Báo cáo tài chính nhà nước giữ vai trò là công cụ tổng hợp quan trọng, phản ánh một cách toàn diện bức tranh tài chính quốc gia trên các phương diện tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động tài chính. Ngoài chức năng cung cấp thông tin, báo cáo tài chính nhà nước còn là cơ sở để đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công, đồng thời phục vụ quá trình hoạch định chính sách và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Vì xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch và hiệu quả ngày càng trở nên cấp thiết, việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với báo cáo tài chính nhà nước là đòi hỏi mang tính tất yếu.
Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về Báo cáo tài chính nhà nước nhằm nâng cao minh bạch và hiệu quả quản trị tài chính công
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, hệ thống quy định về báo cáo tài chính nhà nước vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định, đặc biệt trong phạm vi thông tin phản ánh, quy trình lập và tổng hợp báo cáo cũng như cơ chế phối hợp, cung cấp dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị. Những bất cập này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thông tin tài chính mà còn làm giảm hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát tài chính công. Trước yêu cầu đó, việc ban hành Nghị định số 140/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng nhằm khắc phục những điểm nghẽn nêu trên, đồng thời chuẩn hóa nội dung, quy trình và trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong việc lập, gửi và công khai báo cáo tài chính nhà nước.
Theo quy định mới, báo cáo tài chính nhà nước được cấu thành bởi các nội dung cơ bản, bao gồm báo cáo tình hình tài chính nhà nước, báo cáo kết quả hoạt động tài chính nhà nước, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và phần thuyết minh. Cùng với đó, nghị định cũng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và địa phương trong việc cung cấp thông tin tài chính, qua đó bảo đảm tính đầy đủ, kịp thời và chính xác của dữ liệu đầu vào. Hoàn thiện khung pháp lý theo hướng đồng bộ, minh bạch không chỉ góp phần nâng cao chất lượng báo cáo tài chính nhà nước mà còn tạo nền tảng quan trọng cho việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Quy định mới về Báo cáo tài chính nhà nước đã thiết lập một khuôn khổ đầy đủ và chặt chẽ hơn đối với nội dung cấu thành của hệ thống báo cáo, qua đó bảo đảm khả năng phản ánh toàn diện tình hình tài chính quốc gia. Báo cáo tài chính nhà nước được hình thành từ bốn hợp phần cơ bản, bao gồm báo cáo tình hình tài chính, báo cáo kết quả hoạt động tài chính, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và phần thuyết minh. Trong đó, báo cáo tình hình tài chính nhà nước giữ vai trò trung tâm khi phản ánh toàn bộ thông tin về tài sản và nguồn vốn của Nhà nước tại thời điểm kết thúc kỳ báo cáo, trên phạm vi toàn quốc hoặc từng địa phương. Các yếu tố cấu thành tài sản được trình bày một cách hệ thống, từ tiền và các khoản tương đương tiền, đầu tư tài chính, các khoản phải thu, hàng tồn kho, cho vay, đến tài sản kết cấu hạ tầng, tài sản cố định và các khoản đầu tư xây dựng dở dang. Đồng thời, nguồn vốn của Nhà nước cũng được xác định rõ ràng thông qua các nghĩa vụ nợ phải trả và tài sản thuần, qua đó cho phép đánh giá chính xác năng lực tài chính thực có của Nhà nước. Việc chuẩn hóa và chi tiết hóa các nội dung này không chỉ giúp nâng cao độ tin cậy của thông tin mà còn tạo lập một “bức tranh tài chính” đầy đủ, minh bạch, phản ánh cả chiều rộng và chiều sâu của nguồn lực công.
