GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang: Người trí thức thông tuệ, một học giả uyên bác

Suốt chiều dài sự nghiệp với những dấu ấn đáng tự hào, bằng tâm sức, niềm đam mê khoa học bất tận, GS. Giang đã có những cống hiến đáng tự hào cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Năng lượng sống và làm việc dường như chưa bao giờ vơi cạn trong ông.

Khi đặt bút viết về GS.TSKH Vũ Minh Giang trong đầu tôi luôn ấp ủ một từ khóa, đó là: uyên bác. Bởi, có một thực tế là phần lớn các nhà khoa học được nhà nước cử đi đào tạo tại Liên Xô (cũ) và các nước XHCN Đông Âu trước năm 1990 sau khi trở về đều đóng vai trò nòng cốt trong nền khoa học Việt Nam, đặc biệt nhiều người đã trở thành các chuyên gia hàng đầu, nhà quản lý khoa học uy tín, đóng góp to lớn cho sự phát triển đất nước. GS.TSKH. NGND. Vũ Minh Giang lại còn được đào tạo tại trường Lomonosov - một trong những ngôi trường đại học danh giá bậc nhất thế giới. Và trải qua chặng đường tận hiến của mình trên các cương vị mà ông đảm nhiệm, những gì ông đóng góp, có thể thấy rõ, Giáo sư chính là một nhà khoa học điển hình thuộc thế hệ vàng của nền giáo dục Việt Nam.

Nếu cuộc đời mỗi con người là một cuốn sách thì cuộc đời ông có thể coi là một cuốn sách với rất nhiều chương có đủ mọi cung bậc cảm xúc. Từng chặng đường đời, từ khi mới sinh ra trong rừng sâu núi thẳm vùng sơn cước, đến quê hương Hải Phòng mà phàm nhắc đến tên địa danh này là người ta nghĩ đến những con người trọng tình và nghĩa hiệp, là chàng sinh viên thư sinh gác bút nghiên đi chiến trường bom đạn, không biết liệu có ngày trở về, là người Việt Nam đi “tầm sư học đạo” ở ngôi trường danh giá của thế giới – nơi mà muốn hiên ngang, muốn tự hào với bạn bè quốc tế buộc phải giỏi, phải được thầy ghi nhận, được đồng môn nể trọng, là chèo chống đưa từng đơn vị vượt qua khó khăn thời bao cấp, thời đổi mới, thời vươn mình khi đảm nhiệm trọng trách quản lý, và cho đến bây giờ, ông vẫn đang miệt mài tận tâm, tận lực làm việc, cống hiến không ngừng nghỉ với một sức khỏe cả thể chất, cả tinh thần đáng kính nể…, mỗi chặng sẽ đều là một chương hay, kịch tính và bổ ích.

Nhà giáo Nhân dân, GS.TSKH Vũ Minh Giang - nhà khoa học nhiệt thành, nhà giáo mẫu mực và nhà học giả uyên bác. Ở ông hội đủ tư chất lẫn những điều trên rất nhiều mức cơ bản mà con người có được nhưng ông lại là người giản dị, khiêm nhường. Quyết liệt, thẳng thắn nhưng cũng rất bao dung, nhân ái, ứng xử đầy tình người với học trò, với đồng nghiệp. Chất giọng sang sảng và đầy cương nghị cùng khuôn mặt vuông vức ngời sáng là những ấn tượng nổi bật thu hút người đối diện mỗi khi có dịp gặp gỡ, trao đổi cùng ông. Với GS.TSKH. Vũ Minh Giang, những trăn trở về giáo dục, văn hóa, khoa học, lịch sử… chưa bao giờ thôi lắng lại trong hành trình làm việc, cống hiến. Với tầm nhìn sâu rộng, vốn kiến thức đồ sộ và uyên thâm, GS. Giang thường xuyên tham gia các diễn đàn, hội thảo, hướng dẫn sinh viên và có nhiều sáng kiến, luận giải, xây dựng những căn cứ khoa học, thuyết phục. Hiện ông là Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Uỷ viên Hội đồng Chức danh Giáo sư liên ngành Lịch sử - Khảo cổ - Dân tộc học, Uỷ viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, Uỷ viên Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Hoà bình Việt Nam… Dù ở bất cứ cương vị, vai trò nào từng phụ trách, ông cũng luôn tận tâm,tận lực, luôn suy ngẫm theo cách riêng của mình và vì vậy, các đóng góp của ông luôn có ý nghĩa thiết thực, cập nhật, theo sát tiến trình phát triển của đất nước, luôn cống hiến hết mình và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao.

