I. PHÁT HUY LỢI THẾ ĐÔ THỊ, MỞ RỘNG KHẢ NĂNG TẠO THU NHẬP
Phan Thiết có những điều kiện thuận lợi để phát triển một không gian kinh tế đô thị gắn với dân cư, thị trường, dịch vụ, du lịch và kinh tế biển. Trên diện tích 4,46 km², khu vực có gần 85.500 người, 612 doanh nghiệp và gần 2.000 hộ kinh doanh. Cùng với hoạt động du lịch và khai thác biển, những nguồn lực này tạo nên nền tảng kinh tế đa dạng, hình thành thị trường tiêu dùng, việc làm và các hoạt động dịch vụ ngày càng phong phú.
Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy quy mô hoạt động kinh tế đang tiếp tục mở rộng. Sáu tháng đầu năm 2026, Phan Thiết đón khoảng 550.000 lượt khách, tăng hơn 24%; sản lượng khai thác hải sản đạt khoảng 11.000 tấn. Thu nhập bình quân đạt khoảng 73 triệu đồng/người/năm. Tuy nhiên, địa phương vẫn còn 278 hộ nghèo đa chiều, trong đó phần lớn là các hộ ngư dân. Sự tồn tại đồng thời của một nền kinh tế năng động và những nhóm dân cư còn gặp khó khăn về sinh kế cho thấy tăng trưởng chưa tự động chuyển hóa thành cơ hội thu nhập đồng đều.
Đây là vấn đề cần được nhìn nhận từ chất lượng của quá trình phát triển. Quy mô du lịch, sản xuất, thương mại hay dịch vụ chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi tạo ra việc làm có chất lượng, nâng năng suất lao động và mở rộng khả năng tham gia của người dân vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn. Với một đô thị biển, yêu cầu này càng rõ khi một bộ phận dân cư vẫn phụ thuộc vào những ngành nghề có thu nhập dễ biến động và chịu tác động trực tiếp từ thị trường, thời tiết, nguồn lợi tự nhiên.
Vì vậy, mục tiêu nâng cao thu nhập không nên được đặt tách rời khỏi quá trình phát triển kinh tế đô thị. Điều cần hướng tới là làm cho nhiều người dân hơn có khả năng tham gia vào các hoạt động tạo giá trị, tiếp cận việc làm ổn định và nâng cao năng suất lao động. Khi lợi thế về dân cư, thị trường, du lịch và kinh tế biển được chuyển hóa thành nhiều cơ hội sinh kế hơn, tăng trưởng mới có điều kiện lan tỏa rộng hơn và trở thành nền tảng cho cải thiện thu nhập, chất lượng sống của người dân.
II. LIÊN KẾT CÁC LỢI THẾ, NÂNG CAO GIÁ TRỊ KINH TẾ
Muốn chuyển lợi thế đô thị thành giá trị kinh tế cao hơn, Phan Thiết cần tăng cường liên kết giữa những ngành có khả năng bổ trợ cho nhau, thay vì để du lịch, kinh tế biển, thương mại và dịch vụ phát triển theo những không gian tương đối riêng biệt. Điểm quan trọng không nằm ở việc mở rộng từng hoạt động riêng lẻ, mà ở khả năng tạo ra những mối liên kết để một nguồn lực có thể đồng thời tạo thêm thị trường, sản phẩm và giá trị cho các ngành khác.
Du lịch là một trong những động lực có khả năng tạo sức kéo mạnh đối với kinh tế đô thị. Sáu tháng đầu năm 2026, Phan Thiết đón khoảng 550.000 lượt khách, tăng hơn 24%. Tuy nhiên, lượng khách mới phản ánh quy mô thị trường; hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào mức chi tiêu, thời gian lưu trú và số lượng sản phẩm, dịch vụ mà du khách sử dụng tại địa phương. Từ lưu trú, ăn uống, vận chuyển đến mua sắm và trải nghiệm, mỗi hoạt động đều có thể trở thành một điểm kết nối để gia tăng giá trị của dòng khách.
Trong cấu trúc đó, kinh tế đêm có thể đóng vai trò mở rộng không gian và thời gian tiêu dùng. Các hoạt động ẩm thực, mua sắm, giải trí và trải nghiệm về đêm không chỉ bổ sung sản phẩm du lịch mà còn tạo thêm điều kiện để thương mại và dịch vụ đô thị tham gia sâu hơn vào thị trường khách. Khi được quy hoạch và tổ chức phù hợp, kinh tế đêm có thể trở thành phần nối dài của hệ sinh thái du lịch, thay vì hình thành một khu vực kinh doanh tách biệt.
Thương mại và khu vực hộ kinh doanh vì thế cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ hơn với dòng khách và các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Với gần 2.000 hộ kinh doanh, Phan Thiết có một mạng lưới kinh tế quy mô đáng kể để cung ứng hàng hóa và dịch vụ. Việc nâng cao chất lượng kinh doanh, chuẩn hóa sản phẩm, cải thiện phương thức phục vụ và kết nối tốt hơn với các cơ sở du lịch có thể giúp mở rộng khả năng hấp thụ giá trị từ thị trường du lịch, đồng thời tạo thêm đầu ra cho các sản phẩm địa phương.
Cùng với du lịch, kinh tế biển là một nền tảng quan trọng khác của đô thị Phan Thiết. Địa phương có gần 420 tàu khai thác hải sản; sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng khai thác đạt khoảng 11.000 tấn, tương đương hơn 52% kế hoạch năm. Tuy nhiên, sản lượng khai thác chỉ là điểm đầu của quá trình tạo giá trị. Hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào năng lực bảo quản, thu mua, chế biến, phân phối và tiếp cận thị trường. Nếu sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu, phần giá trị gia tăng được tạo ra tại địa phương sẽ hạn chế; ngược lại, chế biến sâu, xây dựng sản phẩm đặc trưng và phát triển các kênh tiêu thụ phù hợp có thể nâng giá trị của cùng một đơn vị sản phẩm.
