Thượng tướng, Giáo sư Nguyễn Văn Thành: Nhà khoa học vươn tầm ảnh hưởng quốc tế

Trong những ngày Xuân 2026, tôi có dịp gặp ông, qua tìm hiểu thông tin và được nghe chia sẻ những câu chuyện đầu năm về Thượng tướng, Giáo sư Nguyễn Văn Thành - một người yêu nghề, cả đời tận tụy làm việc không ngừng nghỉ.

Thượng tướng Nguyễn Văn Thành quê tại xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình (nay là phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình). Năm 1975, ông vào ngành công an và thi vào học tại Trường Đại học Cảnh sát nhân dân chuyên ngành Điều tra tội phạm học. Sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Công an Hải Phòng, trải qua nhiều vị trí công tác và đứng đầu tại các cơ quan: Công an quận Hồng Bàng, Ủy ban nhân dân (UBND), Quận ủy, UBND quận Hồng Bàng; UBND, Hội đồng nhân dân (HĐND) và Thành ủy Hải Phòng; Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng; Thứ trưởng Bộ Công an…

Về công tác Đảng, ông là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (nhiệm kỳ 2011-2016), Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII (nhiệm kỳ 2016-2021), Bí thư Thành ủy Hải Phòng, kiêm Chủ tịch HĐND thành phố Hải Phòng.

Từ tháng 7/2021 đến nay, ông là Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương - Trưởng Tiểu ban Quốc phòng, An ninh, Đối ngoại và hiện là Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Thái Lan, nhiệm kỳ 2022 - 2027.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác lãnh đạo, quản lý thành phố lớn thứ ba cả nước, ông luôn sắp xếp thời gian để học tập, nâng cao trình độ. Ngoài bằng cử nhân chính quy của ngành Công an, ông đã học và tốt nghiệp cử nhân ngành: Ngữ văn Anh, Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội; Kỹ sư, Thạc sĩ và Tiến sĩ, ngành Kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội…; Cử nhân ngành Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Ông đã được công nhận Phó Giáo sư ngành Kinh tế năm 2016.

Dù bận rất nhiều công việc, song, GS.TS. Nguyễn Văn Thành luôn dành và biết dành thời gian thích hợp cho nghiên cứu khoa học. Điều này, không phải ai cũng thu xếp được. Thực tế, rất ít người làm được điều đó. Bí quyết để ông đạt được điều đó, như tôi biết là: Ý thức tự rèn các chỉ số đam mê, chỉ số vượt khó để nghiên cứu những vấn đề từ thực tiễn đặt ra, trong dòng chảy của sự phát triển, đối với ông, là quy luật của tự nhiên, không phải để phô trương về những kết quả nghiên cứu được thực tế kiểm nghiệm mà là sự đóng góp cho xã hội từ trái tim. Chính vì thế, ông làm được nhiều điều có ý nghĩa, luôn tiếp cận với cái mới, đặc biệt là trong vấn đề nghiên cứu quản lý quy hoạch, xây dựng phát triển đô thị - lĩnh vực luôn có sức hút mạnh mẽ với bản thân ông. Cũng nhờ đó, GS.TS. Nguyễn Văn Thành xác lập được uy tín chuyên môn trong cộng đồng khoa học quốc tế. Ông là thành viên Liên đoàn Khoa học Hệ thống Thế giới (IFSR - International Federation for Systems Research), là Cộng tác viên Cao cấp của Viện Malik, Thụy Sĩ, là thành viên Hội đồng Thế giới về Dữ liệu các thành phố (WCCD) và là Cố vấn Cao cấp của Hội đồng Cố vấn WCCD, thành viên tham gia xây dựng Bộ chỉ số ISO-37122 Quản trị Đô thị thông minh (Smart city).

