Chủ động thích ứng với già hóa dân số không chỉ là yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội mà còn mở ra một không gian kinh tế mới, nơi người cao tuổi vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể đóng góp nguồn lực, tri thức và kinh nghiệm cho phát triển. Việc lựa chọn 5 địa phương xây dựng mô hình điểm phát triển kinh tế bạc thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng của nền kinh tế gắn với dân số cao tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác và hội nhập quốc tế.
![]()
Ảnh minh họa - TL
Già hóa dân số và sự hình thành một không gian kinh tế mới
Già hóa dân số đang trở thành một trong những xu thế có ảnh hưởng sâu rộng đến cấu trúc kinh tế, xã hội và mô hình phát triển của nhiều quốc gia. Nếu trước đây, sự gia tăng dân số cao tuổi thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ áp lực đối với hệ thống y tế, bảo hiểm và an sinh xã hội, thì hiện nay, nhiều nền kinh tế đã chuyển sang cách tiếp cận toàn diện hơn: xem đây là một thị trường tiềm năng, một nguồn lực phát triển và một động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Khái niệm kinh tế bạc (Silver Economy) ra đời từ sự chuyển dịch nhận thức đó. Đây là hệ sinh thái các hoạt động kinh tế, sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người cao tuổi, đồng thời khai thác những đóng góp về sức lao động, tri thức, kinh nghiệm và khả năng tiêu dùng của nhóm dân số này. Phạm vi của kinh tế bạc không chỉ giới hạn ở chăm sóc sức khỏe hay dịch vụ dưỡng lão mà còn mở rộng sang tài chính, bảo hiểm, nhà ở, công nghệ, giáo dục, du lịch, văn hóa, thể thao và các sản phẩm tiêu dùng chuyên biệt.
Đối với Việt Nam, vấn đề này đang trở nên cấp thiết. Theo số liệu được công bố tại Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc ngày 16/11/2026, cả nước hiện có gần 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên; trong đó, hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất và kinh doanh. Dự báo đến năm 2034, nhóm dân số này có thể đạt gần 21 triệu người. Đáng chú ý, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam dự kiến kết thúc vào khoảng năm 2036.
Những con số trên cho thấy Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng về nhân khẩu học. Thời gian chuẩn bị cho giai đoạn già hóa sâu không còn dài, trong khi các yêu cầu về chăm sóc sức khỏe, bảo đảm thu nhập, phát triển dịch vụ xã hội và duy trì chất lượng sống ngày càng rõ nét.
Tuy nhiên, thách thức cũng đồng thời tạo ra cơ hội. Khi nhu cầu của người cao tuổi gia tăng, thị trường sẽ xuất hiện những phân khúc mới, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sản phẩm, dịch vụ, công nghệ và phương thức kinh doanh. Nếu có chính sách phù hợp, kinh tế bạc có thể trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa động lực tăng trưởng, góp phần tạo việc làm, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng phát triển.
Từ chủ trương đến hành động: Lựa chọn 5 địa phương làm mô hình điểm
Một dấu mốc đáng chú ý trong quá trình hiện thực hóa định hướng này là Hội nghị đối thoại chính sách phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc do các cơ quan Trung ương phối hợp tổ chức ngày 16/11/2026 tại Hà Nội.
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu chủ động thích ứng với già hóa dân số, phát huy hiệu quả nguồn lực người cao tuổi và đưa nhiệm vụ phát triển kinh tế bạc trở thành nội dung xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước.
Đáng chú ý, Chính phủ sẽ lựa chọn 5 địa phương gồm Hà Nội, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và An Giang làm điểm xây dựng, phát triển các mô hình kinh tế bạc. Trong thời gian 2 năm, các địa phương sẽ triển khai những mô hình phù hợp với đặc điểm vùng miền, đô thị và nông thôn; đồng thời tổ chức đánh giá, tổng kết, hoàn thiện chính sách trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa thực tiễn. Thay vì triển khai đồng loạt trong điều kiện hệ thống chính sách và năng lực cung ứng dịch vụ chưa đồng đều, việc lựa chọn địa phương thí điểm cho phép kiểm chứng tính khả thi của từng mô hình, nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và tổ chức thực hiện.
