Trong kỷ nguyên của nền kinh tế xanh, Phú Quốc không còn đơn thuần là một "điểm đến" mà đã trở thành một "phòng thí nghiệm" cho mô hình tăng trưởng bền vững của Việt Nam. Khi những khối bê tông hạ tầng đang vươn mình mạnh mẽ, bài toán đặt ra là làm thế nào để giữ trọn vẹn sức sống của đại dương - tài sản cốt lõi tạo nên danh xưng "Đảo Ngọc". Bài viết phân tích các chiều cạnh của sự phát triển hạ tầng trong mối quan hệ hữu cơ với bảo tồn hệ sinh thái, hướng tới tầm nhìn APEC 2027 và mục tiêu Net Zero 2050.
Phát triển du lịch bền vững tại Phú Quốc: Hành trình tìm điểm cân bằng giữa ‘xung lực’ hạ tầng và ‘xanh hóa’ hệ sinh thái biển. Ảnh minh họa - TL
Khi "Xung lực" hạ tầng đối mặt với giới hạn tự nhiên
Phú Quốc đã trải qua một thập kỷ tăng trưởng "thần tốc". Từ một hòn đảo vốn chỉ dựa vào nông - ngư nghiệp, Đảo Ngọc đã chuyển mình thành một trung tâm du lịch cao cấp với hệ thống hạ tầng trị giá hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, sự phát triển này không phải không có cái giá của nó.
Số liệu quan trắc từ các tổ chức môi trường trong giai đoạn 2020-2025 cho thấy áp lực từ rác thải nhựa, nước thải đô thị và sự lấn chiếm không gian biển đã bắt đầu chạm đến ngưỡng chịu đựng của tự nhiên. Tại phía Nam đảo, các rạn san hô từng được coi là "rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương" đang đứng trước nguy cơ bị suy thoái do tình trạng lắng đọng bùn từ các công trình xây dựng ven bờ. Trong khi đó, thảm cỏ biển ở phía Bắc đảo, nơi trú ngụ của các loài sinh vật quý hiếm như bò biển (Dugong) cũng đang bị thu hẹp đáng kể.
Thực tế này đòi hỏi một tư duy quản trị mới: Không thể đánh đổi môi trường lấy sự tăng trưởng bằng mọi giá. Hạ tầng phải là "bệ đỡ" cho thiên nhiên chứ không phải là "vật cản" của sự sống bền vững.
Chiến lược "Hạ tầng xanh": Từ khái niệm đến thực tiễn quản lý
Khác với hạ tầng truyền thống tập trung vào quy mô và tốc độ, "Hạ tầng xanh" tại Phú Quốc năm 2026 đang được định nghĩa bởi tính tuần hoàn và khả năng thích ứng cao.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của Phú Quốc là xử lý nước thải. Bài toán hiện nay đã được giải quyết bằng cách tích hợp các nhà máy xử lý nước thải quy mô khu vực với công nghệ màng lọc sinh học (MBR). Thay vì xả trực tiếp ra đại dương, nước sau xử lý được tái sử dụng toàn bộ cho hệ thống tưới tiêu của các sân golf và công viên đô thị. Đây là mô hình "nước chảy vòng tròn" giúp giảm thiểu tối đa hàm lượng nitơ và phốt pho – những tác nhân chính gây ra hiện tượng tảo nở hoa làm chết san hô.
Để chuẩn bị cho mục tiêu trở thành đảo du lịch Net Zero, các doanh nghiệp tại Phú Quốc đã bắt đầu "xanh hóa" nguồn điện. Các tổ hợp nghỉ dưỡng tại Bãi Trường hay Bãi Kem hiện đang tiên phong trong việc sử dụng hệ thống điện mặt trời áp mái kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Không chỉ dừng lại ở điện, các kiến trúc tại đây đang chuyển dịch sang thiết kế "thụ động" tận dụng tối đa ánh sáng và gió trời để giảm 30-40% nhu cầu sử dụng điều hòa không khí.
Bảo tồn hệ sinh thái biển: Tài sản vô hình của nền du lịch giá trị cao
Nếu hạ tầng là "phần xác" thì hệ sinh thái biển chính là "phần hồn" của Phú Quốc. Khách du lịch quốc tế, đặc biệt là phân khúc cao cấp từ châu Âu và Bắc Mỹ, không chỉ đến để ở trong những khách sạn 5 sao mà họ đến để trải nghiệm sự thuần khiết của thiên nhiên.
