hạn chế triệt để tình trạng hiểu nhầm, nghi ngại giữa hai bên. Xuất phát từ những thiếu sót, hạn chế về giao tiếp với bệnh nhân của người thầy thuốc trong giai đoạn này, GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng đã tích cực tham gia giảng dạy, truyền cảm hứng để các bác sĩ cải thiện, nâng cao kỹ năng giao tiếp với người bệnh, giúp hai bên hiểu nhau hơn và từ đó có sự cảm thông, chia sẻ và thấu hiểu nhau hơn trong quá trình khám chữa bệnh và điều trị. Giai đoạn đó, GS. Dũng tập trung giảng dạy cho các bác sĩ cả về những nội dung rất chi tiết như cách chào hỏi, cách trò chuyện, hỏi han bệnh tình và giải thích bệnh lý cho người bệnh nhằm giảm bớt khoảng cách giữa thầy thuốc và người bệnh.
GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng giảng bài về Nghệ thuật Giao tiếp tại Bệnh viện Đa khoa Cuộc sống Sơn La tháng 10-2021.
Những năm gần đây, khi đất nước ngày một phát triển và hội nhập với thế giới, ngành y tế đồng thời cũng đã có những cải cách và đổi mới toàn diện. Bên cạnh những Bệnh viện công lập chịu sự quản lý của Nhà nước, sự xuất hiện của nhiều Bệnh viện, phòng khám và cơ sở y tế tư nhân đã mang lại thêm nhiều sự lựa chọn chăm sóc y tế cho người bệnh. Tuy nhiên, với mô hình hoạt động đặc thù chịu sự quản lý chặt chẽ của các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế, các Bệnh viện tư nhân định hình văn hóa, phong cách giao tiếp của thầy thuốc, bác sĩ với người bệnh theo cách thức rất hiện đại và khác hoàn toàn với môi trường y tế công lập truyền thống. GS. Dũng cho biết, hiện nay các bệnh viện tư nhân có một số hạn chế về văn hóa giao tiếp với người thường bắt nguồn từ mô hình "khách hàng - nhà cung cấp". Điều này tạo ra rào cản về tâm lý thương mại hóa, sự thiếu thấu cảm trong các tình huống nhạy cảm, và áp lực tối ưu hóa thời gian khám chữa bệnh. Trong đó, một số hạn chế cụ thể có thể kể đến như: Tâm lý thương mại hóa và kỳ vọng quá mức: Đôi khi bệnh nhân/người nhà mang tâm lý "khách hàng là thượng đế", dẫn đến thái độ đòi hỏi hoặc kỳ vọng giao tiếp mang tính chiều chuộng thay vì hợp tác y tế. Ngược lại, nhân viên có thể bị áp lực doanh thu khiến việc giao tiếp thiên về bán dịch vụ hơn là tư vấn sức khỏe, chẩn đoán và điều trị chính xác, hiệu quả bệnh lý của bệnh nhân; Thiếu sự đồng cảm và thấu hiểu: Do chạy đua với số lượng lượt khám hoặc sự tách rời về mặt cảm xúc, việc thông báo tin buồn, chẩn đoán bệnh nặng hoặc giải thích phác đồ đôi khi bị máy móc, thiếu đi sự tinh tế và động viên tâm lý cần thiết; Rào cản chuyên môn và ngôn ngữ: Nhiều y bác sĩ sử dụng quá nhiều thuật ngữ y khoa chuyên sâu khi trao đổi, khiến người bệnh bối rối, không nắm rõ tình trạng bệnh và phương án điều trị; Thiếu các bước giao tiếp cơ bản: Mặc dù dịch vụ rất lịch sự, các nhân viên y tế thường bỏ qua những chi tiết nhỏ trong mô hình giao tiếp chuẩn (như quy tắc AIDET): quên chủ động giới thiệu tên/chức danh, không hẹn trước thời gian chờ, hoặc quên nói lời cảm ơn sau khi hoàn thành thao tác; Giao tiếp qua nền tảng công nghệ chưa đồng bộ: Việc tư vấn, chăm sóc sức khỏe trực tuyến hoặc gửi kết quả qua ứng dụng đôi khi bị lỗi, làm sai lệch thông tin hoặc thiếu tính bảo mật, gây hoang mang cho người bệnh .v.v..
