Trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, các vấn đề dân tộc, tôn giáo, quyền con người và chính sách an sinh xã hội tại khu vực miền núi, biên giới đang trở thành những chủ đề dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng để xuyên tạc, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đối với Lào Cai – địa bàn có vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, nhiệm vụ đấu tranh phản bác thông tin sai trái, thù địch không thể tách rời yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc. Đây vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa là nền tảng xây dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi phên dậu Tổ quốc.
Cán bộ, chiến sĩ biên phòng cùng đồng bào các dân tộc tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.
Không gian mạng và những thủ đoạn lợi dụng vấn đề dân tộc
Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới có vị trí đặc biệt quan trọng ở khu vực Tây Bắc, với đường biên giới dài hơn 180 km, địa hình phức tạp, nhiều xã vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Đây là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc với những nét văn hóa, phong tục, tập quán và ngôn ngữ phong phú. Sự đa dạng ấy tạo nên bản sắc đặc trưng, đồng thời đặt ra yêu cầu phải thực hiện tốt chính sách dân tộc, bảo đảm bình đẳng, tôn trọng và tạo điều kiện để các cộng đồng cùng phát triển.
Theo số liệu được công bố sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Lào Cai có 34 thành phần dân tộc cùng sinh sống; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 57,6% dân số, với 95/99 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, điều kiện phát triển giữa các khu vực còn chênh lệch khiến công tác quản lý, tuyên truyền, vận động và bảo đảm quyền của người dân cần được triển khai linh hoạt, sát với đặc điểm từng địa bàn.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, internet và mạng xã hội đã mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận thông tin của người dân vùng cao. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, môi trường này cũng tạo điều kiện để các đối tượng xấu phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc chủ trương, chính sách, lợi dụng những vụ việc phức tạp hoặc những hạn chế trong quá trình thực thi chính sách để kích động tâm lý bất mãn.
Thủ đoạn thường thấy là cắt ghép hình ảnh, video, trích dẫn thông tin thiếu ngữ cảnh, sử dụng tài khoản ẩn danh hoặc tài khoản giả mạo để tạo ra những câu chuyện sai sự thật. Một số đối tượng cố tình đánh đồng những hạn chế trong thực hiện chính sách ở một địa bàn với bản chất của chính sách dân tộc; thổi phồng những vụ việc cá biệt thành vấn đề mang tính hệ thống; xuyên tạc công tác quản lý đất đai, hỗ trợ sinh kế, di dân, tái định cư hoặc hoạt động quản lý biên giới.
Đáng chú ý, việc khai thác tâm lý so sánh giữa các địa phương, giữa các nhóm dân cư, giữa các cộng đồng dân tộc cũng có thể trở thành phương thức tạo mâu thuẫn. Những nội dung mang tính kích động thường được trình bày dưới dạng bình luận cá nhân, video ngắn, hình ảnh hoặc câu chuyện cảm xúc, khiến người tiếp nhận khó phân biệt giữa thông tin có căn cứ và thông tin bị bóp méo.
Thực tế tại Lào Cai, các vấn đề liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính, đất đai, môi trường, dịch bệnh và hoạt động của chính quyền cơ sở từng bị một số tài khoản mạng xã hội khai thác, đăng tải thông tin thiếu kiểm chứng, thậm chí kích động tâm lý cục bộ, gây ảnh hưởng đến niềm tin và sự đồng thuận trong cộng đồng.
Điều đáng quan tâm là những thông tin này không chỉ tác động đến nhận thức của một cá nhân mà còn có thể làm suy giảm sự gắn kết giữa các cộng đồng dân cư, tạo ra khoảng cách giữa người dân với chính quyền và ảnh hưởng đến môi trường ổn định để phát triển kinh tế - xã hội. Đối với địa bàn biên giới, nơi quốc phòng, an ninh gắn bó mật thiết với sự tham gia của Nhân dân, nguy cơ ấy càng cần được nhận diện và phòng ngừa từ sớm.