GS.TSKH. Vũ Minh Giang sinh ra tại một địa điểm thuộc địa bàn huyện Đông Triều (cũ), Quảng Ninh - nơi đấng sinh thành của ông đã sớm giác ngộ cách mạng, quyết tâm rời quê hương lên chiến khu tham gia kháng chiến. Năm 1955, khi mới 4 tuổi, ông cùng cha mẹ mình từ chiến khu Đệ Tứ về Hải Phòng - Thành phố Hoa phượng đỏ, vùng đất sâu đậm văn hóa và giàu truyền thống lịch sử, cách mạng của cả nước. Tại đây, thân sinh ông là cụ Vũ Minh Chính được cử giữ chức Chủ bút (Tổng biên tập) Báo Hải Phòng. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình trí thức đã thực sự là một mảnh đất lành ươm mầm cho việc trưởng thành và phát triển sau này của một nhà khoa học lớn. Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã sớm bộc lộc tư chất hiếu học, ý chí nỗ lực phấn đấu không ngừng để thành công trong sự nghiệp. Năm 1968, sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông được chọn vào Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, theo học ngành Lịch sử. Tại ngôi trường có bề dày lịch sử và danh giá bậc nhất Việt Nam này, ông may mắn được gần gũi và học tập những bậc trí thức lớn, những nhà khoa học đầu ngành như GS. Phan Huy Lê, GS. Hà Văn Tấn, GS. Trần Quốc Vượng.

Năm 1972, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở vào thời điểm ác liệt. Trong số hàng ngàn sinh viên các trường đại học tại Hà Nội từ biệt giảng đường, nhập ngũ chi viện cho chiến trường miền Nam có chàng sinh viên Vũ Minh Giang vừa mới bước vào tuổi 21. Khi ấy ông đang học năm thứ 4. Năm 1974, theo sự điều động ông được chuyển ra Bắc, trở lại trường cũ và ngay sau đó được phân công làm cán bộ giảng dạy tại khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, bắt đầu sự nghiệp dạy học và nghiên cứu khoa học. Tuy có một thời gian gián đoạn do phục vụ trong quân đội, nhưng bù lại, GS. Vũ Minh Giang đã có được những trải nghiệm thực tế quý báu ngay nơi chiến trường ác liệt. Được xếp vào lớp cán bộ “nguồn” vừa có năng lực, vừa có thực tiễn. Năm 1980, ông được cử sang Matxcơva, trở thành nghiên cứu sinh tại Trường Đại học Tổng hợp Lômônôxôp - một trong những trường đại học lớn nhất và danh tiếng nhất thế giới thời kỳ đó. Với khả năng thiên bẩm và lòng say mê học, khát vọng tiếp cận tri thức tiềm ẩn, ở môi trường, điều kiện học tập tại nước ngoài, ông đã thể hiện là một nghiên cứu sinh giàu tiềm năng, được các giáo sư nổi tiếng của trường quý mến và đánh giá cao. Và cũng trong giai đoạn này, càng gắn bó, càng đi sâu vào nghiên cứu, khám phá Ông cũng nhận ra rằng, lịch sử đã trở thành nghiệp của ông, có thể phát triển sự nghiệp và vươn tới đỉnh cao trong lĩnh vực này nhờ hiểu biết sâu sắc và nhờ vào phương pháp nghiên cứu, tiếp cận chuyên sâu, khoa học, sẽ đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Với luận án Tiến sỹ đặc biệt xuất sắc ông đã được áp dụng quy chế đặc biệt của ВАК (Высшая аттестационная комиссия), cơ quan tối cao xét duyệt học hàm của Liên Xô, cho phép được bảo vệ ở Hội đồng cao hơn để lấy bằng Tiến sĩ Khoa học vào năm 1986. Đó là một thành tích mà không mấy nghiên cứu sinh làm được. Luận án này thực sự là một công trình khoa học lớn của một nhà khoa học thực thụ, dày trên 400 trang, mang tên: “Sự tiến triển của các hình thái sở hữu ruộng đất trong lịch sử Trung đại Việt Nam”. Với rất nhiều ngày đêm đóng cửa theo đúng nghĩa đen của từ này, một nồi súp ăn mấy ngày, không có thời gian chăm sóc bản thân, toàn bộ tâm trí ông để hết vào luận án. Để rồi, bản luận án thực sự là kết quả lao động, sáng tạo khoa học miệt mài, với ý chí, nghị lực, phẩm chất của một nhà nghiên cứu, đóng một dấu ấn rất đáng tự hào vào chặng đường khoa học của ông.

