I. MỞ ĐẦU
Trong tiến trình phát triển kinh tế hiện đại, mô hình tăng trưởng giữ vai trò quyết định đối với chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của nền kinh tế. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên và gia tăng lao động có thể tạo ra tốc độ cao trong ngắn hạn, nhưng khó duy trì ổn định trong dài hạn. Xu hướng chung của thế giới hiện nay là chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, trong đó tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chủ yếu. Cùng với đó, các mô hình phát triển mới như kinh tế số, kinh tế tri thức, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững ngày càng được coi là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Hà Nội định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh, hướng tới xây dựng đô thị hiện đại, thông minh và bền vững
Đối với Việt Nam, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng đã được đặt ra từ nhiều năm qua, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng. Những hạn chế của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đang dần bộc lộ rõ, thể hiện ở hiệu quả đầu tư chưa cao, năng suất lao động còn khoảng cách so với nhiều nước trong khu vực, trong khi áp lực cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng. Đối với các đô thị lớn, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng càng trở nên cấp thiết, bởi đây là khu vực tập trung dân cư đông, nhu cầu hạ tầng lớn và cũng là nơi quyết định khả năng dẫn dắt phát triển của cả vùng và quốc gia.
Trong hệ thống đô thị Việt Nam, Hà Nội giữ vị trí đặc biệt với vai trò là trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, đồng thời là một trong những đầu tàu kinh tế, khoa học, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Quy mô kinh tế của Thủ đô liên tục được mở rộng, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của cả nước. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển nhanh, Hà Nội cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức như hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa tương xứng với tiềm năng, năng suất lao động còn hạn chế, áp lực về hạ tầng, môi trường và chất lượng đô thị ngày càng lớn. Bên cạnh đó, cạnh tranh giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực ngày càng mạnh mẽ, đòi hỏi Thủ đô phải có bước chuyển mang tính chiến lược để duy trì vai trò dẫn dắt.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa chủ yếu vào vốn và mở rộng quy mô sang dựa vào tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là hướng đi tất yếu. Định hướng này gắn với mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị sáng tạo, xanh, thông minh, có khả năng cạnh tranh cao trong khu vực, đồng thời giữ vai trò lan tỏa động lực phát triển đối với vùng và cả nước.
Trên cơ sở đó, bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận về chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phân tích thực tiễn phát triển của Hà Nội trong thời gian qua, từ đó chỉ ra những yêu cầu mới và đề xuất định hướng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững. Bên cạnh những yêu cầu chung của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, Hà Nội còn có những đặc thù riêng với tư cách là Thủ đô, trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về khoa học, giáo dục, văn hóa và đổi mới sáng tạo. Với vai trò hạt nhân của Vùng Thủ đô và vùng Đồng bằng sông Hồng, sự phát triển của Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa đối với địa phương mà còn có tác động lan tỏa đến toàn bộ khu vực phía Bắc và cả nước. Vì vậy, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Hà Nội cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn, gắn với yêu cầu xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, xanh, thông minh và có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG
Trong lý luận kinh tế phát triển, mô hình tăng trưởng được hiểu là cách thức tổ chức và vận hành các nguồn lực nhằm tạo ra của cải vật chất và nâng cao mức sống xã hội trong một giai đoạn nhất định. Tùy theo trình độ phát triển và điều kiện cụ thể, các nền kinh tế có thể lựa chọn những mô hình tăng trưởng khác nhau, song về cơ bản có thể phân thành hai dạng chủ yếu là tăng trưởng theo chiều rộng và tăng trưởng theo chiều sâu. Tăng trưởng theo chiều rộng dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô vốn đầu tư, gia tăng lao động và khai thác tài nguyên, trong khi tăng trưởng theo chiều sâu dựa vào nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện thể chế. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy mô hình tăng trưởng theo chiều rộng thường chỉ phù hợp trong giai đoạn đầu, còn khi nền kinh tế đạt đến một trình độ nhất định, yêu cầu chuyển sang tăng trưởng theo chiều sâu trở thành tất yếu để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững.
Các lý thuyết kinh tế hiện đại đều nhấn mạnh vai trò của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) như yếu tố quyết định đối với tăng trưởng dài hạn. Sự gia tăng của TFP phản ánh mức độ ứng dụng khoa học – công nghệ, trình độ quản lý, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả của hệ thống thể chế. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng. Cùng với đó, nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố then chốt, bởi khả năng tiếp thu, làm chủ và sáng tạo công nghệ phụ thuộc trực tiếp vào trình độ con người. Bên cạnh các yếu tố kinh tế, vai trò của thể chế ngày càng được đề cao, bởi một môi trường chính sách minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo là điều kiện để các nguồn lực được phân bổ hiệu quả.
