Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, dự kiến diễn ra ngày 24/9/2026, là chuyến thăm đầu tiên của một Tổng Bí thư Việt Nam tới Canada kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng giữ vị trí quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Canada, chuyến thăm mở ra cơ hội thúc đẩy quan hệ Đối tác Toàn diện theo hướng thực chất hơn, đặc biệt trong thương mại, đầu tư, công nghệ, năng lượng, đổi mới sáng tạo và hợp tác đa phương.
Việt Nam - Canada mở rộng không gian hợp tác trong kỷ nguyên mới
Dấu mốc mới sau hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao
Hơn 50 năm kể từ khi Việt Nam và Canada chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ song phương đã trải qua quá trình mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Năm 2017, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện, tạo khuôn khổ để phát triển hợp tác không chỉ về chính trị - ngoại giao mà còn về kinh tế, thương mại, quốc phòng - an ninh, giáo dục, khoa học - công nghệ, văn hóa và giao lưu nhân dân.
Trong cuộc trả lời báo chí trước chuyến thăm, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel cho rằng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lần đầu tiên một Tổng Bí thư Việt Nam tới Canada. Phía Canada kỳ vọng sự kiện sẽ tạo thêm động lực để hai nước mở ra một chương mới trong quan hệ song phương.
Từ góc độ ngoại giao, ý nghĩa của chuyến thăm không chỉ nằm ở tính biểu tượng. Một chuyến thăm cấp Nhà nước ở thời điểm hiện nay diễn ra trong bối cảnh cấu trúc kinh tế và địa chính trị khu vực đang có nhiều chuyển động. Canada đang triển khai chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương với trọng tâm tăng cường quan hệ với các nền kinh tế năng động của khu vực. Trong định hướng đó, Việt Nam được Canada xác định là một đối tác kinh tế quan trọng tại Đông Nam Á và là một mắt xích đáng chú ý trong chiến lược đa dạng hóa thương mại.
Thông tin từ Chính phủ Canada cho thấy Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong nỗ lực đa dạng hóa thương mại của Ottawa tại khu vực. Việt Nam đồng thời là thành viên của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong khi Canada cũng là một thành viên sáng lập của khuôn khổ thương mại này. Năm 2026, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Ủy ban CPTPP, tạo thêm một kênh hợp tác kinh tế và thể chế đáng chú ý giữa hai nước.
Đáng chú ý, chuyến thăm diễn ra ngay trước thời điểm Việt Nam đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC 2027. Theo thông báo chính thức của Toàn quyền Canada, Ottawa coi Việt Nam là một đối tác quan trọng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời là đối tác có giá trị trong APEC và Tổ chức quốc tế Pháp ngữ. Canada cũng nhấn mạnh những lĩnh vực hợp tác đang ngày càng được quan tâm như thương mại, kinh tế, an ninh năng lượng và ứng phó biến đổi khí hậu.
Như vậy, chuyến thăm có thể được nhìn nhận trong ba lớp quan hệ đan xen: quan hệ song phương Việt Nam - Canada; quan hệ giữa Việt Nam với Canada trong các cơ chế kinh tế khu vực; và sự phối hợp giữa hai nước trong những vấn đề có tính toàn cầu như thương mại dựa trên luật lệ, chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và biến đổi khí hậu.
Từ tăng trưởng thương mại đến hợp tác sâu trong chuỗi giá trị
Kinh tế tiếp tục là một trong những nền tảng quan trọng nhất của quan hệ Việt Nam - Canada. Theo Bộ Ngoại giao Canada, thương mại hàng hóa hai chiều đạt 15,7 tỷ CAD năm 2024, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Canada chiếm phần lớn kim ngạch.
Theo Đại sứ Jim Nickel, trong 5 năm qua, thương mại và đầu tư hai chiều đã tăng đáng kể; thương mại song phương tăng từ 15,7 tỷ CAD năm 2024 lên 20,6 tỷ CAD năm 2025. Những con số này cho thấy quy mô quan hệ kinh tế đang mở rộng nhanh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ tăng trưởng thương mại sang nâng cao chất lượng hợp tác kinh tế.