Trở về nước công tác giữa những năm đầu của công cuộc đổi mới, rất nhiều khó khăn phải đối mặt. Song ông vẫn tin ở tương lai phát triển của đất nước trên nền tảng của sự đổi mới và tận dụng từng ngày để tiếp tục nghiên cứu, tích lũy kiến thức. GS. Vũ Minh Giang được bầu làm Chủ nhiệm Bộ môn Lịch sử Việt Nam Cổ - Trung đại. Năm 1988, ông giữ chức phó, sau là Chủ nhiệm khoa Lịch sử kiêm Phó Giám đốc (sau là Giám đốc) Trung tâm hợp tác Nghiên cứu Việt Nam và Giao lưu Văn hóa. Năm 2001 ông được Nhà nước Việt Nam phong chức danh Giáo sư. Sau này, bằng những nỗ lực cống hiến và tài năng của mình, ông đã được giao đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau: Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (2002 – 2012); Phó Bí thư thường trực Đảng ủy Đại học Quốc gia Hà Nội (2007 – 2011); Phó Tổng Thư ký, sau là Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; Chủ tịch Hội đồng ngành Lịch sử Hội đồng Giáo sư Nhà nước; Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hoá Quốc gia, thành viên Hội đồng Lý luận Trung ương, …. Cần phải nhấn mạnh sự phát triển, vận hành có chất lượng và hiệu quả của Đại học Quốc gia Hà Nội trong tiến trình đổi mới, có sự đóng góp rất đáng ghi nhận của cá nhân ông nhất là trong lĩnh vực phát triển hợp tác quốc tế và công tác đào tạo sau đại học. Các bài học về quản lý, về quản trị đại học từ ông vẫn được các thế hệ lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội vận dụng một cách hiệu quả. Giữ những cương vị quản lý nhưng luôn gắn bó với sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời, trên những cương vị được giao ông cũng có thêm điều kiện để đóng góp cho sự phát triển của nền Sử học và khoa học nước nhà. Bên cạnh Sử học là lĩnh vực mà tại đó ông đã khẳng định rõ ràng nhất đóng góp to lớn và uy tín học thuật bao trùm của mình, Ông còn là một nhà khoa học có phổ tri thức rất rộng, am hiểu và có đóng góp ở rất nhiều lĩnh vực như: văn hóa, giáo dục, các vấn đề xã hội. Trong các hoạt động như Bầu cử Quốc hội, các kỳ Đại hội Đảng, các vấn đề lớn của đất nước, sự hiện diện của ông trên các phương tiện truyền thông đại chúng cho ý kiến hoặc kiến giải thấu đáo ở nhiều lĩnh vực đã là một trong những minh chứng về sự uyên bác của ông.