Trong giai đoạn hiện nay, mô hình tăng trưởng của nhiều quốc gia đang chuyển sang dựa trên các trụ cột mới như kinh tế số, kinh tế tri thức và tăng trưởng xanh. Kinh tế số giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí và tạo ra các ngành nghề mới; kinh tế tri thức tạo ra giá trị gia tăng cao thông qua nghiên cứu, đổi mới và sáng tạo; trong khi tăng trưởng xanh hướng tới sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Song song với đó, khái niệm đô thị sáng tạo ngày càng được nhấn mạnh, trong đó các trung tâm lớn không chỉ là nơi sản xuất mà còn là nơi tập trung tri thức, công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao. Mô hình đổi mới sáng tạo mở, với sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, đang trở thành xu hướng phổ biến trong quản trị phát triển.
Trong cấu trúc phát triển quốc gia, các đô thị trung tâm thường giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, là nơi hội tụ nguồn lực và lan tỏa động lực cho các vùng xung quanh. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều thủ đô và thành phố lớn đã thành công khi chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa vào đổi mới sáng tạo, như Seoul với chiến lược phát triển công nghiệp công nghệ cao, Singapore với nền kinh tế tri thức, Thượng Hải với vai trò trung tâm tài chính quốc tế hay Tokyo với mô hình đô thị thông minh gắn với công nghệ tiên tiến. Những kinh nghiệm này cho thấy để duy trì vị thế cạnh tranh, các đô thị lớn phải không ngừng đổi mới mô hình phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và chú trọng tính bền vững.
Đối với các thủ đô, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng càng có ý nghĩa quan trọng, bởi đây không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là nơi thể hiện trình độ phát triển của quốc gia. Tăng trưởng chất lượng cao, khả năng dẫn dắt vùng, phát triển bền vững và lan tỏa đổi mới sáng tạo là những tiêu chí cơ bản của một đô thị trung tâm trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng ở Hà Nội không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là nhiệm vụ mang tính chiến lược, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, khẳng định vai trò đầu tàu và tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của Thủ đô cũng như của cả nước.
III. THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG CỦA HÀ NỘI
Sau nhiều thập niên đổi mới và hội nhập, kinh tế Hà Nội đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần khẳng định vai trò là một trong những trung tâm phát triển lớn của cả nước. Quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) liên tục được mở rộng, tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức khá cao so với bình quân chung, thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được cải thiện. Cùng với quá trình phát triển kinh tế, hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư mạnh mẽ, không gian đô thị không ngừng mở rộng, tạo nền tảng quan trọng để Hà Nội thực hiện vai trò đầu tàu tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Hồng và đóng góp lớn cho ngân sách quốc gia. Việc mở rộng địa giới hành chính năm 2008 đã tạo điều kiện để Thủ đô phát triển theo mô hình đô thị lớn, đa trung tâm, qua đó gia tăng dư địa cho phát triển công nghiệp, dịch vụ và đô thị hiện đại.
Những kết quả đạt được trong thời gian qua gắn liền với mô hình tăng trưởng dựa trên các động lực truyền thống. Trong nhiều năm, tăng trưởng của Hà Nội chủ yếu được thúc đẩy bởi mở rộng vốn đầu tư, thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và đầu tư trực tiếp nước ngoài, cùng với quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Việc phát triển các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu công nghệ cao và mở rộng không gian xây dựng đã tạo ra nhu cầu lớn về vốn, lao động và hạ tầng, từ đó góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Bên cạnh đó, tín dụng ngân hàng tăng nhanh trong một số giai đoạn cũng trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường bất động sản. Nhờ những yếu tố này, kinh tế Thủ đô duy trì được đà tăng trưởng ổn định trong thời gian dài, từng bước nâng cao vị thế trong hệ thống đô thị quốc gia.