Người có uy tín và lực lượng cơ sở góp phần lan tỏa thông tin chính thống, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Chủ động đấu tranh, lấy thông tin chính thống và đối thoại làm trọng tâm
Trước những thách thức mới, Lào Cai xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch phải được tiến hành thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, gắn với nhiệm vụ chính trị và thực tiễn đời sống địa phương.
Một trong những hướng triển khai đáng chú ý là kết hợp mạng lưới tuyên vận ở cơ sở với truyền thông trên không gian mạng. Năm 2026, hệ thống tuyên vận được duy trì tại 100% xã, phường, với 99 ban tuyên vận và gần 3.000 tổ tuyên vận ở thôn, tổ dân phố, thu hút hơn 11.000 thành viên tham gia. Đây là lực lượng quan trọng trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân và giải thích những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.
Giá trị của mạng lưới này không chỉ nằm ở quy mô tổ chức mà còn ở khả năng kết nối thông tin hai chiều. Thay vì chỉ truyền đạt một chiều, công tác tuyên vận cần giúp chính quyền nắm bắt những băn khoăn, vướng mắc của người dân, từ đó kịp thời giải đáp, điều chỉnh cách thức triển khai và xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền.
Cùng với đó, tỉnh chú trọng nâng cao chất lượng các trang thông tin điện tử, fanpage và kênh truyền thông chính thống; tăng cường các bài viết có lập luận chặt chẽ, dẫn chứng xác đáng, ngôn ngữ gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số. Việc thành lập Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cũng góp phần tăng cường năng lực phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trên môi trường mạng.
Tuy nhiên, đấu tranh với thông tin sai trái không đồng nghĩa với việc chỉ tập trung phản bác hoặc xử lý những tài khoản vi phạm. Một giải pháp căn cơ hơn là chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch, kịp thời; không để khoảng trống thông tin trở thành điều kiện cho tin giả và luận điệu xuyên tạc phát triển.
Những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân như đất đai, chính sách hỗ trợ, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, bố trí dân cư và giải quyết thủ tục hành chính cần được công khai theo quy định, giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu, phù hợp với điều kiện tiếp cận của đồng bào. Khi có vụ việc phát sinh, chính quyền cần chủ động đối thoại, xác minh, thông tin rõ ràng và xử lý đúng pháp luật, tránh để những bức xúc chính đáng kéo dài hoặc bị lợi dụng.
Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa hành vi cố ý tạo dựng, phát tán thông tin sai sự thật nhằm kích động, chống phá với những ý kiến phản ánh, kiến nghị, thậm chí phê bình của người dân. Tôn trọng quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin và quyền giám sát của công dân chính là biểu hiện của một nền quản trị minh bạch, đồng thời tạo cơ sở để củng cố niềm tin xã hội.
Bảo đảm quyền và lợi ích của đồng bào - giải pháp căn cơ củng cố đại đoàn kết
Thực tiễn cho thấy, sức đề kháng trước thông tin sai trái không chỉ được hình thành từ nhận thức chính trị mà còn bắt nguồn từ những chuyển biến cụ thể trong đời sống. Khi người dân được bảo đảm quyền học tập, chăm sóc sức khỏe, có việc làm, thu nhập, nhà ở và cơ hội phát triển bình đẳng, niềm tin vào chính sách và sự gắn bó với cộng đồng sẽ được củng cố.
Đây cũng là hướng tiếp cận mà Lào Cai đang kiên trì thực hiện thông qua các chương trình, chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trong giai đoạn 2021-2025, các chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần tạo chuyển biến đáng kể về hạ tầng, giảm nghèo và điều kiện sinh hoạt. Tỷ lệ hộ nghèo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân khoảng 6,36% mỗi năm; thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số năm 2025 đạt trên 33 triệu đồng/người/năm, tăng khoảng hai lần so với đầu giai đoạn.
Đến cuối năm 2025, 100% thôn, bản có đường ô tô đến trung tâm; trên 95% số thôn, bản có đường được cứng hóa. Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 93,5%; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt khoảng 96%. Đặc biệt, tỉnh đã hoàn thành 100% kế hoạch xóa nhà tạm, nhà dột nát, sớm hơn thời hạn Trung ương giao sáu tháng.