GS.TS. Nguyễn Văn Thành là chuyên gia hàng đầu về khoa học Tư duy hệ thống, lý thuyết hệ thống về Phát triển bền vững, Thành phố thông minh. Thành phố xanh, thành phố sinh thái - kinh tế. Ông là giảng viên thỉnh giảng tại nhiều trường Đại học Quốc tế: Đại học Jerusalem - Israel, Đại học Fukuoka - Nhật Bản, Đại học George Washington - Hoa Kỳ, Đại học Edinburgh - Scotland; Trong 06 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ có Nghiên cứu sinh tiến sỹ tại Đại học Northampton - Vương Quốc Anh, Đại học Queenslad - Australia (Úc)... Sử dụng thành thạo tiếng Anh, ông đã tham dự và trình bày tham luận khoa học, về những ý tưởng, sáng kiến mới tại nhiều hội thảo khoa học quốc tế và Hội nghị chuyên đề tại Liên hợp quốc (UN) về phát triển bền vững và gìn giữ hòa bình. Bên cạnh đó, ông đã và đang tham gia giảng dạy tại nhiều cơ sở đào tạo uy tín tại Việt Nam như: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện An ninh Nhân dân, Học viện Cảnh sát Nhân dân, Học viện Chính trị Công an Nhân dân, Đại học Hải Phòng, trường Đại học Thành Đô, Học viện Hành chính Quốc gia,...

GS.TS. Nguyễn Văn Thành đồng chủ trì nhiều Hội nghị, Hội thảo khoa học quốc tế, trong đó có chủ trì Hội nghị Thế giới ISSS thường niên lần thứ 57 tại Hải Phòng, Việt Nam (7-2013); Hội nghị Quy hoạch thành phố Hải Phòng trở thành thành phố kinh tế và sinh thái (2011); Diễn đàn Tăng trưởng xanh của Ngân hàng Thế giới tại Đại học George Washington, Hoa Kỳ (2012); Hội nghị Quản lý dự trữ sinh quyển để phát triển bền vững - UNESCO, Madrid (2008); Hội nghị về Phát triển bền vững, New York (2007); v.v... Từ năm 2000, khi còn là lãnh đạo thành phố Hải Phòng, ông đã nghiên cứu, triển khai nhiều sáng kiến phát triển bền vững, xây dựng Hải Phòng thành thành phố đáng sống. Chỉ đạo xây dựng quy hoạch tổng thể, tổ chức các hội thảo chuyên đề, xây dựng cơ chế chính sách, triển khai các dự án, thí điểm mô hình phát triển bền vững (tại quần đảo Cát Bà - Khu dự trữ sinh quyền thế giới). Ông trực tiếp lãnh đạo triển khai nhiều mô hình, trong đó có Chiến lược phát triển bền vững đô thị (CDS - City Development Strategy, 2000-2004) với sự hỗ trợ của chuyên gia Ngân hàng Thế giới; Mô hình đô thi sinh thái - kinh tế (Eco2 - Ecological Cities as Economic Cities) năm 2004-2008 với sự hợp tác của chính tác giả mô hình Eco2, Giáo sư Hiroaki Suzuki, chuyên gia Ngân hàng Thế giới; Các tiêu chuẩn đô thị toàn cầu (GCIF - Global City Indicators Facility) năm 2008-2012.

Xây dựng mô hình Thành phố Cảng xanh theo tiêu chuẩn tăng trưởng xanh và thành phố carbon thấp năm 2012-2014; Quy hoạch tăng trưởng xanh năm 2014 với sự giúp đỡ của chuyên gia thành phố Kitakyushu, Nhật Bản; Cải thiện chất lượng không khí (Better Air Quality) năm 2015; Thành phố đa dạng sinh học (Biodiversify City),... Năm 2014, Thành phố Hải Phòng được công nhận là Thành phố Quốc tế đạt tiêu chuẩn ISO 37120:2014: Phát triển cộng đồng bền vững - Các chỉ số cho dịch vụ thành phố và chất lượng cuộc sống. Được vinh danh tại London, thủ đô nước Anh, Hải Phòng sánh vai với 20 thành phố đầu tiên trên thế giới bắt kịp tiêu chuẩn phát triển mới này. Kết quả đáng tự hào ấy có phần đóng góp của Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành và các cộng sự.