Trên thực tế, cơ cấu kinh tế của Hà Nội đã có sự chuyển dịch theo hướng tích cực, với tỷ trọng khu vực dịch vụ ngày càng tăng, công nghiệp và xây dựng tiếp tục giữ vai trò quan trọng, trong khi nông nghiệp giảm dần về tỷ trọng nhưng vẫn giữ vị trí nhất định trong việc bảo đảm an ninh lương thực và ổn định xã hội. Hệ thống hạ tầng giao thông được đầu tư với nhiều công trình quy mô lớn như các tuyến đường vành đai, cầu vượt sông Hồng, các trục hướng tâm và các tuyến đường sắt đô thị, góp phần nâng cao khả năng kết nối nội đô và liên kết vùng. Việc hình thành các khu công nghệ cao, khu công nghiệp tập trung, cùng với sự phát triển của các khu đô thị mới đã từng bước thay đổi diện mạo đô thị, tạo điều kiện thu hút đầu tư và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại. Những kết quả này cho thấy mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã phát huy hiệu quả trong giai đoạn đầu, tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của Thủ đô.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế đạt đến một trình độ nhất định, những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ dần bộc lộ rõ. Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư chưa cao, thể hiện qua hệ số ICOR ở mức tương đối lớn trong một số giai đoạn, cho thấy cần nhiều vốn hơn để tạo ra một đơn vị tăng trưởng. Năng suất lao động tuy có cải thiện nhưng chưa tương xứng với tiềm năng của một trung tâm kinh tế lớn, trong khi đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng còn hạn chế. Điều này phản ánh quá trình tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào mở rộng quy mô thay vì nâng cao chất lượng. Bên cạnh đó, cơ cấu kinh tế tuy đã chuyển dịch nhưng tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao chưa thực sự nổi bật, trong khi một số lĩnh vực vẫn dựa vào gia công, lắp ráp hoặc khai thác lợi thế về đất đai và lao động. Những hạn chế này làm giảm khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.
Cùng với những vấn đề nội tại, Hà Nội còn phải đối mặt với nhiều áp lực mới trong giai đoạn phát triển hiện nay. Quá trình đô thị hóa nhanh làm gia tăng nhu cầu về hạ tầng kỹ thuật, giao thông, nhà ở và dịch vụ công, trong khi quỹ đất ngày càng hạn chế. Áp lực dân số lớn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với quản lý đô thị, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng sống. Môi trường đô thị chịu sức ép từ ô nhiễm không khí, chất thải và suy giảm không gian xanh, đòi hỏi phải thay đổi cách thức phát triển theo hướng thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, cạnh tranh giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực ngày càng gay gắt, đặc biệt trong việc thu hút đầu tư chất lượng cao, nguồn nhân lực trình độ cao và các ngành công nghệ tiên tiến. Biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển xanh cũng đặt ra những tiêu chuẩn mới đối với mô hình tăng trưởng của Thủ đô.
Tổng thể cho thấy, mô hình tăng trưởng của Hà Nội trong thời gian qua đã mang lại những thành tựu đáng kể, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển, nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế về chất lượng và tính bền vững. Tốc độ tăng trưởng tương đối ổn định song chưa tương xứng với tiềm năng của một trung tâm lớn, trong khi dư địa phát triển theo chiều rộng ngày càng thu hẹp. Trong bối cảnh đó, việc chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng tăng trưởng và bảo đảm phát triển lâu dài của Thủ đô. Thực tế cho thấy, mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hà Nội duy trì ở mức khá cao so với bình quân chung của cả nước, song hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa thật sự tương xứng với tiềm năng của một trung tâm lớn. Áp lực về dân số, giao thông, môi trường và hạ tầng đô thị ngày càng gia tăng, trong khi quỹ đất phát triển ngày càng hạn chế. Ô nhiễm không khí, ùn tắc giao thông và quá tải hạ tầng xã hội đang trở thành những vấn đề đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách thức phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng quản trị đô thị. Những yếu tố này cho thấy mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đang dần bộc lộ giới hạn, đòi hỏi phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo.
IV. CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG – ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC CỦA HÀ NỘI
Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Hà Nội đã xác định chuyển đổi mô hình tăng trưởng là nhiệm vụ mang tính chiến lược, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Quan điểm phát triển mới được đặt trên nền tảng chuyển từ tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và lao động sang tăng trưởng dựa vào tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong mô hình này, năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, trình độ quản trị và khả năng ứng dụng công nghệ trở thành yếu tố quyết định. Đồng thời, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức được xác định là những trụ cột quan trọng, giúp Thủ đô thích ứng với xu thế toàn cầu và hướng tới phát triển bền vững.