Sự cân bằng bắt đầu từ việc phục hồi những gì đã mất. Các mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong bảo tồn biển đã xuất hiện. Các tập đoàn du lịch lớn hiện nay phối hợp với Ban quản lý Khu bảo tồn biển Phú Quốc để triển khai các giá thể san hô nhân tạo. Qua quan trắc, tỷ lệ sống sót của các loài san hô cứng tại khu vực Hòn Thơm đã đạt trên 80%, tạo ra môi trường cư trú cho hàng trăm loài cá biển, từ đó tái tạo lại hệ sinh thái biển đa dạng.
Một khía cạnh quan trọng của phát triển bền vững là kiểm soát "sức tải". Phú Quốc đang dần chuyển từ mô hình thu hút số lượng sang tập trung vào chất lượng. Việc áp dụng công nghệ số để quản lý lượng khách tại các điểm lặn biển sinh thái giúp ngăn chặn tình trạng quá tải, gây hư hại cho các rạn san hô nhạy cảm.
Phú Quốc trước thềm APEC 2027: Hình mẫu đô thị xanh ven biển
Năm 2027, khi các nhà lãnh đạo thế giới hội tụ tại Việt Nam cho hội nghị APEC, Phú Quốc sẽ là điểm đến đại diện cho sự thịnh vượng của khu vực kinh tế biển phía Nam. Tầm nhìn lúc này không chỉ dừng lại ở một đảo du lịch mà là một "Đô thị biển thông minh - xanh - sạch".
Việc xây dựng hạ tầng số để giám sát chất lượng môi trường theo thời gian thực (Real-time Monitoring) là một phần của chiến lược này. Các cảm biến dưới nước tại các khu bảo tồn sẽ gửi dữ liệu trực tiếp về trung tâm điều hành, cho phép chính quyền phản ứng nhanh với các sự cố môi trường. Đây chính là yếu tố "thông minh" hỗ trợ cho "xanh", tạo nên một cấu trúc quản lý hiện đại và minh bạch.
Vai trò của cộng đồng và các chủ thể kinh tế
Phát triển bền vững không thể thành công nếu thiếu đi sự tham gia của người dân địa phương. "Xanh hóa" sinh kế của ngư dân đảo bằng cách chuyển đổi từ khai thác tận diệt sang nuôi trồng thủy sản bền vững và tham gia các dịch vụ du lịch sinh thái là chìa khóa để bảo vệ nguồn lợi biển lâu dài. Khi người dân nhận thấy rằng việc giữ gìn một rạn san hô mang lại thu nhập bền vững hơn là đánh bắt trái phép, họ sẽ trở thành những "vệ binh" tự nguyện cho môi trường.
Đồng thời, sự đồng hành của các đơn vị truyền thông và báo chí trong việc định hướng dư luận, nêu cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) cũng đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra một hệ sinh thái phát triển lành mạnh.
Lời giải cho tương lai
Cân bằng giữa bảo tồn và phát triển tại Phú Quốc không phải là một vạch đích mà là một quá trình điều chỉnh liên tục. Để Đảo Ngọc thực sự tỏa sáng bền vững, cần tập trung vào ba trụ cột:
Hoàn thiện khung pháp lý: Có các quy định nghiêm ngặt hơn về định mức phát thải và tỷ lệ diện tích xanh trong các dự án hạ tầng.
Đầu tư vào khoa học công nghệ: Sử dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề về rác thải nhựa đại dương và phục hồi đa dạng sinh học.
Hợp tác quốc tế: Tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức như AFD, UNIDO để áp dụng các chuẩn mực xanh toàn cầu vào điều kiện đặc thù của địa phương.
Khi những rạn san hô lại nở hoa và những cánh rừng nguyên sinh được giữ gìn, hạ tầng của Phú Quốc sẽ không còn là những khối bê tông vô hồn, mà là những công trình kiến trúc hài hòa, cùng chung nhịp đập với thiên nhiên đại dương. Đó chính là con đường duy nhất để Phú Quốc giữ vững vị thế "Đảo Ngọc" trong lòng du khách và bạn bè quốc tế.
ThS Bùi Nam Giang
