Trả lời: Trong bối cảnh chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành tài sản có giá trị, gắn liền với quyền riêng tư, an toàn tài chính và lợi ích hợp pháp của mỗi người. Tuy nhiên, tình trạng thu thập thông tin không minh bạch, mua bán dữ liệu khách hàng, phát tán số điện thoại, giả mạo danh tính để lừa đảo vẫn diễn biến phức tạp.
Từ ngày 11/11/2026, Nghị định 363/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dữ liệu chính thức có hiệu lực. Đây là bước tăng cường kỷ cương trong quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu, góp phần nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong môi trường số.
Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đã xác lập khuôn khổ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân đối với dữ liệu của mình.
Người dân có những quyền gì đối với dữ liệu cá nhân?
Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, mỗi cá nhân có quyền được biết về hoạt động xử lý dữ liệu của mình; đồng ý hoặc rút lại sự đồng ý theo quy định; yêu cầu cung cấp, chỉnh sửa, xóa hoặc hạn chế xử lý dữ liệu; phản đối việc xử lý dữ liệu và khiếu nại, tố cáo, khởi kiện khi quyền lợi bị xâm phạm.
Đây là những quyền quan trọng giúp người dân chủ động kiểm soát thông tin cá nhân, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào trách nhiệm bảo mật của doanh nghiệp hay các nền tảng công nghệ.
Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này phải tuân thủ những điều kiện và trường hợp ngoại lệ mà pháp luật quy định.
Sáu việc người dân cần chủ động thực hiện
Để hạn chế nguy cơ bị thu thập, khai thác hoặc phát tán thông tin trái phép, mỗi người cần hình thành thói quen bảo vệ dữ liệu cá nhân:
Không tùy tiện cung cấp số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, địa chỉ nhà ở và thông tin riêng tư cho các ứng dụng, website không rõ nguồn gốc.
Đọc kỹ điều khoản và chính sách bảo mật trước khi đăng ký, sử dụng dịch vụ trực tuyến.
Sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực nhiều lớp; tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng cho người khác.
Hạn chế công khai thông tin cá nhân, hình ảnh giấy tờ tùy thân và lịch trình riêng tư trên mạng xã hội.
Thường xuyên kiểm tra quyền truy cập dữ liệu của các ứng dụng, thu hồi những quyền không cần thiết.
Không mua bán, chia sẻ hoặc sử dụng danh sách dữ liệu cá nhân của người khác khi không có căn cứ pháp luật.
Đặc biệt, người dân cần cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn tự xưng là cán bộ cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ để yêu cầu xác minh thông tin, cung cấp mã OTP hay truy cập đường dẫn lạ.
Khi thông tin cá nhân bị phát tán trái phép, cần làm gì?
Khi phát hiện dữ liệu cá nhân bị thu thập, mua bán hoặc sử dụng sai mục đích, người dân cần lưu giữ chứng cứ như hình ảnh, đường dẫn, tin nhắn, email và thông tin tài khoản liên quan.
Đồng thời, chủ động liên hệ với tổ chức đang quản lý dữ liệu để yêu cầu giải thích, ngăn chặn việc sử dụng trái phép và thực hiện các quyền theo quy định. Nếu có dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc hành vi vi phạm pháp luật, cần nhanh chóng trình báo cơ quan công an có thẩm quyền. Trường hợp thông tin tài khoản ngân hàng bị lộ, cần liên hệ ngay với ngân hàng để áp dụng biện pháp bảo vệ cần thiết.
Người bị xâm phạm quyền lợi cũng có thể khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ pháp luật.
Nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp, xây dựng môi trường số an toàn
Bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là trách nhiệm của người sử dụng mà còn là nghĩa vụ của các tổ chức, doanh nghiệp thu thập và xử lý thông tin. Doanh nghiệp cần minh bạch mục đích thu thập, kiểm soát phạm vi khai thác, bảo đảm an toàn hệ thống và không tự ý chia sẻ dữ liệu khách hàng trái quy định.
Có thể khẳng định, trong kỷ nguyên số, bảo vệ dữ liệu cá nhân không đơn thuần là bảo vệ thông tin riêng tư mà còn là bảo vệ niềm tin xã hội, an toàn giao dịch và quyền lợi chính đáng của mỗi công dân. Sự kết hợp giữa ý thức tự bảo vệ của người dân, trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả thực thi pháp luật sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.
Ban Tư vấn Chính sách - Pháp luật