Các định hướng chiến lược về phát triển Thủ đô trong thời gian gần đây đều nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm lớn về đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và tài chính của cả nước, đồng thời giữ vai trò dẫn dắt phát triển vùng. Điều này đồng nghĩa với việc mô hình tăng trưởng mới không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế nội tại mà còn phải tạo ra khả năng lan tỏa, thúc đẩy liên kết và hỗ trợ phát triển cho các địa phương xung quanh. Trong cấu trúc phát triển quốc gia, Hà Nội được kỳ vọng trở thành hạt nhân của mạng lưới đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ nguồn lực chất lượng cao và tạo ra giá trị gia tăng lớn.
Trên cơ sở định hướng đó, cơ cấu kinh tế của Thủ đô đang được điều chỉnh theo hướng tăng nhanh tỷ trọng các ngành dịch vụ chất lượng cao, công nghiệp công nghệ cao và các lĩnh vực có hàm lượng tri thức lớn. Các ngành như tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử, công nghệ thông tin, nghiên cứu – phát triển, giáo dục và y tế chất lượng cao ngày càng được chú trọng, trong khi những ngành sử dụng nhiều tài nguyên hoặc giá trị gia tăng thấp được định hướng giảm dần tỷ trọng. Việc phát triển các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo và các khu nghiên cứu – đào tạo được coi là bước đi quan trọng để chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại.
Một trong những nội dung then chốt của quá trình chuyển đổi là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu, khởi nghiệp và đầu tư; doanh nghiệp là lực lượng trung tâm trong ứng dụng và thương mại hóa công nghệ; các trường đại học và viện nghiên cứu cung cấp nguồn tri thức và nhân lực chất lượng cao; các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính hỗ trợ nguồn vốn cho các dự án sáng tạo. Sự liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể này giúp hình thành chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đô thị.
Song song với phát triển kinh tế tri thức, Hà Nội đang thúc đẩy xây dựng đô thị thông minh dựa trên nền tảng hạ tầng số và quản trị hiện đại. Việc phát triển chính quyền số, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới trong quản lý đô thị không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều hành mà còn cải thiện chất lượng dịch vụ công, tạo môi trường thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Hạ tầng số được xem là nền tảng của mô hình tăng trưởng mới, bởi đây là điều kiện để phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và các dịch vụ giá trị gia tăng cao.
Trong quá trình chuyển đổi, Hà Nội cũng được xác định giữ vai trò trung tâm liên kết vùng, tạo động lực lan tỏa cho khu vực Đồng bằng sông Hồng và các vùng lân cận. Việc phát triển hệ thống giao thông kết nối, mở rộng hợp tác kinh tế, chia sẻ nguồn lực và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả phát triển chung. Khi mô hình tăng trưởng mới được triển khai đồng bộ, Thủ đô không chỉ nâng cao chất lượng phát triển của chính mình mà còn góp phần dẫn dắt quá trình đổi mới của toàn bộ nền kinh tế, hướng tới mục tiêu xây dựng một trung tâm phát triển sáng tạo và bền vững trong giai đoạn tới.
V. YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
Bước sang giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với mô hình tăng trưởng của Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc duy trì tốc độ mà phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, việc nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực trở thành điều kiện tiên quyết để Thủ đô tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế. Điều này đòi hỏi quá trình phát triển phải giảm dần sự phụ thuộc vào mở rộng vốn đầu tư và khai thác tài nguyên, đồng thời tăng cường đóng góp của khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng.
Cùng với yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển kinh tế số đang trở thành xu thế tất yếu đối với các đô thị lớn. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất và cung cấp dịch vụ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế mà còn tạo ra những ngành nghề mới có giá trị gia tăng cao. Song song với đó, yêu cầu phát triển xanh và bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt đối với một đô thị có mật độ dân cư cao và tốc độ đô thị hóa nhanh như Hà Nội. Việc chuyển sang mô hình tăng trưởng thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải không chỉ nhằm bảo đảm chất lượng sống của người dân mà còn phù hợp với các cam kết quốc tế về phát triển bền vững.
Một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng theo hướng hiện đại và đồng bộ. Hạ tầng giao thông, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng và hạ tầng đô thị cần được đầu tư với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm khả năng kết nối trong nội đô, liên kết vùng và hội nhập quốc tế. Đi đôi với đó là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bởi con người là yếu tố quyết định trong mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức. Hà Nội với lợi thế là trung tâm giáo dục – đào tạo lớn của cả nước cần phát huy vai trò trong đào tạo, thu hút và sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và lao động có trình độ cao.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng phức tạp, việc hoàn thiện thể chế và cơ chế quản lý phù hợp với đặc thù của Thủ đô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cơ chế chính sách linh hoạt, minh bạch và khuyến khích đổi mới sẽ tạo điều kiện để huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực. Đồng thời, công tác quy hoạch cần được thực hiện với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm phát triển đô thị theo hướng thông minh, hiện đại, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Việc tăng cường liên kết vùng cũng là yêu cầu tất yếu, nhằm phát huy vai trò trung tâm của Hà Nội trong việc dẫn dắt, lan tỏa và tạo động lực phát triển cho khu vực xung quanh.