GS. TS. Nguyễn Tiến Dũng tặng sách cho Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lạng Sơn sau buổi giảng về Nghệ thuật Giao tiếp ứng xử tháng 6-2022.
GS. TS. Nguyễn Tiến Dũng nhận định, nếu những hạn chế trên đây không được khắc phục triệt để, các bác sĩ đang công tác tại các bệnh viện tư nhân không thể nâng cao trình độ chuyên môn khi chỉ tập trung vào việc làm hài lòng trải nghiệm, nhu cầu của người bệnh. Về lâu dài, điều này dễ dẫn đến tình trạng xói mòn niềm tin với ngành y tế của nhân dân. Hiện nay, Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh xã hội hóa y tế và xem y tế tư nhân là bộ phận không thể thiếu, khối bệnh nhân tư nhân được hưởng lợi trực tiếp nhờ chính sách thông tuyến Bảo hiểm y tế (BHYT) toàn quốc và các cơ chế hợp tác công - tư, giúp tiếp cận dịch vụ kỹ thuật cao mà không bị phân biệt đối xử về quyền lợi tài chính. Do vậy, các bệnh viện tư nhân sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân và thu hút đông đảo người dân đến khám chữa bệnh. Với thực tế như vậy, việc nâng cao kỹ năng giao tiếp, ứng xử của đội ngũ bác sĩ công tác tại các bệnh viện tư nhân cần được hết sức chú trọng. Nắm vững tinh thần trên, nhiều năm qua, GS. Dũng tích cực tham gia giảng dạy nhiều khóa học hữu ích cho các bác sĩ về “Nghệ thuật giao tiếp với bệnh nhân trong tình hình mới” nhằm cải thiện kỹ năng ứng xử, giao tiếp của các bác sĩ với người bệnh, từ đó giúp nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Theo GS. Dũng, giao tiếp tốt với người bệnh giúp các bác sĩ chẩn đoán bệnh tốt hơn, điều trị bệnh tốt hơn và cũng tiết kiệm chi phí hơn cho người bệnh. Điều đó mới là những giá trị quan trọng khiến người bệnh tin tưởng, trân quý và mến trọng thầy thuốc chứ không phải chỉ là những câu chào hỏi xã giao, những cái bắt tay thông thường…
GS. TS. Nguyễn Tiến Dũng giảng bài về Nghệ thuật Giao tiếp tại Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt, Vĩnh Phúc tháng 11-2023.
GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng chia sẻ thêm, việc giao tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh cần bắt đầu ngay từ những câu hỏi, những hội thoại liên quan đến bệnh lý của người bệnh chứ không phải chỉ là những lời chào hỏi thông thường. Người thầy thuốc cần y đức, tình yêu nghề, sự nhân văn, tinh tế và lòng thấu cảm sâu sắc để trò chuyện với người bệnh về những vấn đề liên quan đến bệnh lý của họ, và cả những vấn đề không liên quan đến bệnh lý chuyên môn, ví dụ như vấn đề kinh tế, thu nhập. GS. Dũng cho biết, bác sĩ cần biết khả năng kinh tế cụ thể của người bệnh để có thể đưa ra phác đồ điều trị, kê đơn thuốc hợp lý, hiệu quả mà tiết kiệm đối với những bệnh nhân có kinh tế eo hẹp, không ổn định. Ngược lại, với những người bệnh có điều kiện tài chính dư dả, bác sĩ hoàn toàn có thể giới thiệu những phương pháp điều trị hiện đại, tiên tiến, kê đơn thuốc chất lượng trong khả năng đáp ứng của họ để tối ưu hóa kết quả chẩn đoán, khám chữa bệnh. Theo GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng, khi đất nước đã chuyển đổi mạnh mẽ sang nền kinh tế thị trường, đòi hỏi ngành y tế và đặc biệt là các bác sĩ cần thẳng thắn trao đổi, giao tiếp với người bệnh để hiểu rõ hoàn cảnh kinh tế của họ. Từ đó, giới thiệu người bệnh lựa chọn những phương pháp điều trị phù hợp với điều kiện thu nhập và khả năng chi trả chi phí y tế của họ. Đây chính là sự hỗ trợ tích cực cho người bệnh trong quá trình khám chữa bệnh và hoàn toàn có thể coi là đạo đức y tế của người thầy thuốc. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rõ nét cho khái niệm kinh tế trong y tế.