Đây cũng là hướng đi cần được ưu tiên trong phát triển kinh tế biển: không nhất thiết khai thác nhiều hơn, mà cần tạo ra giá trị cao hơn từ nguồn lực hiện có. Hải sản được bảo quản tốt, chế biến thành sản phẩm có thương hiệu và đưa vào hệ thống phân phối, nhà hàng, khách sạn hoặc các sản phẩm du lịch sẽ có giá trị kinh tế khác với việc bán ngay dưới dạng nguyên liệu. Khi kinh tế biển được kết nối với chế biến, thương mại và du lịch, sản phẩm biển có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị đô thị thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động khai thác.
Từ đó, Phan Thiết có thể hình thành mối liên kết tương hỗ giữa các động lực phát triển: du lịch tạo thị trường; kinh tế biển cung cấp sản phẩm đặc trưng; chế biến nâng giá trị sản phẩm; thương mại và dịch vụ mở rộng kênh tiêu thụ; kinh tế đêm tạo thêm không gian cho hoạt động kinh doanh. Mỗi ngành vừa phát huy lợi thế riêng, vừa tạo thêm đầu vào và đầu ra cho các ngành khác.
Tổ chức được những mối liên kết này sẽ giúp Phan Thiết chuyển từ phát triển theo từng lợi thế riêng lẻ sang phát triển dựa trên sự bổ trợ giữa các ngành. Đây là nền tảng để gia tăng giá trị tạo ra tại địa phương, đồng thời mở rộng dư địa cho việc làm và thu nhập ở các phần tiếp theo của chuỗi phát triển.
III. MỞ RỘNG KHẢ NĂNG THAM GIA, LAN TỎA GIÁ TRỊ TĂNG TRƯỞNG
Tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa về mặt phát triển khi tạo ra những cơ hội kinh tế đủ rộng để người dân có thể tham gia và hưởng lợi. Với Phan Thiết, khoảng cách từ mức thu nhập bình quân khoảng 73 triệu đồng/người/năm hiện nay đến mục tiêu 89 triệu đồng vào năm 2030 cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là tạo thêm việc làm, mà còn phải nâng chất lượng và giá trị của việc làm. Đào tạo nghề cần được gắn sát hơn với nhu cầu thực tế của du lịch, dịch vụ, thương mại, chế biến thủy sản và hậu cần nghề cá, qua đó giúp người lao động nâng cao năng suất và khả năng đáp ứng những công việc có giá trị gia tăng cao hơn. Khi kỹ năng phù hợp hơn với nhu cầu thị trường, giá trị tạo ra trên mỗi lao động có điều kiện tăng lên, tạo nền tảng cho tăng thu nhập theo hướng bền vững.
Đối với 278 hộ nghèo đa chiều, trong đó phần lớn là ngư dân, vấn đề quan trọng không chỉ là hỗ trợ thu nhập mà là mở rộng khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị đang hình thành. Ngư dân có thể được kết nối sâu hơn từ khai thác, bảo quản đến chế biến và tiêu thụ; các hộ kinh doanh có thể tham gia vào dịch vụ, thương mại, du lịch và kinh tế đêm. Khi đó, chính sách phát triển kinh tế và giảm nghèo có thể gặp nhau ở một điểm chung là tạo ra sinh kế có khả năng sinh lợi, giúp người dân từng bước chuyển từ vị thế thụ hưởng sang chủ thể tạo ra giá trị.
Ở góc độ rộng hơn, thước đo quan trọng của một đô thị phát triển không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp, lượng khách du lịch hay quy mô thương mại, mà còn ở mức độ lan tỏa của tăng trưởng đến cộng đồng. Khi ngày càng nhiều người dân có khả năng tham gia vào các hoạt động tạo giá trị, nâng cao năng suất lao động và cải thiện thu nhập từ chính quá trình phát triển của đô thị, tăng trưởng mới thực sự chuyển hóa thành chất lượng sống và sức mạnh kinh tế nội sinh.
IV. KẾT BÀI
Phan Thiết có những điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò đô thị trung tâm khu vực phía Đông tỉnh Lâm Đồng, nhưng lợi thế tự thân không đồng nghĩa với thu nhập sẽ gia tăng tương ứng. Giá trị của lợi thế chỉ được khẳng định khi được tổ chức thành những chuỗi kinh tế có khả năng tạo việc làm, nâng năng suất và mở rộng cơ hội tham gia cho người dân. Du lịch cần chuyển từ chú trọng số lượng khách sang gia tăng giá trị chi tiêu tại địa phương; kinh tế biển từ tăng sản lượng sang nâng giá trị gia tăng; thương mại và dịch vụ trở thành cầu nối giữa thị trường với các chủ thể kinh tế địa phương. Cùng với đó, phát triển nguồn nhân lực cần gắn với nhu cầu thực tế của thị trường, nhất là những lĩnh vực có khả năng tạo việc làm và thu nhập ổn định. Khi các lợi thế riêng lẻ được kết nối thành một hệ sinh thái kinh tế đô thị biển, tăng trưởng sẽ không chỉ được phản ánh qua quy mô sản xuất hay lượng khách, mà còn qua khả năng lan tỏa giá trị, mở rộng sinh kế và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân./.