Những kết quả này có ý nghĩa thiết thực trong hiện thực hóa các quyền cơ bản của người dân. Một tuyến đường được cứng hóa không chỉ giúp việc đi lại thuận lợi mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận trường học, cơ sở y tế, thị trường và các dịch vụ công. Một căn nhà an toàn không chỉ cải thiện điều kiện sinh hoạt mà còn tạo nền tảng để mỗi gia đình ổn định cuộc sống, yên tâm lao động, sản xuất.
Trong lĩnh vực giáo dục, việc quan tâm đầu tư trường học, trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và các chính sách hỗ trợ học sinh vùng khó khăn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức. Giáo dục không chỉ mở ra cơ hội nghề nghiệp cho thế hệ trẻ mà còn giúp đồng bào nâng cao khả năng tiếp nhận, phân tích và kiểm chứng thông tin, từng bước thích ứng với môi trường số.
Trong lĩnh vực y tế, mở rộng bảo hiểm y tế, củng cố mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu và nâng cao chất lượng dịch vụ tại cơ sở là những yếu tố quan trọng bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân. Đối với các địa bàn xa trung tâm, việc đưa dịch vụ y tế đến gần dân có ý nghĩa đặc biệt, góp phần giảm những bất bình đẳng do điều kiện địa lý và kinh tế.
Cùng với bảo đảm các dịch vụ xã hội thiết yếu, tỉnh chú trọng hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm và phát triển sinh kế. Các mô hình phát triển nông nghiệp hàng hóa, cây dược liệu, chè, quế, chăn nuôi và du lịch cộng đồng đang góp phần khai thác lợi thế tự nhiên, văn hóa của từng địa bàn. Định hướng này cần tiếp tục chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo năng lực tự chủ, giúp người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao thu nhập và chủ động vươn lên thoát nghèo.
Đáng chú ý, trong giai đoạn 2026-2030, Lào Cai tiếp tục xác định phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là nhiệm vụ trọng tâm. Tại kế hoạch triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026, tỉnh dự kiến tổng nguồn lực hơn 7.063 tỷ đồng. Cùng với đó, tỉnh xây dựng các phương án đầu tư hạ tầng thiết yếu, nước sạch, điện, phòng, chống thiên tai, sắp xếp dân cư và phát triển sinh kế.
Tuy nhiên, nguồn lực lớn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được phân bổ đúng đối tượng, đúng nhu cầu và có cơ chế giám sát chặt chẽ. Những vấn đề như tiến độ giải ngân, chất lượng công trình, khả năng duy trì sinh kế sau hỗ trợ, thiếu đất ở, đất sản xuất và chênh lệch tiếp cận dịch vụ xã hội vẫn cần được quan tâm giải quyết. Bảo đảm quyền của đồng bào không chỉ là ban hành chính sách mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện để người dân thực sự được thụ hưởng.
Phát huy sức mạnh cộng đồng, xây dựng thế trận lòng dân nơi biên cương
Một yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở Lào Cai là phát huy vai trò chủ thể của đồng bào và sự gắn bó giữa Nhân dân với các lực lượng làm nhiệm vụ tại khu vực biên giới.
Với đường biên giới dài hơn 180 km, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia không thể chỉ dựa vào hoạt động của các lực lượng chuyên trách. Sự tham gia tự giác, trách nhiệm của người dân, nhất là đồng bào sinh sống tại các thôn, bản biên giới, có vai trò hết sức quan trọng.
Theo thông tin về công tác xây dựng thế trận biên phòng toàn dân năm 2026, Bộ đội Biên phòng Lào Cai đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền tại 9 xã, phường biên giới; cử 109 đảng viên tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, tổ biên giới và phân công 357 cán bộ, đảng viên phụ trách, giúp đỡ các hộ gia đình.
