Khơi thông dòng chảy hàng hóa, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp
Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư ra nước ngoài ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam. Đặc biệt, với quan hệ hữu nghị truyền thống, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào, hoạt động đầu tư của doanh nghiệp hai nước không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần củng cố nền tảng hợp tác lâu dài giữa hai quốc gia.
Tuy nhiên, để các dự án đầu tư xuyên biên giới phát huy hiệu quả, bên cạnh nguồn vốn, công nghệ và năng lực quản trị, việc bảo đảm lưu thông hàng hóa, máy móc, thiết bị và vật tư phục vụ sản xuất, xây dựng có ý nghĩa hết sức quan trọng. Những bất cập trong tổ chức vận chuyển, thủ tục thông quan hoặc quy định về phạm vi hoạt động của các cửa khẩu có thể làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian thực hiện và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư.
Thực tiễn này đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế quản lý cửa khẩu theo hướng linh hoạt, đồng bộ, vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa tạo thuận lợi thực chất cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Chiều 10/11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến cửa khẩu đối với hàng hóa phục vụ các dự án đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam tại Lào. Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng cho biết, thời gian qua, một số doanh nghiệp Việt Nam đầu tư tại Lào, nhất là trong các lĩnh vực năng lượng và khai thác khoáng sản, gặp khó khăn trong vận chuyển máy móc, thiết bị, vật tư phục vụ dự án. Việc phải vận chuyển qua các cửa khẩu quốc tế trong một số trường hợp khiến quãng đường di chuyển kéo dài, phát sinh thêm chi phí và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.
Đây không đơn thuần là vấn đề về lựa chọn tuyến vận tải. Đằng sau mỗi điểm nghẽn cửa khẩu là bài toán về chi phí đầu tư, năng lực tổ chức chuỗi cung ứng, khả năng khai thác lợi thế địa lý và hiệu quả sử dụng nguồn lực của doanh nghiệp. Khi hàng hóa phải đi theo những tuyến đường dài hơn mức cần thiết, doanh nghiệp không chỉ chịu thêm chi phí nhiên liệu, nhân công, phương tiện mà còn đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ, tăng chi phí lưu kho, bảo quản và ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
Trong bối cảnh cạnh tranh đầu tư ngày càng gay gắt, những chi phí phát sinh từ thủ tục và hạ tầng logistics có thể làm suy giảm lợi thế của doanh nghiệp, nhất là đối với các dự án có quy mô lớn, thời gian thi công dài và nhu cầu vận chuyển thiết bị chuyên dụng.
Cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo. Ảnh; TTX
Hoàn thiện cơ chế chính sách, bảo đảm thuận lợi đi đôi với quản lý chặt chẽ
Trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát những khó khăn trong hoạt động vận chuyển hàng hóa phục vụ các dự án đầu tư của nhà đầu tư Việt Nam tại Lào. Qua rà soát, những vướng mắc chủ yếu liên quan đến quy định về cửa khẩu đối với một số loại hình hàng hóa phục vụ các dự án này.
Từ kiến nghị của doanh nghiệp, địa phương và ý kiến của các cơ quan liên quan, Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt. Điểm đáng chú ý là cơ chế được đề xuất theo hướng áp dụng chung đối với những trường hợp đáp ứng đầy đủ tiêu chí, điều kiện cụ thể, thay vì giải quyết riêng lẻ từng kiến nghị.
Theo định hướng xây dựng, hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh phải phục vụ trực tiếp các dự án đầu tư của nhà đầu tư Việt Nam tại Lào. Việc lựa chọn cửa khẩu, lối mở phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng, năng lực quản lý, kiểm tra, giám sát và phù hợp với các quy định, thỏa thuận giữa Việt Nam và Lào.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng trên cả phương diện quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp. Một mặt, chính sách tạo thêm phương án vận chuyển phù hợp với điều kiện thực tế, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức hoạt động đầu tư. Mặt khác, việc xác định rõ đối tượng, danh mục và khối lượng hàng hóa giúp hạn chế nguy cơ lợi dụng cơ chế ưu đãi để đưa hàng hóa không đúng mục đích qua khu vực biên giới.
Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành và địa phương cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng Nghị quyết của Chính phủ. Các ý kiến đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ cơ sở pháp lý, thẩm quyền, phạm vi áp dụng và điều kiện thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi. Đặc biệt, cần xác định cụ thể danh mục, khối lượng hàng hóa phục vụ dự án; phân định trách nhiệm của từng cơ quan quản lý và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng.
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, cơ chế tháo gỡ phải xác định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng, tập trung hỗ trợ các dự án đầu tư của nhà đầu tư Việt Nam tại Lào; quy định cụ thể danh mục, khối lượng hàng hóa, bảo đảm đúng mục đích, tránh bị lợi dụng. Các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng cần phối hợp chặt chẽ, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm quản lý nghiêm hoạt động vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu.
Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương tiếp thu ý kiến của các cơ quan liên quan, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, bảo đảm đúng quy định pháp luật, phù hợp thực tiễn và có tính khả thi cao. Đồng thời, phối hợp với Văn phòng Chính phủ và các cơ quan liên quan đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hồ sơ, báo cáo Thủ tướng Chính phủ để thực hiện các thủ tục ban hành Nghị quyết theo quy định.