Một điều quan trọng nữa, theo GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng, thông qua giao tiếp tốt với người bệnh, các bác sĩ có thể tự mình trau dồi, nâng cao nghiệp vụ và kỹ năng chuyên môn trong công việc. Bởi để có thể chẩn đoán, điều trị hiệu quả bất cứ một bệnh lý nào, các bác sĩ cần hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh. Và nguyên nhân gây bệnh không chỉ được xác định thông qua những chỉ số xét nghiệm, những hình ảnh chụp chiếu X - quang, MRI…cơ bản, mà có thể được xác định ngay qua quá trình giao tiếp, trao đổi. GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng lấy dẫn chứng, hiện nay tình trạng đột quỵ đang ngày càng gia tăng trong cộng đồng ở mọi lứa tuổi và ngành y tế cũng đã có những phương pháp điều trị hiệu quả như tiêu sợi huyết, phẫu thuật cấp cứu, đặt stent, dùng thuốc, lấy huyết khối... Tuy nhiên, những biện pháp xử lý trên đều mang tính chất xử lý phần ngọn, và phần gốc là nguyên nhân gây bệnh thường dễ bị bỏ qua và không được các bác sĩ chú trọng. Khi truy tìm căn nguyên gây đột quỵ, bác sĩ có thể dễ dàng trả lời do bệnh nhân có huyết áp cao, do mắc bệnh lý tiểu đường, bị tắc mạch máu… Nhưng nếu đặt câu hỏi, tại sao bệnh nhân có huyết áp cao 10 năm không gặp vấn đề gì, mà ở thời điểm đó lại đột quỵ ? tại sao có bệnh nhân bị tiểu đường hàng chục năm không sao mà lúc đó lại đột quỵ ? Và nếu không giao tiếp, hỏi han và trao đổi cùng người bệnh, các bác sĩ sẽ không thể biết cụ thể những yếu tố nguy cơ để có thể điều trị hiệu quả, dứt điểm cho người bệnh. Bởi vậy, khi giao tiếp với bệnh nhân tốt, các bác sĩ không chỉ nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn mà còn hỗ trợ, điều trị tốt hơn cho người bệnh, từ đó đáp ứng tốt yêu cầu công việc.
Đặc biệt, khi chú trọng và tập trung nâng việc giao tiếp với người bệnh lên một tầm cao mới, người thầy thuốc hiện đại có thể xây dựng thương hiệu, tạo uy tín cá nhân bền vững trong ngành. Khi người bác sĩ đã có uy tín, thương hiệu cá nhân được đông đảo người bệnh tin tưởng, tín nhiệm thì tự khắc thu nhập, kinh tế cũng ổn định hơn. Và cần khẳng định một điều rõ ràng là, khi nào người thầy thuốc không còn hoặc rất ít khi phải lo nghĩ về vấn đề thu nhập, tài chính trong công việc thì họ mới có thể tập trung hoàn toàn tâm sức, trí lực cho các vấn đề chuyên môn. Từ đó, các bác sĩ có thể nâng cao chất lượng chẩn đoán, khám chữa và điều trị hiệu quả nhất cho người bệnh.
GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng tặng sách cho các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Chương Mỹ tại buổi giảng bài về ''Nghệ thuật giao tiếp ứng xử tại các cơ sở y tế trong tình hình mới'' tháng 5/ 2026.
