Mạng xã hội – một phần tất yếu của đời sống
Năm 1997, Internet chính thức bước vào cuộc sống của người Việt. Từ đó đến nay, Việt Nam luôn được thế giới đánh giá là một trong những quốc gia có số người sử dụng internet tăng nhanh nhất hằng năm.Theo“Báo cáo tổng quan thị trường di động Việt Nam đầu năm 2017” do Công ty Appota vừa công bố cho thấy, Việt Nam đang nằm trong top 20 nước có số người sử dụng internet cao nhất thế giới với 49 triệu người kết nối với internet, vì vậy không lấy làm lạ khi có tới 38 triệu người dùng mạng xã hội. Con số người dùng “khủng” như vậy, khiến mạng xã hội trở thành “một phần tất yếu của cuộc sống” người Việt.
Sau một thời gian sử dụng, trước những tác động to lớn của mạng xã hội – thế giới ảo đối với cuộc sống, có người đã đặt câu hỏi rằng: Vậy, mạng xã hội tốt hay xấu?Thực tế không cho phép chúng ta phán xét tốt hay không tốt vì dù có muốn hay không thì mạng xã hội đã trở thành một phần đời sống người Việt, thậm chí phát triển với tốc độ nhanh chóng. Một số nhà phân tích xã hội còn cho rằng: Mạng xã hội (Facebook, Twiter, youtube…) là toàn cầu hóa, là quy luật và không thể cưỡng lại được.
Sự có mặt của mạng xã hội khiến báo chí – gồm cả tòa soạn và nhà báo, có “đối trọng” thực sự trong việc truyền tải thông tin. Khả năng “truyền thông” của các mạng xã hội đã khiến báo chí mất “độc quyền” về đăng tải thông tin. Trước đây, quyền đăng tải thông tin thuộc về một nhóm người nắm các cơ quan báo chí nhưng bây giờ bất kỳ ai cũng có thể trở thành “nhà báo” nếu họ có một công nghệ thông minh, kết nối internet. Thậm chí, một tờ báo hiện nay phải chật vật mới có thể phát hành số lượng 10.000 bản nhưng trên mạng xã hội của những người nổi tiếng có tới hàng ngàn người kết bạn và hàng vạn ngàn người đăng ký theo dõi thông tin. Một thông tin họ đăng tải trang cá nhân sẽ gửi thông báo đến một số lượng lớn người quan tâm, bình luận. Mạng xã hội đã giúp những người nổi tiếng tạo ra ảnh hưởng đến công chúng bằng việc truyền tải thông tin trực tiếp, nhanh chóng. Mặc dù, chưa thể khẳng định mạng xã hội là nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm số lượng báo in của các cơ quan báo chí nhưng sự cạnh tranh về tin tức của mạng xã hội khiến báo chí phải thay đổi toàn diện để tồn tại và phát triển. Do đó, báo chí bắt đầu suy nghĩ và nghiên cứu nghiêm túc về mạng xã hội, với tinh thần cầu thị và sau rất nhiều phân vân, cuối cùng báo chí đã lựa chọn “sống chung” với mạng xã hội để tồn tại và phát triển giống như lựa chọn “sống chung với lũ” của cư dân ở Đồng bằng Sông Cửu Long để có thể tổ chức và duy trì cuộc sống phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh.
“Sống chung” với mạng xã hội
Không phải báo chí – gồm cả tòa soạn và nhà báo đã ngay lập tức nhận ra tầm quan trọng của mạng xã hội trong việc truyền tải thông tin mà chính sự phát triển và ảnh hưởng của mạng xã hội đã buộc các báo chí phải thay đổi để “sống chung” với mạng xã hội. Các nhà báo giờ đây sử dụng mạng xã hội để tác nghiệp, và lan tỏa các bài viết của mình. Các tòa soạn cũng lập fanpage trên Facebook như Tuổi trẻ, thanh niên…; mở kênh trênYoutube như Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài truyền hình kỹ thuật số (VTC)…để quảng báo các chương trình và duy trì độc giả trung thành. Ở chiều ngược lại, mạng xã hội không tự coi mình là đối thủ cạnh tranh với báo chí, mà chủ động xây dựng chiến lược hợp tác với báo chí. Chẳng hạn Facebook hợp tác với báo chí Việt Nam, ra mắt tính năng Instant Articles với 3 cơ quan báo chí đầu tiên tham dự là VnExpress, Webtretho và Tuổi Trẻ. Đại diện Facebook cho biết thêm, có hơn 50 cơ quan thông tấn báo chí trên toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương trở thành những đối tác mới của chương trình. Sự “chung sống” hòa bình giữa báo chí và mạng xã hội rõ ràng đã tạo ra những thay đổi tích cực mà người thụ hưởng chính là độc giả. Họ được tiếp cận thông tin nhiều hơn, nhanh hơn, rẻ hơn và đơn giản hơn.
Đồng thời với sự hợp tác là sự cạnh tranh thông tin quyết liệt giữa báo chí và mạng xã hội. Áp lực cạnh tranh đã khiến nhiều nhà báo dễ dãi về nghiệp vụ, thậm chí cố tình phớt lờ những nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp để câu khách, dẫn đến tình trạng lạm dụng mạng xã hội, đăng tải nhiều thông tin chưa được kiểm chứng. Nguy hiểm hơn, thời gian gần đây đã xuất hiện xu hướng làm báo hành xử như một cá nhân trên mạng xã hội, thay vì thực hiện chức năng của báo chí là phát hiện, xử lý thông tin, định hướng dư luận là những bài báo kém chất lượng thu hút sự tò mò, hiếu kỳ của một số độc giả, làm giảm sút lòng tin của bạn đọc, tự đánh mất vai trò định hướng dư luận của báo chí trước công luận. Nguyên nhân đưa tới thực trạng này trước hết là ý thức nghề nghiệp, thái độ trách nhiệm của một số cơ quan báo chí và người làm báo, chứ không thể là sự bao biện về thói quen tiếp cận thông tin của công chúng, dẫn đến việc ra đời những cách đưa tin để thỏa mãn nhu cầu đọc tin kiểu mới của lớp công chúng mới.“Nhà báo phải tìm ra cách tốt nhất để thích ứng với môi trường truyền thông mới. Tuy nhiên, các hình thức và chức năng truyền thống của báo chí vẫn giữ nguyên giá trị với khán giả, họ không chỉ cần thông tin mà phải là thông tin đáng tin cậy. Điều này phụ thuộc vào các nhà báo và các cơ quan báo chí để trở nên năng động và sáng suốt hơn trong môi trường truyền thông ngày càng phát triển” – Tiến sĩ Phạm Bình Dương, Khoa Phát thanh, Truyền hình, Học viện Báo chí & Tuyên truyền chia sẻ./.