GS.TSKH. Vũ Minh Giang là một nhà khoa học có ý thức rất rõ về vai trò tiên phong trong nghiên cứu, nhằm có được những cơ sở khoa học đầy đủ, vững chắc để giải quyết và minh chứng các vấn đề thực tế yêu cầu. Không chờ cho đến khi đủ điều kiện và các yếu tố liên quan, ngay từ năm 1998, ông đã cùng các đồng nghiệp nghiên cứu để tổ chức 7 hội thảo quốc tế về Việt Nam học. Đây có thể coi là tiền đề cho sự ra đời của Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển sau này. Thực tiễn phát triển của Viện trong những năm qua đã minh chứng về vai trò cần có của Viện đóng góp vào tiến trình phát triển chung, cả trong hoạt động nghiên cứu và trong công tác đào tạo, nhất là đào tạo sau đại học với những vấn đề liên ngành về Việt Nam.

Trên lĩnh vực đối ngoại của đất nước, ông có những đóng góp đáng kể. Ông từng được mời dạy các chương trình sau đại học ở Học viện Ngoại giao, tham gia vào những hoạt động đối ngoại cấp Nhà nước như tham dự chương trình đón tiếp nguyên thủ quốc gia. Nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hàn Quốc (1992 - 2022), theo đề xuất của Bộ Ngoại giao hai nước, nhóm EPG (Eminent Persons Group) gồm những nhân vật có ảnh hưởng tích cực trong quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc đã được thành lập. GS.TSKH. Vũ Minh Giang được đề cử làm thành viên nhóm EPG Việt Nam.

Gần nửa thế kỷ tham gia giảng dạy và nghiên cứu khoa học, GS.TSKH Vũ Minh Giang đã trở thành một trong những giáo sư đầu ngành về Sử học, một trí thức chân chính mà những đóng góp của ông hiện diện trong nhiều lĩnh vực. Nhìn lại chặng đường sự nghiệp nghiên cứu khoa học thầm lặng mà vẻ vang đã qua, song song với những đề tài thuộc lĩnh vực khoa học lịch sử nghiên cứu đạt tới độ chuyên sâu, GS.TSKH. Vũ Minh Giang đã mở rộng ra các lĩnh vực nghiên cứu mang tính liên ngành cao cả trên lý luận và thực tiễn. Những công trình nghiên cứu của ông tập trung vào những nội dung như: Chế độ ruộng đất – Kinh tế Nhà nước & Xã hội nông thôn; Lịch sử hệ thống chính trị; Nhà nước & Pháp luật Việt Nam; Các vấn đề lý thuyết và phương pháp nghiên cứu; Nghiên cứu Khu vực học và Việt Nam học… Từ năm 1993 – 2015, ông liên tục được tín nhiệm giao chủ trì nhiều đề tài cấp Nhà nước: Hệ thống chính trị trong lịch sử Việt Nam; Sự hình thành và phát triển vùng đất Nam Bộ từ cội nguồn đến thế kỷ VII… Những kết quả nghiên cứu của các đề tài này thành công đã góp phần vào việc xây dựng và phát triển đất nước, khẳng định được chủ quyền và lãnh thổ đất nước.