Thông qua những hoạt động gần dân, sát dân, lực lượng biên phòng không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ đường biên, mốc giới mà còn tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, hỗ trợ phát triển kinh tế và giải quyết những khó khăn trong đời sống. Mối quan hệ gắn bó giữa cán bộ, chiến sĩ với đồng bào góp phần tạo dựng niềm tin, tăng cường trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Trong quá trình đó, vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc tôn giáo, cán bộ cơ sở và những cá nhân tiêu biểu trong cộng đồng cần tiếp tục được phát huy. Họ là những người am hiểu phong tục, tập quán, có khả năng truyền tải thông tin phù hợp, giải thích chính sách bằng tiếng nói gần gũi và góp phần hòa giải những mâu thuẫn phát sinh ngay tại cộng đồng.
Đây cũng là lực lượng quan trọng trong việc nhận diện, ngăn ngừa những biểu hiện lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để kích động chia rẽ. Khi người dân được tôn trọng, được lắng nghe và có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng, giám sát chính sách, khối đoàn kết sẽ được củng cố từ chính nền tảng cộng đồng.
Kết hợp bảo đảm quyền với chuyển đổi số và phát triển bền vững
Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra đối với Lào Cai là tiếp tục kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quyền con người, giữ vững an ninh chính trị và nâng cao năng lực quản trị địa phương.
Trước hết, cần lấy hiệu quả thụ hưởng của người dân làm thước đo thực chất của chính sách. Mọi chương trình đầu tư cần hướng tới cải thiện điều kiện sống, tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng. Việc công khai nguồn lực, minh bạch quy trình lựa chọn đối tượng, tăng cường giám sát cộng đồng sẽ góp phần hạn chế sai sót, ngăn ngừa tiêu cực và củng cố niềm tin.
Thứ hai, cần đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số, kỹ năng tiếp nhận và kiểm chứng thông tin cho đồng bào, nhất là thanh niên. Việc hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tiếp cận các kênh thông tin chính thống, nhận diện tài khoản giả mạo và kiểm tra nguồn tin sẽ giúp người dân chủ động hơn trong môi trường mạng. Truyền thông chính sách cũng cần đa dạng về ngôn ngữ, hình thức thể hiện, phù hợp với văn hóa và điều kiện tiếp cận của từng cộng đồng.
Thứ ba, cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa cơ quan tuyên giáo, dân tộc, thông tin truyền thông, công an, biên phòng, chính quyền cơ sở và các tổ chức đoàn thể. Đấu tranh với thông tin sai trái phải dựa trên chứng cứ, đúng pháp luật, có tính thuyết phục và tránh cách tiếp cận cực đoan. Những hành vi cố ý bịa đặt, vu khống, kích động, gây chia rẽ phải được xử lý nghiêm minh; đồng thời, những phản ánh chính đáng của người dân phải được tiếp nhận, giải quyết kịp thời.
Quan trọng hơn, cần đặt người dân ở vị trí trung tâm của mọi chính sách. Đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng được hỗ trợ mà phải là chủ thể tham gia xây dựng, thực hiện và giám sát các chương trình phát triển. Tôn trọng bản sắc văn hóa, bảo đảm bình đẳng giữa các dân tộc, tạo điều kiện để mỗi cộng đồng phát huy nội lực chính là cách thức thiết thực để tăng cường sự gắn bó trong một chỉnh thể thống nhất.
Có thể khẳng định, đấu tranh với thông tin sai trái, thù địch ở khu vực biên giới là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa tuyên truyền, giáo dục, quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh mạng và thực thi chính sách dân tộc. Nhưng sức mạnh bền vững nhất không chỉ đến từ khả năng phản bác những luận điệu xuyên tạc mà còn được tạo dựng từ niềm tin của Nhân dân, từ những quyền lợi chính đáng được bảo đảm và những đổi thay cụ thể trong đời sống.
Với Lào Cai, chăm lo phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bảo đảm quyền bình đẳng, nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong bảo vệ biên giới chính là con đường căn cơ để xây dựng thế trận lòng dân vững chắc. Khi mỗi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển, được tôn trọng, lắng nghe và có cơ hội đóng góp, khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới và tạo động lực để Lào Cai phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
