I. HÌNH THÀNH ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI - ĐIỀU KIỆN ĐỂ HIỆN THỰC HÓA MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG HAI CON SỐ
Kinh tế thế giới biến động nhanh, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể đạt được nếu chỉ dựa vào mở rộng quy mô vốn đầu tư, lao động hay khai thác tài nguyên. Các lý thuyết tăng trưởng hiện đại, đặc biệt là lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Paul Romer, khẳng định động lực phát triển dài hạn được tạo ra từ đổi mới công nghệ, tích lũy tri thức, nâng cao năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả của thể chế kinh tế. Tăng trưởng bền vững là kết quả của quá trình không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo lập những động lực phát triển mới thay vì khai thác các lợi thế sẵn có.
Đối với các địa phương, năng lực tăng trưởng ngày càng được quyết định bởi khả năng thu hút nguồn lực đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, mở rộng không gian phát triển và hình thành các cực tăng trưởng mới có sức lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế. Điều này đòi hỏi quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ khai thác lợi thế tự nhiên sang phát huy các lợi thế về công nghệ, hạ tầng, môi trường đầu tư và chất lượng quản trị. Chỉ khi tạo dựng được các động lực phát triển mới, địa phương mới có thể duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường trong nước và quốc tế.
Trong những năm gần đây, Lâm Đồng đang từng bước hình thành các động lực tăng trưởng mới thông qua quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Thời gian trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa trên lợi thế về nông nghiệp và tài nguyên tự nhiên, thì hiện nay tỉnh đang mở rộng nền tảng phát triển sang công nghiệp chế biến, chế tạo, luyện kim và các ngành công nghiệp hỗ trợ, qua đó tạo ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế.
Việc đầu tư xây dựng và mở rộng các khu công nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư và thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước đã góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn. Nhiều dự án như Nhà máy điện phân nhôm, Neotek, Shiny Circle hay Nam Hà Việt Nam vừa bổ sung năng lực sản xuất công nghiệp vừa mở ra khả năng kết nối với các chuỗi sản xuất trong nước và quốc tế. Sự hiện diện của các doanh nghiệp này phản ánh xu hướng dịch chuyển từ mô hình phát triển dựa chủ yếu vào khai thác lợi thế tự nhiên sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghiệp, đầu tư và đổi mới công nghệ.
Quá trình này cũng cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển của địa phương. Thay vì chỉ mở rộng quy mô sản xuất truyền thống, Lâm Đồng đang hướng tới xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi, phát triển các ngành có hàm lượng công nghệ cao và tăng cường liên kết giữa công nghiệp với nông nghiệp, dịch vụ và logistics. Việc hình thành các động lực tăng trưởng mới đã tạo ra những tác động lan tỏa đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và luyện kim góp phần hình thành chuỗi cung ứng liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp hỗ trợ và khu vực dịch vụ, từ đó nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và tăng cường khả năng tham gia vào chuỗi giá trị. Các dự án đầu tư mới tạo thêm việc làm có chất lượng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao trình độ kỹ năng và tạo điều kiện để công nghệ, phương thức quản trị hiện đại được lan tỏa sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế. Đây cũng là tiền đề để nâng cao năng suất lao động, mở rộng không gian phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ, đồng thời tăng sức hấp dẫn của Lâm Đồng đối với các dòng vốn đầu tư trong tương lai.
II. ĐẦU TƯ HẠ TẦNG VÀ CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ - ĐÒN BẨY MỞ RỘNG DƯ ĐỊA PHÁT TRIỂN
Ở lý thuyết kinh tế phát triển, kết cấu hạ tầng được xem là "vốn nền tảng" của nền kinh tế, tạo điều kiện để các nguồn lực được phân bổ hiệu quả và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Hạ tầng bao gồm hệ thống giao thông, điện, nước hay viễn thông mạng lưới khu công nghiệp, trung tâm logistics, hạ tầng số và các công trình kỹ thuật phục vụ sản xuất. Chất lượng hạ tầng quyết định khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế, mức độ thuận lợi của hoạt động sản xuất - kinh doanh và năng lực thu hút các dòng vốn đầu tư.
Bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng gay gắt, đầu tư hạ tầng là nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và trở thành công cụ chiến lược để mở rộng không gian tăng trưởng. Khi hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, chi phí logistics, chi phí giao dịch và thời gian lưu chuyển hàng hóa được cắt giảm, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và gia tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Theo đó, đầu tư công không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp thông qua các công trình hạ tầng mà còn phát huy vai trò "vốn mồi", kích thích đầu tư tư nhân và tạo hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.
Đối với Lâm Đồng, việc chú trọng phát triển hệ thống khu công nghiệp, chuẩn bị quỹ đất sạch và từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng kỹ thuật đang tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hạ tầng được đầu tư theo hướng đồng bộ không chỉ đáp ứng yêu cầu của các dự án công nghiệp quy mô lớn mà còn tạo điều kiện để phát triển các ngành dịch vụ, logistics và công nghiệp hỗ trợ. Nếu hạ tầng là điều kiện vật chất của tăng trưởng thì môi trường đầu tư là yếu tố quyết định khả năng chuyển hóa tiềm năng thành các dự án phát triển cụ thể. Các nhà đầu tư sẽ cân nhắc những chính sách ưu đãi về thuế hay đất đai, coi trọng chất lượng điều hành, tính minh bạch của thể chế, sự ổn định của chính sách, mức độ thuận lợi của thủ tục hành chính và khả năng cung cấp các dịch vụ công hiệu quả.