Cùng với việc hoàn thiện nội dung báo cáo, quy định mới còn đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thiết lập cơ chế công khai, minh bạch Báo cáo tài chính nhà nước. Các hình thức công khai được quy định cụ thể và đa dạng, từ đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền, phát hành ấn phẩm đến niêm yết và các phương thức khác theo quy định của pháp luật. Đáng chú ý, thời hạn công khai được xác định rõ ràng, theo đó báo cáo tài chính nhà nước phải được công bố trong vòng 30 ngày kể từ khi được trình cơ quan có thẩm quyền như Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân. Nội dung công khai bao quát các chỉ tiêu cơ bản về tài sản, nguồn vốn, kết quả hoạt động tài chính và lưu chuyển tiền tệ, đồng thời có sự loại trừ hợp lý đối với những thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu minh bạch và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Ở chiều ngược lại, việc thiết lập cơ chế công khai với những tiêu chí cụ thể về nội dung, hình thức và thời hạn giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính công, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội tham gia giám sát hoạt động tài chính của Nhà nước. Khi thông tin tài chính được công bố kịp thời, đầy đủ và dễ tiếp cận, trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý sẽ được tăng cường, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội đối với hệ thống tài chính công. Quy định mới còn đặc biệt nhấn mạnh đến việc làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong cung cấp và tổng hợp thông tin tài chính. Bộ Tài chính được xác định là cơ quan giữ vai trò chủ trì, có trách nhiệm tổ chức thu thập, tổng hợp và lập Báo cáo tài chính nhà nước trên phạm vi toàn quốc. Các cơ quan, đơn vị ở trung ương và địa phương phải thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ cung cấp thông tin tài chính thông qua các báo cáo định kỳ và báo cáo bổ sung theo quy định. Hệ thống dữ liệu đầu vào được hình thành từ nhiều cấp độ khác nhau, bao gồm báo cáo tài chính hợp nhất của các đơn vị kế toán cấp trên và báo cáo của các đơn vị kế toán độc lập, bảo đảm tính bao quát và liên thông trong toàn bộ hệ thống tài chính công.
Đáng chú ý, quy định đã thiết lập các mốc thời gian cụ thể đối với việc gửi báo cáo, đồng thời yêu cầu các cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin và nghĩa vụ giải trình khi có yêu cầu. Cơ chế chế tài cũng được bổ sung với tính ràng buộc cao, thể hiện qua việc tạm đình chỉ chi ngân sách đối với những đơn vị không chấp hành đầy đủ, kịp thời chế độ cung cấp thông tin, ngoại trừ các khoản chi thiết yếu. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao tính kỷ luật, kỷ cương tài chính mà còn góp phần khắc phục tình trạng thiếu đồng bộ, chậm trễ và thiếu chính xác trong cung cấp dữ liệu vốn tồn tại trong thời gian trước đây.
Trên bình diện rộng hơn, những quy định mới mang ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng quản trị tài chính công. Chuẩn hóa hệ thống báo cáo theo hướng đầy đủ, minh bạch và có tính liên thông cao đã tạo điều kiện để tiệm cận dần với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao uy tín và năng lực quản lý tài chính quốc gia. Cơ chế công khai và trách nhiệm cung cấp thông tin rõ ràng giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý, hạn chế những khoảng trống trong kiểm soát tài chính công. Hệ thống báo cáo tài chính nhà nước với dữ liệu đầy đủ và đáng tin cậy còn trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân cũng như toàn xã hội đối với ngân sách và tài sản công. Khi thông tin được chuẩn hóa và cập nhật kịp thời, việc đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước sẽ trở nên chính xác và khách quan hơn. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thẩm quyền có thể đưa ra những quyết sách phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô và bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững của nền tài chính quốc gia trong giai đoạn mới.
Việc ban hành quy định mới về Báo cáo tài chính nhà nước đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế tài chính công ở Việt Nam, góp phần thiết lập khuôn khổ pháp lý ngày càng chặt chẽ, minh bạch và tiệm cận với chuẩn mực quản trị hiện đại. Không chỉ nâng cao chất lượng thông tin tài chính, quy định này còn tạo nền tảng để tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý và sử dụng nguồn lực công, qua đó củng cố niềm tin của xã hội đối với hệ thống tài chính quốc gia. Để có được kết quả tốt nhất cần sự phối hợp đồng bộ, trách nhiệm và nghiêm túc của các cơ quan, đơn vị trong việc cung cấp, tổng hợp và công khai thông tin tài chính. Khi từng khâu trong chu trình này được vận hành thông suốt, dữ liệu tài chính mới thực sự trở thành công cụ hữu hiệu phục vụ quản lý, giám sát và hoạch định chính sách.
Trong thời gian tới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý theo hướng đồng bộ, thống nhất, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao khả năng kết nối, chia sẻ và xử lý dữ liệu tài chính. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng thông tin đầu vào, bảo đảm tính chính xác, kịp thời và toàn diện của dữ liệu sẽ là yếu tố then chốt để xây dựng một nền tài chính công minh bạch, bền vững, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.
Hoàng Minh Tiến
