Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên Cao cấp Nguyễn Bá Dương
PGS.TS. Nguyễn Bá Dương sinh năm 1952, ông lớn lên trong một gia đình nghèo ở làng Nguộn (nay là An Nguyễn), xã Cương Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang (cũ) – một miền quê nghèo giàu truyền thống lịch sử, cách mạng và văn hóa của cả nước. Tuổi thơ ông đã trải qua những khó khăn, nhọc nhằn và vất vả, lam lũ không thể nào quên. Ký ức thời thơ ấu của ông gắn liền với những bữa cơm chỉ có khoai, sắn ngô và bát canh rau dền hái ngoài vườn. Tuy thiếu thốn vật chất nhưng tinh thần vượt khó và lòng hiếu học đã được hun đúc trong ông ngay từ những ngày đầu cắp sách đến trường. Ngay từ lớp 1, câu học trò Nguyễn Bá Dương đã luôn say mê, nỗ lực học tập với sự phấn đấu và nghị lực bền bỉ đáng ngạc nhiên. Dù bạn bè đồng trang lứa dần phải bỏ học vì hoàn cảnh gia đình, ông vẫn kiên trì học tập. Ba năm học cấp Ba, ông phải đi bộ gần 8 km đến Trường cấp Ba Lục Nam, vượt qua sông Lục Nam mỗi ngày. Hình ảnh cậu học trò nghèo với quần nâu, áo vá, đôi dép cao su mòn gót vẫn in đậm trong tâm trí những người cùng thời. Và câu hát ru của người mẹ đáng kính thuở nhõ mãi vang vọng trong tâm thức ông: “Làm trai quyết chí tu thân, Công danh chớ vội, nợ nần chớ lo” – đã trở thành phương châm sống, thành kim chỉ nam nuôi dưỡng cho tâm hồn cậu bé Nguyễn Bá Dương để ông vững bước vượt qua khó khăn, thử thách của nghịch cảnh để thành đạt trong sự nghiệp sau này.
Chân dung Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Giảng viên Cao cấp Nguyễn Bá Dương
Nhớ lại ngày đó, khi những năm học cấp Ba của ông là những ngày phải vừa học, vừa làm. Một buổi học, một buổi đi làm công nhật ở Hợp tác xã hoặc giúp mẹ làm việc nhà. Do không có xe đẹp, mỗi sáng ông phải dậy từ sớm để vượt sông đến trường. Không có bữa sáng, có hôm về đến nhà gần trưa mới kịp ăn vội bữa cơm sắn nguội rồi lại đi làm chiều. Dù điều kiện khắc nghiệt là thế, Nguyễn Bá Dương vẫn nỗ lực, phấn đấu học tập không ngừng và luôn giữ vững thành tích xuất sắc. Ông đạt nhiều thành tích xuất sắc trong kỳ thi tốt nghiệp. Mỗi khi có dịp gặp lại bạn bè ngày xưa, ông và mọi người vẫn không khỏi xúc động khi nhớ lại kỷ niệm lần ông cùng bạn vượt sông bằng phà tay lúc trời chưa sáng vì tưởng đi học muộn. Câu chuyện ấy đã trở thành biểu tượng của lòng hiếu học và tinh thần vượt khó. Chính khát vọng “Học để thoát cảnh đói nghèo” đã trở thành động lực suốt cuộc đời ông – từ giảng đường Đại học, Cao học, Nghiên cứu sinh đến hành trình gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề giáo.
Sau khi tốt nghiệp THPT năm 1969, Nguyễn Bá Dương nộp hồ sơ thi vào trường Đại học Kiến trúc và trường ĐH Bách khoa Hà Nội. Tuy nhiên, do thiếu xác minh lý lịch nên hồ sơ của ông không được chấp nhận. Không nản chí, ông cùng bạn lên Ban tuyển sinh tỉnh và được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ. May mắn, nhờ sự tạo điều kiện của tỉnh, ông trúng tuyển vào Trường ĐH Sư phạm Việt Bắc, học khoa Vật Lý. Bốn năm học Đại học (1969 – 1973) tiếp tục là quãng thời gian đầy gian khó. Mẹ già một mình ở quê, ông phải vừa học vừa làm thêm. Trường thường xuyên sơ tán tránh bom, đạn Mỹ. Tuy vậy, ông vẫn không nản lòng mà vẫn nêu cao tinh thần học tập, ý chí nỗ lực phấn đấu đến cùng.
