Lựa chọn con đường đi lên CNXH là sự lựa chọn tất yếu của lịch sử, đáp ứng khát vọng của nhân dân về một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Bài viết này sẽ tập trung làm rõ những giá trị cốt lõi của lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, từ đó chỉ ra cách thức vận dụng linh hoạt vào thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Trong thời kỳ đổi mới, nghiên cứu lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tổng kết quá trình xây dựng đất nước thời kỳ trước đổi mới và thực tiễn xây dựng CNXH trên thế giới, để hiện thực hóa các đặc trưng trong mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam, Đảng ta đã đề ra phương hướng, biện pháp xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Đây chính là nội dung cơ bản của con đường đi lên CNXH ở Việt Nam từ nay đến giữa thế kỷ XXI.
Về con đường đi lên CNXH (Thời kỳ quá độ), Đảng đã xác định, Việt Nam đi lên CNXH từ một nước nông nghiệp lạc hậu, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa. Đây là một quá trình khó khăn, lâu dài với các đặc điểm: Về chính trị: Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Về kinh tế: Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là đột phá lý luận quan trọng, kết hợp sức mạnh của thị trường với sự điều tiết của Nhà nước để phục vụ mục tiêu nhân văn. Về văn hóa - xã hội: Văn hóa là nền tảng tinh thần; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và từng chính sách phát triển.
Từ những đặc điểm nêu trên, và trên cơ sở 7 phương hướng cơ bản xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH trong Cương lĩnh 1991, Đại hội lần thứ XI đã bổ sung và phát triển thành 8 phương hướng cơ bản. Nó vừa phản ánh tính phổ biến theo tinh thần chủ nghĩa Mác - Lênin về con đường xây dựng CNXH vừa thể hiện tính đặc thù của dân tộc Việt Nam và xu thế khách quan của thời đại. Thực chất, đây là các nhiệm vụ, biện pháp cơ bản, tất yếu để hiện thực hóa mô hình CNXH Việt Nam trong bối cảnh mới. Nó phản ánh nội dung toàn diện các lĩnh vực xây dựng và phát triển đất nước theo mục tiêu phát triển bền vững, không chỉ là kinh tế - xã hội - môi trường mà còn phải chú trọng phát triển văn hóa, con người và bảo đảm sự ổn định, củng cố vững chắc chế độ chính trị với Nhà nước pháp quyền XHCN, nền dân chủ XHCN, vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Trong đó, nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của việc xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, có tiềm lực mạnh về quốc phòng, an ninh quốc gia để xây dựng CNXH gắn liền bảo vệ Tổ quốc XHCN.
Tám phương hướng nêu trên đã bao quát những điểm căn bản, chủ yếu trong đường lối, chính sách đối nội và đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta, thể hiện sự nhất quán của Đảng với các quan điểm đổi mới và phát triển.
Đảng ta đặt ở hàng đầu biện pháp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên môi trường. Nhận thức về vị trí, vai trò của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước một cách toàn diện hơn: công nghiệp hóa gắn hiện đại hóa; gắn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với phát triển kinh tế tri thức, tức là phù hợp xu thế phát triển của nhân loại; gắn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với quản lý, sử dụng có hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường là phù hợp thực tế Việt Nam và kinh nghiệm của các nước đi trước đã thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa; gắn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nói chung với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là phù hợp với thực tế Việt Nam. Đây là vấn đề cấp thiết nhất hiện nay trong giải quyết nhiệm vụ xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của CNXH. Đó là đòi hỏi tất yếu, do nước ta quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, điểm xuất phát rất lạc hậu. Không đẩy mạnh công nghiệp hóa không thể thực hiện bước chuyển đưa nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp, không thể có nền kinh tế phát triển cao với năng suất lao động cao dựa trên khoa học - công nghệ, không thể có lực lượng sản xuất hiện đại. Cái mới trong sự phát triển nhận thức lý luận của Đảng ta về biện pháp xây CNXH là đẩy mạnh công nghiệp hóa là để đạt tới hiện đại hóa. Muốn vậy phải chủ động chuẩn bị các điều kiện để phát triển kinh tế tri thức, đặc biệt chú trọng bảo vệ tài nguyên, môi trường, vừa tiết kiệm và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên vừa bảo vệ được môi trường, phòng tránh thảm họa môi trường và biến đổi khí hậu, nước biển dâng - một vấn đề toàn cầu mà Việt Nam không thể xem thường.
Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã vạch rõ, cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH là nền sản xuất công nghiệp hiện đại với trình độ xã hội hóa cao. Đối với những nước thực hiện quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa như Việt Nam, để có một nền tảng cơ sở vật chất kỹ thuật như vậy, tất yếu phải thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước. Đó là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế - xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao. Do vậy, trong thời kỳ đổi mới, Đảng ta coi “đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước...” là nhiệm vụ hàng đầu trong việc thực hiện các biện pháp then chốt xây dựng CNXH ở Việt Nam.
Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN được nhận thức là một trong những thành tựu quan trọng trong các biện pháp xây dựng CNXH trong thời kỳ đổi mới. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định, “đưa ra quan niệm này là một đột phá lý luận rất cơ bản và sáng tạo của Đảng ta, là thành quả lý luận quan trọng của 35 năm thực hiện đường lối đổi mới, xuất phát từ thực tiễn Việt Nam và tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của thế giới”. Phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam được coi như công cụ, phương tiện xây dựng CNXH. Mục đích của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là phát triển nhanh lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân. Định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta thể hiện rõ ở việc có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; thực hiện phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác vào sản xuất kinh doanh và thông qua an sinh xã hội, phúc lợi xã hội. Đảng ta xác định, đây chính là mô hình kinh tế tổng quát của Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên CNXH.
Đảng ta vận dụng sáng tạo con đường đi lên CNXH trong giai đoạn hiện nay; bao gồm: Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH nhưng không ngừng đổi mới tư duy, phù hợp với thực tiễn đất nước và xu thế thời đại (như Cách mạng 4.0, hội nhập quốc tế). Mọi đường lối phải xuất phát từ nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng. Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, ngăn chặn sự suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức.
Con đường đi lên CNXH ở Việt Nam không phải là mô hình có sẵn mà là một quá trình vừa làm vừa tổng kết thực tiễn.
Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trở thành nền tảng tinh thần của xã hội được xác định là một trong 4 trụ cột phát triển đất nước. Biện pháp này là kết quả của sự tổng kết thực tiễn và tiếp thu, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như những thành tựu văn hóa của thế giới. Đảng ta nhận thức văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển đất nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển văn hóa tức là phát triển sức mạnh nội sinh, tạo động lực tinh thần để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phát triển văn hóa đồng bộ, hài hòa với tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội được Đảng ta xác định là một định hướng căn bản của quá trình xây dựng CNXH ở Việt Nam.
Phản ánh nhận thức sâu sắc sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản là nhân tố quan trọng hàng đầu, có ý nghĩa quyết định mọi thắng lợi của công cuộc đổi mới và bảo đảm cho đất nước phát triển theo đúng định hướng XHCN. Do đó, phải “đặc biệt chú trọng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, coi đây là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống còn đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa”. Đây là bài học lớn đã được tổng kết và được kiểm nghiệm trong thực tiễn. Thành công hay thất bại của cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng đều “phụ thuộc trước hết vào sự đúng đắn của đường lối, bản lĩnh chính trị, năng lực và sức chiến đấu của Đảng”. Vì vậy, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và bản lĩnh cầm quyền của Đảng là luôn được coi là nhiệm vụ then chốt.
Việc xác định tám phương hướng xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH được coi là bước tiến quan trọng trong nhận thức lý luận của Đảng và “thực hiện tốt các phương hướng trong Cương lĩnh 2011 sẽ dần định hướng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”.
Hành trình đi lên CNXH tại Việt Nam là một quá trình lâu dài, khó khăn và đầy thử thách, đòi hỏi sự kiên định và không ngừng đổi mới. Việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là sự rập khuôn máy móc, mà là sự chắt lọc tinh hoa lý luận để giải quyết những bài toán thực tiễn của dân tộc. Thực tiễn hơn 35 năm đổi mới đã chứng minh rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, con đường chúng ta đang đi là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với quy luật phát triển của thời đại. Với niềm tin sắt đá vào mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, toàn Đảng và toàn dân ta sẽ tiếp tục vững bước, xây dựng một nước Việt Nam cường thịnh, phồn vinh và hạnh phúc./.
Đoàn Mạnh Hiếu