Từ những yêu cầu trên có thể thấy, chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Hà Nội phải được thực hiện một cách toàn diện, đồng bộ và có lộ trình rõ ràng, trong đó cần xác định trọng tâm, ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo đột phá, đồng thời bảo đảm sự ổn định và bền vững trong dài hạn.
VI. GIẢI PHÁP CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG
Để thực hiện thành công quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách phù hợp với vai trò, vị trí đặc thù của Thủ đô. Một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và có tính khuyến khích đổi mới sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư chất lượng cao, phát triển các ngành công nghệ tiên tiến và thúc đẩy sáng tạo. Việc xây dựng và triển khai các cơ chế đặc thù cho Hà Nội cần hướng tới nâng cao tính chủ động trong quản lý, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật và phù hợp với định hướng phát triển chung của cả nước.
Phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được xác định là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu – phát triển, khuyến khích chuyển giao công nghệ, thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Việc hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, khu nghiên cứu và các không gian khởi nghiệp sẽ góp phần tạo môi trường thuận lợi cho các ý tưởng mới được hình thành và thương mại hóa. Song song với đó, đầu tư hạ tầng số phải được đẩy mạnh nhằm tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số, chính quyền số và xã hội số, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ công.
Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định đối với tăng trưởng dựa trên tri thức. Hà Nội cần phát huy lợi thế là trung tâm giáo dục – đào tạo lớn của cả nước để nâng cao chất lượng đào tạo, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, đồng thời có chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao. Việc thu hút các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và các tập đoàn lớn đầu tư vào các lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Phát triển các khu công nghệ cao, khu công nghiệp công nghệ tiên tiến và các trung tâm nghiên cứu được xem là bước đi quan trọng để hình thành các cực tăng trưởng mới.
Cùng với phát triển kinh tế số, việc thúc đẩy kinh tế xanh và phát triển bền vững cần được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược tăng trưởng. Quy hoạch đô thị phải hướng tới sử dụng hiệu quả đất đai, tiết kiệm năng lượng, tăng không gian xanh và giảm phát thải. Các dự án hạ tầng cần được lựa chọn trên cơ sở hiệu quả kinh tế – xã hội và tác động môi trường lâu dài. Đồng thời, cần tăng cường liên kết vùng thông qua phát triển hệ thống giao thông kết nối, mở rộng hợp tác kinh tế và chia sẻ nguồn lực, qua đó phát huy vai trò trung tâm của Hà Nội trong mạng lưới phát triển quốc gia.
Bên cạnh đó, nâng cao hiệu quả đầu tư công và đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội có ý nghĩa quan trọng trong điều kiện nhu cầu vốn cho phát triển ngày càng lớn. Việc lựa chọn dự án cần dựa trên quy hoạch dài hạn, ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo lan tỏa và nâng cao năng suất. Công tác quản trị đô thị cũng cần được đổi mới theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ trong điều hành, tăng cường minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình, nhằm bảo đảm quá trình phát triển diễn ra hiệu quả và bền vững.
Thông qua việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Hà Nội sẽ hướng tới mục tiêu xây dựng nền kinh tế có chất lượng cao, dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, phát triển hài hòa với môi trường và xã hội, đồng thời khẳng định vai trò là trung tâm dẫn dắt, tạo động lực cho sự phát triển của vùng và cả nước trong giai đoạn mới.
Chuyển đổi mô hình tăng trưởng là yêu cầu tất yếu để Hà Nội tiếp tục giữ vững vai trò trung tâm chính trị, kinh tế, khoa học và đổi mới sáng tạo của cả nước. Khi dư địa phát triển theo chiều rộng dần thu hẹp, việc chuyển sang mô hình dựa trên tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng chất lượng cao và bền vững. Với định hướng đúng và giải pháp đồng bộ, Hà Nội có điều kiện trở thành trung tâm phát triển sáng tạo, có sức lan tỏa, góp phần quan trọng vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
Lương Quốc Huy