Chàng sinh viên Nguyễn Bá Dương đặc biệt yêu thích môn Phương pháp giảng dạy Vật lý, được giảng viên đánh giá cao về năng khiếu sư phạm. Trong đợt thực tập sư phạm, ông là sinh viên duy nhất đạt điểm 10 tuyệt đối cả giảng dạy và chủ nhiệm lớp. Tuy nhiên, vì thương mẹ già neo đơn ở nhà, ông có ý định xin về quê công tác. Chính cuộc trò chuyện với GS. Dương Trọng Bái – Hiệu trưởng nhà trường – đã mở ra bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của ông. Thầy Bái gợi ý ông chuyển sang lĩnh vực còn thiếu nhân lực nhưng giàu triển vọng là Tâm lý học và Giáo dục học. Nguyễn Bá Dương đồng ý và bắt đầu công tác tại Bộ môn Tâm lý – Giáo dục từ tháng 10/1973. Ba năm sau, ông đã hội tụ đủ năng lực tham gia giảng dạy chính thức cho sinh viên các Khoa Toán, Lý, Hóa. Tháng 9/ 1978, ông được cử về Đại học Sư phạm Hà Nội theo học Cao học chuyên ngành Tâm lý – Giáo dục. Tại đây, ông đạt thành tích học tập xuất sắc, là người duy nhất trong khóa đạt điểm 10 luận văn, được khen thưởng và kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.
Năm 1983, Nguyễn Bá Dương dự thi nghiên cứu sinh nước ngoài do Bộ Đại học tổ chức. Với kết quả thi đứng đầu (28/30 điểm), ông được cử sang Liên Xô (nay là Nga) làm nghiên cứu sinh chuyên ngành Tâm lý học. Đây là một bước ngoặt lớn trong sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy của ông. Tại Liên Xô, Nguyễn Bá Dương bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ năm 1989. Năm tháng bên xứ sở Bạch Dương xa xôi, ông không chỉ say mê trau dồi, tích lũy tri thức chuyên môn sâu rộng mà còn mở rộng tầm nhìn quốc tế. Sau khi về nước, ông tiếp tục tham gia giảng dạy, hướng dẫn cao học, nghiên cứu sinh và tham gia xây dựng các chương trình đào tạo ngành Tâm lý – Giáo dục tại Việt Nam. Từ 1990 đến 1992, với bề dày kinh nghiệm học thuật uy tín, TS. Nguyễn Bá Dương đảm nhiệm cương vị là Chủ nhiệm Bộ môn Tâm lý- Giáo dục ( tương đương Trưởng khoa) trường ĐH Sư phạm Việt Bắc. Từ cuối năm 1992, ông được Học viện Chính trị Khu vực I ( lúc đó là Trường Nguyễn Ái Quốc 1 TW) mời về công tác cho đến năm 2017 thì nghỉ hưu. Giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2012, TS. Nguyễn Bá Dương liên tục giữ những vai trò lãnh đạo tại Học viện Chính trị Khu vực I khi là Trưởng khoa Tâm lý học, Trưởng Ban đào tạo, Trưởng khoa Xã hội học- Tâm lý , Trưởng khoa Xã hội học- khoa học lãnh đạo quản lý ( gần 19 năm).
PGS.TS. Nguyễn Bá Dương và tập thể cán bộ, giảng viên Khoa Khoa học lãnh đạo và chính sách công - 20/11/2016
Năm 1996, TS. Nguyễn Bá Dương được phong tặng học hàm Phó Giáo sư, trở thành một trong những người đầu tiên của Trường THPT Lục Nam đạt được học vị và học hàm cao như vậy – là tấm gương sáng cho các thế hệ học trò noi theo. Sau nhiều năm tham gia giảng dạy tại trường ĐH Sư phạm Việt Bắc, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương chuyển công tác về Học viện Chính trị Khu vực I – một cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp cao của Đảng và Nhà nước. Nơi đây, ông tiếp tục công việc đào tạo, nghiên cứu, hướng dẫn học viên Cao học và nghiên cứu sinh. Tổng kết lại hành trình sự nghiệp hơn 44 năm, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương bắt đầu công tác từ tháng 9 năm 1973 và có 19 năm làm việc, nghiên cứu tại trường ĐH Sư phạm Việt Bắc, 26 năm làm việc, nghiên cứu tại Học viện Chính trị Khu vực 1.
PGS.TS. Nguyễn Bá Dương cùng tập thể học viên hệ Cao cấp lý luận chính trị nhân ngày khai giảng năm học mới.
Ông được đánh giá cao về năng lực chuyên môn, phong cách giảng dạy sâu sắc, gần gũi và tác phong làm việc nghiêm cẩn, mẫu mực. Là giảng viên cao cấp, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương là một nhà giáo có tâm, có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong giới học thuật, đặc biệt trong lĩnh vực Tâm lý học ứng dụng và giáo dục chính trị - tư tưởng. Trong chặng đường công tác đã qua, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương tham gia giảng dạy các giáo trình: Tâm lý học đại cương, Tâm lý học quản lý, lý luận dạy học đại học, khoa học tổ chức, khoa học lãnh đạo…cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh nhiều trường Đại học và học viên hệ cử nhân, cao cấp lý luận chính trị ở Học viện Chính trị Khu vực 1. Ông cũng thường xuyên tham gia giảng dạy các chuyên đề về Tâm lý lãnh đạo, Kỹ năng lãnh đạo cho nhiều lớp bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý một số Bộ ngành, địa phương và các Tập đoàn Kinh tế Nhà nước.