Là một nhà giáo nhiệt thành, đồng thời là một nhà sử học uyên bác, GS.TSKH. Vũ Minh Giang đã có sự kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy và nghiên cứu. Theo ông, trong thực tế hai hoạt động ấy tương hỗ cho nhau, tạo nên hiệu quả cao hơn. Suốt những năm tháng làm việc miệt mài, ông đã trực tiếp viết và tham gia viết nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuốn sách chuyên khảo và sách giáo trình phục vụ giảng dạy. Tính đến nay, GS. Vũ Minh Giang đã có gần 200 công trình khoa học được công bố ở trong nước và quốc tế (một số bằng tiếng Nga và tiếng Anh). Trong số này, có nhiều sách chuyên khảo, với những công trình tiêu biểu như: Tiến trình lịch sử Việt Nam (NXB Giáo dục); Giáo trình lịch sử Việt Nam (NXB Chính trị Quốc gia), Lược sử Vùng đất Nam Bộ Việt Nam (NXB ĐHQG Tp. Hồ Chí Minh); Những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong tình hình hiện nay (NXB Chính trị Quốc gia); Quân Thuỷ trong lịch sử chống ngoại xâm (đồng tác giả, 1983); Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay (đồng tác giả, 2 tập, 1994 và 1996); Pháp luật và xã hội Việt Nam từ thế kỉ XV đến thế kỉ XVIII (đồng tác giả, 1994); Địa bạ Hà Đông (đồng tác giả, 1995); Địa bạ Thái Bình (đồng tác giả, 1997); Những đặc trưng cơ bản của bộ máy quản lý đất nước và hệ thống chính trị nước ta trước thời kỳ đổi mới (2008), Lịch sử Việt Nam truyền thống và hiện đại (2009)… Công trình Lịch sử Việt Nam truyền thống và hiện đại đã được nhận giải thưởng khoa học tiêu biểu của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009, Quân Thuỷ trong lịch sử chống ngoại xâm được Giải sách hay của Hội xuất bản Việt Nam năm 2013. Ông từng làm chủ nhiệm nhiều đề tài khoa học các cấp, trong đó có 5 đề tài cấp Nhà nước: “Hệ thống chính trị trong lịch sử Việt Nam” (1993 - 1995), “Lịch sử chủ quyền biên giới Tây Nam” (1995 - 1997), “Sự phát triển của Việt Nam học trên thế giới và vai trò của Việt Nam” (1999 - 2001), “Những đặc trưng cơ bản của bộ máy quản lý đất nước và hệ thống chính trị nước ta trước thời kỳ Đổi mới” (2003 - 2005), “Nam Bộ từ cội nguồn đến thế kỷ VII” (2009 - 2010). Những công trình lịch sử của ông được đánh giá cao và giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề cần được minh chứng.

Một trong những đóng góp rất quan trọng của GS. TSKH Vũ Minh Giang là nghiên cứu về các vấn đề lớn của đất nước như: chủ trì đề tài Lịch sử hệ thống chính trị chương trình cấp nhà nước về đổi mới chính trị ở Việt Nam; Chủ biên sách Lịch sử vùng đất Nam Bộ; Phó Chủ nhiệm đề án cấp nhà nước: Sự hình thành vùng đất Nam bộ (10 tập với dung lượng hơn 5000 trang đã xuất bản và được bình chọn là một trong 10 sự kiện Khoa học Công nghệ tiêu biểu của Việt Nam năm 2010). Trên cương vị là Phó Chủ nhiệm Đề án cấp Nhà nước, ông cùng với nhiều nhà Sử học đầu ngành đã hoàn thành bản thảo công trình Lịch sử Việt Nam - Bộ Quốc sử lớn nhất từ trước đến nay bao quát toàn bộ Lịch sử Việt Nam từ thời nguyên thủy đến hiện nay với quy mô lên tới hơn 2 vạn trang, 25 tập thông sử và 5 tập biên niên sử sự kiện. Hai bộ sách Lược sử vùng đất Nam Bộ và Sự hình thành vùng đất Nam bộ mà GS. Vũ Minh Giang đã góp nhiều công sức là những công trình được tham khảo và trích dẫn nhiều ở cả trong nước và nước ngoài.

GS.TSKH Vũ Minh Giang là người có nhiều đóng góp với sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo. Với tư cách là Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương ông đã có những đề xuất có giá trị cho việc xây dựng nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế được hội nghị trung ương 8 (khóa XI) thông qua. Đặc biệt trong công việc đổi mới dạy và học môn lịch sử ông đã có nhiều bài viết được đánh giá cao. Với uy tín chuyên môn và ảnh hưởng xã hội của mình ông được Nhà xuất bản Giáo dục (Bộ GD&ĐT) mời tham gia với tư cách Tổng chủ biên suốt bộ sách giáo khoa môn lịch sử chương trình phổ thông từ lớp 5 lên tận lớp 12. Bộ sách đã hoàn thành và được phần lớn các cơ sở sử dụng và có phản hồi tích cực.