Mỗi địa phương được lựa chọn cũng có thể phát huy những lợi thế riêng. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện phát triển các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, ứng dụng công nghệ, tài chính và nhà ở chuyên biệt. Đà Nẵng có tiềm năng kết nối chăm sóc sức khỏe với du lịch nghỉ dưỡng, dịch vụ và các sản phẩm trải nghiệm dành cho người cao tuổi. Thái Nguyên có thể khai thác thế mạnh về giáo dục, y tế, nghiên cứu và liên kết vùng; trong khi An Giang có những điều kiện riêng để phát triển mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng, kết hợp dịch vụ xã hội với đặc trưng kinh tế địa phương.
Điều quan trọng là các mô hình không nên chỉ tập trung xây dựng cơ sở dưỡng lão hay mở rộng dịch vụ chăm sóc tập trung. Kinh tế bạc cần được phát triển như một hệ sinh thái liên kết, trong đó người cao tuổi có thể tiếp cận dịch vụ y tế, phục hồi chức năng, nhà ở, tài chính, văn hóa, du lịch và công nghệ một cách thuận tiện, liên tục, phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả.
Hoàn thiện thể chế, mở đường cho các nguồn lực xã hội
Muốn kinh tế bạc phát triển thực chất, điều kiện tiên quyết là xây dựng được hệ thống thể chế đồng bộ, có khả năng khuyến khích đầu tư, bảo đảm quyền lợi của người cao tuổi và tạo môi trường thuận lợi cho các mô hình kinh doanh mới.
Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà xác định ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: hoàn thiện thể chế, chính sách và nguồn lực; phát triển tài chính, đầu tư, hạ tầng, thị trường và công nghệ; nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện tại các bộ, ngành, địa phương.
Trong đó, việc xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 có ý nghĩa định hướng dài hạn. Cùng với đó, Bộ Y tế được giao đẩy nhanh việc xây dựng dự án Luật Người cao tuổi sửa đổi theo hướng toàn diện, dự kiến phấn đấu hoàn thành trong quý II/2028. Các chính sách về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, lao động, đầu tư, đất đai và nhà ở cũng cần được rà soát, điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu mới.
Một vấn đề đáng quan tâm là phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi. Khi nhu cầu chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng và dịch vụ dưỡng lão tăng lên, tình trạng thiếu điều dưỡng viên, nhân viên chăm sóc chuyên nghiệp có thể trở thành điểm nghẽn. Vì vậy, xây dựng chương trình đào tạo, chuẩn hóa kỹ năng và tiêu chuẩn nghề nghiệp cần được xem là một bộ phận quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế bạc.
Ở góc độ thị trường, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, bảo đảm những dịch vụ thiết yếu và hỗ trợ nhóm người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời tạo cơ chế để khu vực tư nhân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia cung ứng dịch vụ. Các mô hình hợp tác công - tư, tín dụng ưu đãi phù hợp, bảo hiểm chăm sóc dài hạn và huy động vốn xã hội hóa cần được nghiên cứu, phát triển trên cơ sở bảo đảm tính minh bạch, an toàn và khả năng tiếp cận.
Đặc biệt, kinh tế bạc không thể chỉ được đo bằng quy mô thị trường hay doanh thu dịch vụ. Chất lượng sống, khả năng tự chủ, mức độ hòa nhập cộng đồng và sự tôn trọng phẩm giá người cao tuổi phải là những tiêu chí cốt lõi trong đánh giá hiệu quả phát triển.
Hội nhập quốc tế: Tiếp thu kinh nghiệm, mở rộng cơ hội hợp tác
Kinh tế bạc là lĩnh vực có tính liên ngành và xuyên biên giới, đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách xã hội, y tế, công nghệ, tài chính và quản trị thị trường. Vì vậy, hội nhập quốc tế có vai trò quan trọng trong việc giúp Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm quản lý, công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn dịch vụ và các mô hình tổ chức hiệu quả.
Thực tiễn tại nhiều quốc gia có dân số già cho thấy, phát triển kinh tế bạc không đơn thuần là mở rộng hệ thống chăm sóc tập trung mà cần hình thành mạng lưới dịch vụ đa dạng, kết nối gia đình, cộng đồng, cơ sở y tế và doanh nghiệp. Các giải pháp công nghệ như thiết bị theo dõi sức khỏe từ xa, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chăm sóc, nền tảng quản lý hồ sơ sức khỏe và nhà ở thông minh đang tạo ra những phương thức mới giúp người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập, an toàn.