Điểm đáng chú ý là cơ cấu thương mại hiện nay cho thấy dư địa phát triển vẫn còn lớn. Khi phần lớn kim ngạch đến từ hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Canada, cơ hội tiếp theo không đơn thuần nằm ở việc tăng thêm lượng hàng hóa xuất khẩu mà còn ở việc nâng tỷ lệ giá trị gia tăng, tăng đầu tư hai chiều và kết nối doanh nghiệp trong các chuỗi cung ứng.
CPTPP tạo một nền tảng thuận lợi cho quá trình này. Hiệp định không chỉ mở rộng tiếp cận thị trường mà còn thiết lập các tiêu chuẩn về nguồn gốc xuất xứ, thương mại dịch vụ, đầu tư, lao động, môi trường và nhiều lĩnh vực liên quan. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc tận dụng hiệu quả CPTPP vì vậy ngày càng phụ thuộc vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, đổi mới công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dựa vào lợi thế về chi phí.
Trong cuộc trao đổi gần đây giữa Thủ tướng Canada Mark Carney và Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng, hai bên đã đề cập việc mở rộng thương mại và đầu tư trong các lĩnh vực như hàng không vũ trụ, giao thông vận tải và nông sản - thực phẩm. Canada cũng nhấn mạnh vai trò của mình như một đối tác năng lượng đáng tin cậy và khả năng tăng cường hợp tác năng lượng, trong đó có LNG.
Đây là những lĩnh vực có thể tạo ra sự bổ trợ đáng kể giữa hai nền kinh tế. Canada có thế mạnh về tài nguyên, nông nghiệp, công nghệ sạch, năng lượng và một số ngành công nghiệp công nghệ cao. Trong khi đó, Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến, sản xuất công nghệ cao, kinh tế số, logistics và các trung tâm tăng trưởng mới. Sự bổ trợ này mở ra khả năng hình thành những chuỗi giá trị mới thay vì chỉ duy trì mô hình mua - bán hàng hóa truyền thống.
Nông nghiệp và an ninh lương thực là một ví dụ. Hợp tác giữa hai nước có thể được mở rộng từ thương mại nông sản sang công nghệ nông nghiệp, giống, chế biến sâu, logistics lạnh, quản trị chất lượng và phát triển chuỗi cung ứng bền vững.
Năng lượng cũng là một không gian hợp tác quan trọng. Quá trình phát triển các ngành sử dụng nhiều năng lượng, cùng nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn, khiến Việt Nam cần đa dạng hóa cả nguồn cung lẫn đối tác công nghệ. Canada, với năng lực về năng lượng và công nghệ, có thể tham gia vào các chuỗi giá trị liên quan nếu các cơ chế hợp tác cụ thể tiếp tục được hình thành.
Mở rộng hợp tác sang công nghệ, đổi mới sáng tạo và các vấn đề toàn cầu
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong triển vọng quan hệ Việt Nam - Canada là sự dịch chuyển từ những lĩnh vực hợp tác truyền thống sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và tri thức cao hơn.
Theo Đại sứ Canada tại Việt Nam, những lĩnh vực tiềm năng bao gồm hàng không - hàng không vũ trụ, công nghệ thông tin - truyền thông, vệ tinh, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến. Đây đều là những ngành có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao và có tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.
Đối với Việt Nam, việc thúc đẩy hợp tác công nghệ với các đối tác quốc tế không chỉ nhằm thu hút vốn đầu tư mà còn hướng tới nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với Canada, tăng cường hợp tác với Việt Nam có thể giúp các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu tiếp cận một thị trường năng động, đồng thời mở rộng kết nối với ASEAN.
AI và công nghệ số là lĩnh vực đặc biệt đáng chú ý. Trong bối cảnh AI đang thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và cung cấp dịch vụ, hợp tác quốc tế về nghiên cứu, đào tạo nhân lực, dữ liệu, ứng dụng AI và quản trị công nghệ có thể trở thành một trụ cột mới của quan hệ song phương.
Cùng với công nghệ, biến đổi khí hậu và chuyển đổi năng lượng cũng đang trở thành những vấn đề kết nối lợi ích giữa hai nước. Thông báo của Toàn quyền Canada về chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xác định an ninh năng lượng và hành động vì khí hậu là những lĩnh vực hợp tác đang phát triển giữa Việt Nam và Canada.