Hiện nay, GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng là một trong những chuyên gia đầu ngành được rất nhiều bệnh viện, trung tâm và cơ sở y tế trên khắp cả nước mời tham gia giảng dạy, thuyết trình về lĩnh vực giao tiếp với người bệnh. Từ kinh nghiệm của mình, GS. Dũng cho biết hiện nay để xây dựng một Bệnh viện có uy tín, thương hiệu, các nhà khoa học đã nghiên cứu đúc rút được 15 điểm cốt lõi để hình thành nên giá trị trên, và trong đó có 10 điểm liên quan đến lĩnh vực giao tiếp. Và nếu từng bác sĩ làm tốt vấn đề giao tiếp với người bệnh, người bác sĩ ấy sẽ ngày càng khẳng định được năng lực chuyên môn, đóng góp tích cực cho sự phát triển của bệnh viện, và từ đó bệnh viện sẽ ngày càng phát triển. Với GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng, qua những buổi giảng bài về nghệ thuật giao tiếp ứng xử với người bệnh, ông luôn nhận được sự mến trọng, trân quý từ các học viên bởi kinh nghiệm, ngọn lửa nhiệt huyết và nguồn năng lượng tích cực vô tận mà ông truyền đến họ. Dù đã ở tuổi nghỉ hưu, người thầy thuốc với vóc dáng mảnh khảnh và nụ cười tươi rói ấy vẫn say mê, miệt mài và tận tâm giảng dạy, trao đổi và hướng dẫn các bác sĩ qua những bài giảng kéo dài liên tục trong hàng giờ đồng hồ. Những buổi giảng bài của GS. Dũng luôn thu hút được đông đảo bác sĩ đón nhận theo dõi. Họ chăm chú lắng nghe với tinh thần cầu thị bởi như được truyền thêm tình yêu nghề, y đức, động lực phấn đấu lớn lao để gắn bó cống hiến cho nghề y và nguồn cảm hứng bất tận từ người thầy thuốc đã có gần 50 năm công tác trong ngành y tế với những dấu ấn đóng góp sâu đậm được ghi nhận qua những thành tựu, huân, huy chương, bằng khen và giấy khen cao quý…
Từ bài học kinh nghiệm của bản thân, GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng dành nhiều tâm huyết để nhắn nhủ, trao truyền đến tất cả những người đã, đang và sẽ công tác trong ngành y tế những đặc điểm quan trọng của ngành y:
- Ngành y tế là ngành nếu bạn chỉ cần làm tròn trách nhiệm thì luôn luôn được người dân tôn trọng và sự tôn trọng là nấc thang nhu cầu mà hầu hết chúng ta đều muốn hướng tới trong công việc.
- Ngành y tế nếu nhìn nhận về mặt kinh tế sẽ không đảm bảo giúp bạn có được sự giàu có, nhưng cũng không thể khiến bạn nghèo nếu chăm chỉ. Làm việc trong lĩnh vực y tế sẽ giúp bạn luôn ổn định trong xã hội, dù cho thời cuộc, hoàn cảnh xung quanh có biến động ra sao.
GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng chân tình chia sẻ với học trò: “ Vậy khi công tác trong ngành y tế với những đặc thù ưu việt trên, các bạn còn muốn thêm điều gì nữa. Tôi chỉ nghĩ rằng, chỉ riêng hai điều trên đây cũng đủ để giữ mình ở lại tiếp tục làm việc, nghiên cứu và cống hiến cho y khoa. Nếu các bạn đang ở trong ngành rồi, các bạn hãy ở lại, các bạn đã yêu nghề rồi, thì lại càng yêu nghề hơn. Nhìn về mặt đạo đức và sự tôn vinh của xã hội, chúng ta hãy cùng nhau nghĩ về câu nói của Bác Hồ “Lương y như từ mẫu” xuất phát từ tình cảm thương mến, yêu quý ngành y tế của Bác. Câu nói trên càng thêm khẳng định, dù trong mọi điều kiện, thuận lợi hay gian khổ, người bác sĩ chỉ có một quyết định, lựa chọn duy nhất là phải toàn tâm, toàn ý cứu chữa cho người bệnh, như một bà mẹ với thiên chức và sứ mệnh cho đi mà không cần nhận lại.”
Có thể nói, nghệ thuật giao tiếp giữa thầy thuốc với người bệnh đã được GS.TS. Nguyễn Tiến Dũng nâng tầm học thuật xuất phát chính từ triết lý giảng dạy bình dị mà sâu sắc của ông: Dạy cho các bác sĩ lòng yêu nghề, tình thương mến người bệnh từ sâu thẳm trái tim chứ không phải chỉ là những câu nói đầu môi. Và khi người bác sĩ đã có tấm lòng yêu thương người bệnh từ trái tim, họ sẽ tự biết cách vỗ về, an ủi, trò chuyện, đồng cảm và chia sẻ cùng người bệnh với ánh mắt trìu mến, bàn tay ân cần. Để rồi từ đây, mọi sự hiểu nhầm, nghi ngại xuất phát từ người bệnh sẽ tan biến, chỉ còn đó sự tin tưởng, an tâm trao gửi sức khỏe đến các thầy thuốc để tất cả cùng đồng hành nỗ lực vì một cộng đồng khỏe mạnh, vì một đất nước hùng cường ./.