Việt Nam có thể tăng cường hợp tác với các quốc gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực này để trao đổi chuyên gia, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển các chương trình nghiên cứu chung. Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia châu Âu là những đối tác có nhiều kinh nghiệm đáng tham khảo về chăm sóc dài hạn, bảo hiểm chăm sóc, công nghệ hỗ trợ và phát triển dịch vụ thân thiện với người cao tuổi.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hợp tác quốc tế còn tạo cơ hội thu hút đầu tư vào các lĩnh vực y tế chất lượng cao, phục hồi chức năng, thiết bị chăm sóc, dược phẩm, công nghệ số và du lịch nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, quá trình tiếp nhận cần có chọn lọc, phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa, cấu trúc gia đình và khả năng chi trả của người dân Việt Nam.
Một hướng đi có nhiều triển vọng là kết hợp kinh tế bạc với kinh tế số và kinh tế xanh. Các nền tảng chăm sóc sức khỏe từ xa, thanh toán số thân thiện, phương tiện giao thông dễ tiếp cận, không gian công cộng an toàn và nhà ở tiết kiệm năng lượng có thể cùng tạo nên môi trường sống thuận lợi cho người cao tuổi. Đây cũng là những lĩnh vực mở ra dư địa hợp tác giữa doanh nghiệp trong nước với các nhà đầu tư, tổ chức nghiên cứu và đối tác quốc tế.
Phát huy nguồn lực người cao tuổi, hướng tới tăng trưởng bao trùm
Một trong những thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế bạc là không nhìn nhận người cao tuổi chỉ với tư cách nhóm cần được chăm sóc, hỗ trợ. Trên thực tế, họ còn là lực lượng có kinh nghiệm nghề nghiệp, tri thức chuyên môn, vốn xã hội và khả năng đóng góp cho nền kinh tế.
Với hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh, Việt Nam đang sở hữu một nguồn lực đáng kể cần được khai thác hợp lý. Chính sách việc làm linh hoạt, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ khởi nghiệp và khuyến khích truyền nghề có thể giúp người cao tuổi tiếp tục đóng góp theo khả năng, đồng thời tăng cường kết nối giữa các thế hệ.
Cùng với đó, cần phát triển các câu lạc bộ liên thế hệ, hoạt động văn hóa, thể thao, giáo dục cộng đồng và các mô hình tự giúp nhau. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao đời sống tinh thần mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống chăm sóc tập trung, củng cố sự gắn kết xã hội.
Phát triển kinh tế bạc vì thế cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cơ sở nghiên cứu, cộng đồng và chính người cao tuổi. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối thông tin và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân cũng có ý nghĩa thiết yếu để các dịch vụ được thiết kế đúng nhu cầu, tránh đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả quản trị.
Chủ động đón đầu xu thế, biến thách thức thành cơ hội phát triển
Việc lựa chọn 5 địa phương làm điểm phát triển kinh tế bạc không chỉ là một giải pháp ứng phó với già hóa dân số mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn trong đổi mới mô hình tăng trưởng của Việt Nam. Nếu được triển khai đồng bộ, đây có thể trở thành động lực thúc đẩy các ngành dịch vụ mới, mở rộng thị trường nội địa, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Thách thức đặt ra là phải bảo đảm sự chuyển động thực chất từ chính sách đến thị trường, từ thí điểm đến nhân rộng. Các địa phương cần chủ động đưa nhiệm vụ phát triển kinh tế bạc vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 và những năm tiếp theo, xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm của từng chủ thể.
Đồng thời, cần tránh tư duy phát triển kinh tế bạc chỉ bằng việc gia tăng số lượng cơ sở dưỡng lão hay thương mại hóa các dịch vụ chăm sóc. Mục tiêu cuối cùng phải là hình thành một môi trường sống toàn diện, nơi người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn, có cơ hội tiếp tục lao động, sáng tạo, tiêu dùng và tham gia tích cực vào đời sống xã hội.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam có cơ hội tiếp thu thành tựu khoa học, công nghệ và kinh nghiệm quản trị của thế giới để xây dựng mô hình kinh tế bạc phù hợp với điều kiện trong nước. Đây cũng là lĩnh vực có khả năng kết nối nhiều ngành kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo thêm không gian hợp tác quốc tế.
Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng cách thức mỗi quốc gia ứng xử với xu thế đó sẽ quyết định những hệ quả kinh tế - xã hội trong tương lai. Với sự chuẩn bị chủ động về thể chế, nguồn lực và hợp tác quốc tế, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để chuyển hóa thách thức nhân khẩu học thành cơ hội phát triển mới, hướng tới một nền kinh tế năng động, bao trùm và bền vững, trong đó mọi thế hệ đều có cơ hội đóng góp và thụ hưởng thành quả phát triển.