Một nền hành chính minh bạch, chuyên nghiệp và lấy doanh nghiệp làm trung tâm sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian triển khai dự án và hạn chế các rủi ro trong hoạt động đầu tư. Ngược lại, dù có nhiều tiềm năng về tài nguyên hay vị trí địa lý, địa phương vẫn khó thu hút được các dự án chất lượng nếu thể chế thiếu ổn định và thủ tục hành chính còn phức tạp.
Nhận thức rõ điều đó, Lâm Đồng đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả điều hành và cải thiện chất lượng môi trường đầu tư theo hướng minh bạch, thuận lợi và đồng hành cùng doanh nghiệp. Quá trình cải thiện môi trường đầu tư không chỉ tạo điều kiện thu hút các dự án mới mà còn củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, khuyến khích mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và gia tăng quy mô đầu tư.
Một trong những yêu cầu của mô hình tăng trưởng hiện đại là phát huy hiệu quả cộng hưởng giữa đầu tư công và đầu tư tư nhân. Theo đó, quá trình giải ngân vốn đầu tư công cho các dự án hạ tầng sẽ tạo ra hệ thống giao thông, khu công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ; từ đó giảm chi phí sản xuất và logistics, nâng cao hiệu quả đầu tư và gia tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Khi dòng vốn FDI và vốn tư nhân được khơi thông, năng lực sản xuất được mở rộng, việc làm được tạo ra, các ngành dịch vụ phát triển và tăng trưởng kinh tế được duy trì theo hướng bền vững.
Quá trình đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công gắn với hoàn thiện hạ tầng tại tỉnh đã góp phần tạo dựng niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp và thu hút nhiều dự án đầu tư mới. Việc thu hút hơn 60 dự án với quy mô vốn lớn trong các lĩnh vực công nghiệp, chế biến, dịch vụ và hạ tầng cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực của đầu tư công đối với đầu tư tư nhân. Ngoài bổ sung nguồn lực cho phát triển sản xuất, các dự án này còn thúc đẩy hình thành hệ sinh thái công nghiệp, mở rộng thị trường lao động, phát triển các ngành dịch vụ hỗ trợ và nâng cao khả năng liên kết vùng.
III. DUY TRÌ ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG TỪ GÓC ĐỘ QUẢN TRỊ PHÁT TRIỂN
Để duy trì mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tạo lập các động lực phát triển mới mà còn phải nâng cao năng lực quản trị phát triển của chính quyền địa phương. Cạnh tranh ngày càng dựa trên chất lượng thể chế và hiệu quả điều hành, quản trị phát triển trở thành nhân tố quyết định khả năng chuyển hóa tiềm năng thành kết quả tăng trưởng thực chất và bền vững.
Việc tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển cần được xem là nền tảng của môi trường đầu tư hiện đại. Một thể chế minh bạch, ổn định và có tính dự báo sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, giảm chi phí giao dịch và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Bên cạnh đó, quản trị tăng trưởng cần hướng tới phát triển đồng thời nhiều cực tăng trưởng thay vì phụ thuộc vào một ngành hoặc một khu vực kinh tế. Sự kết hợp hài hòa giữa công nghiệp chế biến, thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế xanh sẽ tạo nên cơ cấu kinh tế cân bằng, tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường và mở rộng không gian phát triển.
Quan trọng hơn, tăng trưởng nhanh cần đi đôi với nâng cao chất lượng phát triển. Điều này đòi hỏi quá trình thu hút đầu tư phải gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường. Với định hướng phát triển xanh, hiện đại và hội nhập, Lâm Đồng có điều kiện để chuyển từ mục tiêu tăng trưởng về quy mô sang tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
IV. KẾT LUẬN
Mục tiêu tăng trưởng hai con số chỉ có thể được duy trì bền vững khi được đặt trên nền tảng các động lực phát triển mới, có khả năng nâng cao năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế. Dư địa tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, việc chuyển sang mô hình phát triển dựa trên công nghiệp, đổi mới sáng tạo, chất lượng thể chế và hiệu quả đầu tư là yêu cầu tất yếu đối với các địa phương. Lâm Đồng đang từng bước hình thành hệ động lực tăng trưởng mới thông qua phát triển công nghiệp chế biến, mở rộng kết cấu hạ tầng, thu hút các dự án đầu tư quy mô lớn và cải thiện môi trường kinh doanh. Những động lực này không chỉ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các nguồn lực xã hội.
Trong giai đoạn tới, việc phát huy hiệu quả sự cộng hưởng giữa các động lực tăng trưởng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển, nâng cao chất lượng điều hành và bảo đảm tăng trưởng gắn với phát triển bền vững sẽ là yếu tố quyết định để Lâm Đồng duy trì đà phát triển nhanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng và từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của khu vực Tây Nguyên.
Ths. Nguyễn Bá Nguyên