Xuyên suốt chặng đường gần 50 năm công tác giảng dạy, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã trực tiếp đào tạo cho hàng ngàn học viên Cao học và hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh trong lĩnh vực Tâm lý học, Giáo dục học, Lý luận chính trị. Đến nay, ông đã hướng dẫn 4 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ, hơn 60 học viên bảo vệ thành công luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Tâm lý và Quản lý giáo dục. Bên cạnh đó, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương còn tham gia nhiều Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ, Thạc sĩ cũng như hướng dẫn hàng trăm học viên làm luận văn, đề án tốt nghiệp Cử nhân, Cao cấp lý luận chính trị. Đồng thời, ông đã chủ trì và tham gia nhiều đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ cũng như viết hàng chục bài báo, giáo trình, tài liệu phục vụ đào tạo cán bộ. Trong công tác nghiên cứu khoa học, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã viết độc lập, chủ biên và viết chính hơn 10 cuốn sách chuyên khảo, giáo trình. Tiêu biểu trong đó phải kể đến một số giáo trình như: Tâm lý học quản lý dành cho người lãnh đạo; Khoa học Tổ chức; Nâng cao kỹ năng giao tiếp của cán bộ xã, phường, thị trấn; Khoa học lãnh đạo - Lý thuyết và kỹ năng; Khoa học lãnh đạo phục vụ công tác đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam; Công tác tổ chức; Những vấn đề cơ bản của khoa học tổ chức; Tâm lý học quản lý; Giao tiếp của cán bộ lãnh đạo quản lý; Giáo trình Tâm lý học kinh doanh; Tâm lý học đại cương; Tâm lý học quản lý y tế... Trong đó, cuốn “Khoa học lãnh đạo – Lý thuyết và Kỹ năng” là cuốn sách chuyên khảo mà PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã dành nhiều tâm huyết biên soạn được NXB Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2014, tái bản năm 2015 và sau đó NXB Lý luận Chính trị tiếp tục xuất bản nhiều lần. Đặc biệt, từ năm 2017, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đã chính thức đưa môn Khoa học lãnh đạo vào chương trình đào tạo cán bộ nên cuốn sách được đông đảo các nhà nghiên cứu , giảng viên và học viên đón nhận, sử dụng và đánh giá cao.
Khoa Xã hội học - Khoa học lãnh đạo, quản lý, Học viện Chính trị Khu vực I tặng hoa tri ân PGS.TS. Nguyễn Bá Dương.
Đồng thời, ông là tác giả của hơn 60 bài báo khoa học được đăng tải trang trọng trên các Tạp chí uy tín chuyên ngành và Kỷ yếu Hội thảo Quốc gia và Quốc tế. Đặc biệt, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã chủ nhiệm 1 đề tài cấp Quốc gia, 7 đề tài cấp Bộ và nhiều đề tài cấp cơ sở cũng như tham gia nghiên cứu, đánh giá một số đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ khác…
Hôm nay, nhắc đến PGS.TS. Nguyễn Bá Dương là nhắc đến hình ảnh người thầy mẫu mực, đáng kính của nhiều thế hệ giảng viên, cán bộ lý luận, cán bộ quản lý trung ương và địa phương. Không chỉ thành công trong sự nghiệp, hành trình sự nghiệp của PGS.TS. Nguyễn Bá Dương là minh chứng điển hình của tinh thần tự học, vượt khó vươn lên với một nhân cách sống chân tình, bình dị, gần gũi và nhiệt huyết. Từ một cậu học trò nghèo lớn lên trong gian khó, bằng nghị lực và quyết tâm nỗ lực, phấn đấu bền bỉ, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã vươn tới những đỉnh cao của học thuật, góp phần đào tạo hàng ngàn cán bộ lý luận chính trị - xã hội cho đất nước.
Với những dấu ấn đóng góp đáng tự hào trong sự nghiệp đào tạo, nghiên cứu khoa học, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đã vinh dự được Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các Bộ, ban ngành trao tặng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý như: Huân chương Lao động hạng Nhì (2010), Huân chương Hữu nghị nước CHDCND Lào (2011), Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục (1998), Huy hiệu 45 năm tuổi Đảng và nhiều bằng khen, giấy khen ý nghĩa khác.