Với trọng trách Thứ trưởng Bộ Công an (từ tháng 12-2015), Thượng tướng Nguyễn Văn Thành vẫn tiếp tục dành công sức nghiên cứu cho sự phát triển Hải Phòng lên một tầm cấp mới. Tham gia chỉ đạo xây dựng Mô hình khu công nghiệp sinh thái ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu và nước biển dâng (2018-2019) và Thành phố thông minh (Smart City) từ năm 2017. Nhận thức về nội hàm và các chỉ số xây dựng Mô hình Smart City của ông được trình bày tại Hội nghị Thượng đỉnh toàn cầu các thành phố tại Dubai ngày 8-3-2017. Đặc biệt ngày 14-10-2019, tại thành phố An-tô-pha-ga-xta (Antofagasta) của Chi-lê, Thượng tướng Nguyễn Văn Thành, Thứ trưởng Công an (nguyên Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng), tác giả Công trình mô hình “Thực tiễn xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố cảng xanh”, đã đã được trao giải thưởng về Mô hình thực tiễn tốt nhất Sáng kiến Cộng đồng năng lượng thông minh (ESCI) của APEC năm 2019 - phân ban trụ cột về các mô hình đô thị Carbon thấp của APEC, (https://www.esci-ksp.org/archives/project/haiphong-city).

Suốt chặng đường cống hiến, trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, từ thực tiễn công tác, ông đi theo 02 hướng nghiên cứu chủ yếu: (1) Chính sách đối với phát triển kinh tế xanh; phát triển bền vững; (2) Quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, hiệu quả. Đến nay, Giáo sư Nguyễn Văn Thành đã công bố 82 bài báo khoa học, trong đó, nhiều bài báo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế có uy tín trong danh mục Scopus/WoS. Đồng thời, ông đã xuất bản nhiều cuốn sách tại các Nhà xuất bản có uy tín. Là tác giả của một số sách học thuật và ấn phẩm như: “Tư duy hệ thống cho mọi người” (2015, tái bản lần thứ 3 năm 2017); “Tác động của các chính sách công nghiệp đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp công nghiệp” (2015, tái bản lần 3 năm 2017); “Xây dựng và phát triển thành phố thông minh” (2018 tại Việt Nam, 2019 tại Hoa Kỳ); “Xây dựng và quản lý thành phố thông minh” (Úc, tháng 7-2019, phát hành trên Amazon).

Với trách nhiệm là một "Nhà khoa học, Nhà giáo, Nhà quản lý, Chỉ huy", Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành luôn mong muốn truyền động lực và cảm hứng cho các đồng nghiệp trẻ, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên trong quá trình học tập và phát triển nghề nghiệp. GS.TS. Luchens, Viện Nghiên cứu công nghệ Flemish, Bỉ, đánh giá về GS.TS. Nguyễn Văn Thành: “là một nhà khoa học có ảnh hưởng quốc tế về khoa học hệ thống và khoa học tư duy hệ thống, là chuyên gia về quản lý và phát triển đô thị. Bên cạnh đó, ông cũng là chuyên gia cao cấp về các lĩnh vực nghiên cứu khoa học về phát triển bền vững, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học, chính sách công nghiệp, quy hoạch và quản lý không gian biển, vùng bờ và đại dương, đó cũng là lĩnh vực mà ông thường là chủ tọa của các hội nghị khoa học...”.

Trải qua nhiều cương vị công tác khác nhau, ông luôn được đồng nghiệp, những người bạn và học viên, sinh viên đang công tác, học tập trân quý. Họ đều chung cảm nhận ông là Vị tướng bình dân, Nhà quản lý, Nhà giáo nhiệt huyết, Nhà khoa học cả đời cống hiến và luôn chú trọng đến việc dẫn dắt, đào tạo thế hệ trẻ. Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành vinh dự được tặng thưởng nhiều Bằng khen, Giấy khen của các cấp, các ngành, nhưng ông giản dị không muốn kể tới mà chỉ bảo nhỏ: “…Mình không có tài năng gì đặc biệt, từ yêu cầu thực tiễn là một người được giao trách nhiệm lãnh đạo, quản lý và chỉ huy một cơ quan, một tổ chức. Dù ở vị trí nào, quyết định của mình sẽ liên quan trực tiếp đến tổ chức và cá nhân, do đó yêu cầu sự hiểu biết của mình về những điều mình chưa biết trước khi đưa ra quyết định để phục vụ lãnh đạo và quản lý tốt hơn không để xẩy ra rủi ro, nhà báo à…”.

Nụ cười tươi, giọng nói trầm ấm trong từng câu chuyện, ấn tượng về tân Giáo sư Nguyễn Văn Thành là sự giản dị, chân tình trong công việc hàng ngày ông vẫn đang gắn bó. Chúc ông mạnh khỏe và thành công hơn nữa, tiếp tục cống hiến cho ngành, cho nghề yêu thích như hai chữ “duyên định” cuộc đời.