Từ tháo gỡ trước mắt đến nâng cao năng lực kết nối kinh tế khu vực
Nhìn rộng hơn, việc tháo gỡ vướng mắc về cửa khẩu đối với hàng hóa phục vụ các dự án đầu tư tại Lào cần được đặt trong tổng thể chiến lược tăng cường kết nối kinh tế giữa Việt Nam với các nước trong khu vực, đặc biệt là các quốc gia có chung đường biên giới. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để phát huy lợi thế địa kinh tế, mở rộng không gian đầu tư và nâng cao hiệu quả hợp tác xuyên biên giới.
Việt Nam và Lào có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển quan hệ hợp tác kinh tế. Hệ thống cửa khẩu, tuyến giao thông kết nối và các hành lang kinh tế tạo nền tảng cho hoạt động trao đổi hàng hóa, đầu tư, thương mại và dịch vụ. Trong đó, các dự án thuộc lĩnh vực năng lượng, khoáng sản, hạ tầng và sản xuất có nhu cầu lớn về vận chuyển thiết bị, vật tư, nguyên liệu. Do vậy, việc tổ chức lưu thông hàng hóa thông suốt có tác động trực tiếp đến hiệu quả khai thác tiềm năng hợp tác giữa hai nước.
Một cơ chế cửa khẩu hợp lý sẽ góp phần giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển, nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp và cải thiện khả năng dự báo trong quá trình triển khai dự án. Quan trọng hơn, đây còn là tín hiệu tích cực về môi trường đầu tư, thể hiện tinh thần đồng hành của Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, để những giải pháp trước mắt phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, vận chuyển hàng hóa qua biên giới và quản lý cửa khẩu. Việc xây dựng chính sách cần bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định pháp luật trong nước với các thỏa thuận song phương Việt Nam – Lào, đồng thời phù hợp với yêu cầu quản lý thực tế tại từng địa bàn.
Cùng với đó, cần quan tâm đầu tư, nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối cửa khẩu; tăng cường năng lực kiểm tra, giám sát; ứng dụng công nghệ số trong quản lý phương tiện, hàng hóa và thủ tục thông quan. Sự phối hợp giữa cơ quan hải quan, biên phòng, quản lý thị trường và các lực lượng chức năng cần được tổ chức đồng bộ, tránh tình trạng chồng chéo hoặc phát sinh những thủ tục không cần thiết.
Một yêu cầu không thể xem nhẹ là bảo đảm an ninh kinh tế, an toàn biên giới, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi lợi dụng chính sách. Việc mở rộng phương án vận chuyển qua cửa khẩu, lối mở phải gắn với năng lực kiểm soát thực tế, trách nhiệm cụ thể của từng chủ thể và cơ chế giám sát minh bạch. Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý, mà cần hướng tới phương thức quản lý hiện đại, hiệu quả, dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.
Về lâu dài, việc rà soát, nghiên cứu sửa đổi các quy định có liên quan để xử lý những vướng mắc mang tính hệ thống cũng cần được chú trọng. Chính sách không nên chỉ dừng lại ở việc giải quyết một tình huống cụ thể, mà cần tạo ra khuôn khổ pháp lý ổn định, có khả năng thích ứng với sự phát triển đa dạng của các loại hình đầu tư, vận tải và thương mại xuyên biên giới.
Đồng hành cùng doanh nghiệp, làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác Việt Nam - Lào
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế không chỉ được quyết định bởi quy mô thị trường hay nguồn lực đầu tư, mà còn phụ thuộc đáng kể vào chất lượng thể chế và hiệu quả kết nối. Một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, có khả năng phản ứng nhanh trước những vướng mắc phát sinh sẽ tạo thêm niềm tin cho doanh nghiệp, thúc đẩy dòng vốn đầu tư và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế.
Việc Chính phủ chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện cơ chế tháo gỡ khó khăn trong vận chuyển hàng hóa phục vụ các dự án đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam tại Lào cho thấy quyết tâm chuyển từ nhận diện vướng mắc sang hành động chính sách cụ thể. Đây cũng là biểu hiện rõ nét của phương châm lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo chất lượng điều hành.
Đối với quan hệ Việt Nam – Lào, mỗi giải pháp thiết thực nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, thương mại và vận tải đều góp phần củng cố nền tảng hợp tác kinh tế giữa hai nước. Khi doanh nghiệp được tạo điều kiện phát triển ổn định, các dự án được triển khai đúng tiến độ và nguồn lực được khai thác hiệu quả, lợi ích kinh tế sẽ được mở rộng, đồng thời tạo thêm động lực cho quan hệ hữu nghị, đoàn kết và hợp tác toàn diện.
Từ câu chuyện tháo gỡ điểm nghẽn cửa khẩu có thể thấy, hội nhập quốc tế không chỉ được đo bằng số lượng hiệp định hay quy mô dòng vốn đầu tư, mà còn thể hiện ở khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể đang cản trở hoạt động của doanh nghiệp. Một cửa khẩu được vận hành thông suốt, một thủ tục được đơn giản hóa đúng quy định hay một cơ chế phối hợp được hoàn thiện đều có thể tạo ra giá trị thiết thực cho nền kinh tế.
Khơi thông dòng chảy hàng hóa, vì thế, không chỉ là yêu cầu của hoạt động logistics mà còn là một bước đi trong hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và mở rộng không gian hợp tác khu vực. Khi chính sách được xây dựng sát thực tiễn, quản lý được tổ chức đồng bộ và doanh nghiệp được đồng hành thực chất, những điểm nghẽn hôm nay sẽ trở thành động lực thúc đẩy hợp tác đầu tư Việt Nam – Lào phát triển sâu rộng, hiệu quả và bền vững hơn.