Ngoài ra, GS. Vũ Minh Giang còn tham gia với vai trò nòng cốt trong việc tổ chức nhiều Hội thảo có giá trị mang lại tiếng vang với các học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Ông cũng tham gia nhiều Hội đồng hoạch định những chính sách lớn của Đảng và Nhà nước như Hội đồng Quốc gia Giáo dục, Hội đồng Lý luận Trung ương, Hội đồng Chính sách Khoa học & Công nghệ Quốc gia, Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước, Phó Chủ tịch Hội đồng cấp Nhà nước xét giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về Khoa học & Công nghệ…Dù ở bất cứ cương vị nào từng đảm đương, ông cũng luôn thể hiện tâm huyết, trình độ chuyên sâu và để lại những dấu ấn cá nhân đậm nét.

Không chỉ là một nhà khoa học tài ba, ông còn là một nhà giáo đầy tâm huyết và năng lực. GS.TSKH Vũ Minh Giang luôn được nhiều thế hệ học trò nhớ đến bởi hình ảnh của một nhà giáo tận tụy, hết lòng truyền dạy tri thức cho học trò và đội ngũ cán bộ kế cận. Ông đã dìu dắt rất nhiều học trò và nhiều học trò xuất sắc của ông đã trở thành những trụ cột của Khoa, của Bộ môn, những Giáo sư, Phó Giáo sư tài năng và cũng noi gương thầy, trở thành những nhà nghiên cứu, nhà giáo, nhà quản lý hết lòng say mê nghiên cứu khoa học và dìu dắt thế hệ tương lai. Ông là người rất tích cực trong việc đưa vào giảng dạy những lý thuyết và phương pháp mới của khoa học Lịch sử. Những bài giảng của ông luôn sâu sắc, chứa đựng nhiều nội dung và giá trị khoa học, đặc biệt cuốn hút người học. Là một nhà giáo đồng thời là một nhà sử học, GS.TSKH Vũ Minh Giang đã có sự kết hợp chặt chẽ giữa giảng dạy và nghiên cứu. Hai hoạt động ấy tương hỗ cho nhau tạo nên hiệu quả cao hơn trong cả hai công việc khó và cao quý này. Bên cạnh đó, ông còn được mời thỉnh giảng tại nhiều trường ĐH danh tiếng nước ngoài như ĐH Tokyo (Nhật Bản), ĐH Berkeley (Hoa Kỳ), ĐH Diderot - Paris VII (Pháp)…Ông cũng vinh dự là một trong số rất ít nhà khoa học, chuyên gia, lãnh đạo cấp cao của Đảng và nhà nước được mời tham gia giảng dạy các lớp nguồn chiến lược trong đó, việc cập nhật kiến thức, nâng cao tư duy chiến lược, kỹ năng lãnh đạo và quản lý là những nội dung vừa rộng lớn vừa chuyên sâu đòi hỏi những yêu cầu rất cao từ người dạy.

Cùng với GS. Phan Huy Lê, GS.TSKH Vũ Minh Giang đã có nhiều công lao đóng góp với sự hình thành và phát triển ngành Việt Nam học. Với cương vị Trưởng ban Thư ký, Trưởng ban Tổ chức, ông đã cùng với các đồng nghiệp tổ chức thành nhiều Hội thảo quốc tế lớn về Việt nam học ở trong và ngoài nước.

Với nền tảng vững chắc, với những đóng góp, cống hiến đáng trân trọng xuyên suốt chặng đường sự nghiệp vinh quang đã qua, GS.TSKH Vũ Minh Giang đã vinh dự được Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các Bộ, Ban ngành trao tặng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý như: Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba; Ba Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; Danh tiếng khoa học của ông được quốc tế thừa nhận: Năm 2006 ông được trao Huân chương Cành cọ Hàn lâm của Chính phủ Pháp. Năm 2017, ông vinh dự được Chủ tịch nước ký tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Đây là những phần thưởng cao quý ghi nhận những cống hiến lớn lao của một nhà khoa học, một nhà giáo đối với nền giáo dục và khoa học công nghệ nước nhà.

Trong dịp kỷ niệm 80 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (1945 - 2025) GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang đã trong danh sách 80 trí thức, văn nghệ sĩ tiêu biểu vinh dự được Tổng Bí thư Tô Lâm mời gặp mặt tại Trụ sở Trung ương Đảng ngày 6/8/2025.