Một chiều cạnh khác không thể bỏ qua là hợp tác quốc phòng - an ninh. Trong tháng 6/2026, lãnh đạo Bộ Quốc phòng Việt Nam và Đại sứ Canada tại Việt Nam đã trao đổi về việc thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực tiềm năng. Hai bên đã có nền tảng hợp tác từ Bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng năm 2019 và Kế hoạch hợp tác quốc phòng giai đoạn 2024-2026, với các nội dung như trao đổi đoàn, đối thoại - tham vấn, đào tạo, gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, công nghiệp quốc phòng và an ninh biển.
Trong lĩnh vực đa phương, APEC sẽ là một không gian hợp tác đặc biệt quan trọng trong những năm tới. Việt Nam đăng cai APEC 2027, trong khi Canada dự kiến đăng cai APEC 2029. Điều này tạo ra sự tiếp nối đáng chú ý giữa hai nền kinh tế thành viên.
Theo Đại sứ Jim Nickel, Canada sẽ ủng hộ Việt Nam trong vai trò chủ nhà APEC 2027 và quan tâm tới những vấn đề như củng cố thương mại dựa trên luật lệ, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, thương mại số, chuyển đổi số và chuyển đổi năng lượng.
Từ đây có thể thấy, quan hệ Việt Nam - Canada đang đứng trước cơ hội chuyển sang một giai đoạn hợp tác có chiều sâu hơn. Nếu giai đoạn trước tập trung nhiều vào xây dựng lòng tin chính trị, mở rộng thương mại và hình thành khuôn khổ hợp tác, thì giai đoạn tiếp theo có thể đặt trọng tâm vào chất lượng tăng trưởng, đổi mới công nghệ, đầu tư, chuỗi cung ứng và khả năng phối hợp trong các vấn đề khu vực.
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì vậy diễn ra trong một thời điểm có nhiều yếu tố thuận lợi để hai nước xác lập những ưu tiên mới. Điều quan trọng không chỉ là số lượng các thỏa thuận được ký kết, mà còn là khả năng chuyển hóa những định hướng chính trị thành các dự án, chương trình hợp tác và kết quả cụ thể.
Trong một thế giới đang chứng kiến sự tái cấu trúc của chuỗi cung ứng, cạnh tranh công nghệ gia tăng và yêu cầu chuyển đổi xanh ngày càng rõ nét, Việt Nam và Canada có những lợi ích giao thoa trong việc duy trì môi trường hợp tác rộng mở, đa dạng hóa đối tác và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Với Việt Nam, Canada có thể là một đối tác quan trọng trong việc mở rộng không gian kinh tế sang Bắc Mỹ và tăng cường kết nối với hệ sinh thái công nghệ, giáo dục, năng lượng và đổi mới sáng tạo. Với Canada, Việt Nam là một trong những điểm kết nối quan trọng với ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao vì thế không chỉ là một chặng đường đã qua, mà còn là nền tảng để hai nước định hình những ưu tiên hợp tác mới. Chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể trở thành một dấu mốc để cụ thể hóa nền tảng đó bằng những chương trình hợp tác có chiều sâu, hướng tới lợi ích thiết thực của hai quốc gia và đóng góp vào một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ổn định, kết nối và phát triển.
ThS Phạm Quý Bào
__________________________________________
Tài liệu tham khảo
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Canada mong chờ chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đại sứ Canada Jim Nickel, ngày 20/9/2026.
- Governor General of Canada, State Visit to Canada of His Excellency Tô Lâm, ngày 17/9/2026.
- Global Affairs Canada, Canada-Vietnam relations.
- Prime Minister of Canada, Prime Minister Carney speaks with Prime Minister of Vietnam Lê Minh Hưng, ngày 21/7/2026.
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Việt Nam - Canada thúc đẩy hợp tác quốc phòng trên các lĩnh vực tiềm năng, ngày 23/6/2026.
- Global Affairs Canada, Joint Ministerial Statement on Expansion, Implementation, and Cooperation – CPTPP, tháng 6/2026.
