Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, cải cách thể chế ngày càng khẳng định vai trò là chìa khóa then chốt để khơi thông và giải phóng các nguồn lực quốc gia. Không ít “điểm nghẽn” về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh vẫn đang âm thầm kìm hãm dòng chảy của vốn, đất đai, công nghệ và sức sáng tạo. Những quy định chồng chéo, quy trình phức tạp không chỉ làm gia tăng chi phí tuân thủ mà còn kéo dài thời gian thực hiện dự án, qua đó làm suy giảm hiệu quả đầu tư và cơ hội phát triển.
Nhìn vào các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp và môi trường, những bất cập này càng bộc lộ rõ nét. Việt Nam không thiếu tiềm năng về đất đai hay điều kiện tự nhiên để phát triển nông nghiệp hiện đại, kinh tế xanh, song nhiều dự án vẫn chậm triển khai không phải vì thiếu vốn mà do vướng mắc về thủ tục đất đai. Doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư quy mô lớn nhưng lại e ngại các quy định môi trường phức tạp, trong khi người nông dân dù có kinh nghiệm sản xuất vẫn gặp khó khăn khi muốn chuyển đổi mô hình do rào cản pháp lý. Những nút thắt này, nếu không được tháo gỡ kịp thời, sẽ tiếp tục làm lãng phí nguồn lực và kìm hãm động lực tăng trưởng.
Nghị quyết 17/2026/NQ-CP mở ra kỳ vọng mới trong tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế Việt Nam.
Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giải pháp mang tính kỹ thuật này nhằm tinh giản quy trình, mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới tư duy quản trị theo hướng kiến tạo, phục vụ. Xác định mục tiêu xuyên suốt là tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ quản lý sang đồng hành, từ kiểm soát sang hỗ trợ phát triển, qua đó mở ra dư địa mới để các nguồn lực được vận hành thông suốt và hiệu quả hơn trong nền kinh tế.
Nội dung cốt lõi của Nghị quyết 17/2026/NQ-CP được định hình trên ba trụ cột xuyên suốt: cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, với mục tiêu cao nhất là tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp trong tiếp cận cơ hội phát triển. Phạm vi cải cách không bó hẹp trong một lĩnh vực riêng lẻ mà bao trùm toàn bộ các lĩnh vực thuộc quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường, từ đất đai, tài nguyên nước, môi trường đến trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp, khí tượng thủy văn. Đây đều là những lĩnh vực nền tảng, trực tiếp tạo ra của cải vật chất và quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Điểm đáng chú ý là các nguyên tắc thực hiện được đặt ra một cách rõ ràng và nhất quán, bảo đảm tính minh bạch, công khai trong toàn bộ quy trình; đồng thời tăng cường tính chủ động cho địa phương và gắn cải cách với cơ chế hậu kiểm, giám sát chặt chẽ. Như vậy, cải cách không dừng lại ở việc tinh giản thủ tục đơn thuần mà thực chất là một quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức vận hành của bộ máy quản trị nhà nước.
Đất đai, dù là một trong những nguồn lực quan trọng bậc nhất, lại trở nên khó tiếp cận do quy trình thủ tục phức tạp, kéo dài và tiềm ẩn rủi ro pháp lý, với sự phân tán thẩm quyền và thiếu thống nhất trong cách áp dụng giữa các địa phương. Ở lĩnh vực môi trường, tình trạng chồng chéo về giấy phép, kiểm tra trùng lặp và yêu cầu thủ tục kéo dài đã làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ, đồng thời tạo ra tâm lý dè dặt trong đầu tư, nhất là đối với các dự án quy mô lớn. Trong khi đó, nông nghiệp – lĩnh vực giàu tiềm năng – lại chưa thể bứt phá do những ràng buộc về quy định còn cứng nhắc, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới, khiến cả nông dân và doanh nghiệp gặp khó khăn trong mở rộng quy mô và ứng dụng công nghệ hiện đại.
Chính trong bối cảnh đó, Nghị quyết 17 đưa ra một cách tiếp cận mang tính đột phá, thể hiện qua ba nhóm giải pháp có tính hệ thống. Việc cắt giảm và đơn giản hóa trên quy mô lớn các thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, hướng tới giảm mạnh chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian thực hiện cho người dân, doanh nghiệp. Đây không phải là những điều chỉnh mang tính cục bộ, mà là một nỗ lực cải tổ toàn diện nhằm loại bỏ những tầng nấc trung gian không cần thiết. Cùng với đó là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao nhiều thẩm quyền hơn cho địa phương trong giải quyết thủ tục hành chính, qua đó rút ngắn quy trình, tăng tính linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn từng vùng. Đi liền với trao quyền là yêu cầu kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm kỷ cương hành chính không bị buông lỏng.
Một điểm đổi mới có ý nghĩa sâu xa là sự chuyển dịch từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Thay vì kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu và vô hình trung tạo ra rào cản gia nhập thị trường, Nghị quyết định hướng tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm sau khi cấp phép. Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị: từ chỗ đặt nặng kiểm soát sang tạo điều kiện phát triển đi đôi với trách nhiệm giải trình. Từ đó, tư duy “quản lý” truyền thống từng bước được thay thế bằng tư duy “phục vụ”, nơi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi, còn người dân và doanh nghiệp trở thành trung tâm của quá trình phát triển.
Tác động thực tiễn của Nghị quyết 17/2026/NQ-CP, nếu được triển khai nhất quán và hiệu quả, sẽ không dừng lại ở việc tinh giản thủ tục mà còn mở ra một không gian phát triển mới cho nền kinh tế. Những cải cách này góp phần khơi thông các nguồn lực lớn trong các lĩnh vực then chốt như đất đai, tài nguyên và môi trường – những yếu tố có tác động trực tiếp và sâu rộng đến tăng trưởng kinh tế. Khi các “nút thắt” được tháo gỡ, môi trường đầu tư – kinh doanh sẽ trở nên thông thoáng hơn, năng lực cạnh tranh quốc gia được cải thiện, đồng thời tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả quản trị công.
Ở góc độ cụ thể, dòng chảy của phát triển sẽ được vận hành thông suốt hơn trên nhiều phương diện. Nguồn lực đất đai, vốn từng bị “đóng băng” bởi các thủ tục phức tạp, sẽ có điều kiện được khai thông khi quy trình tiếp cận trở nên minh bạch, rõ ràng và rút gọn hơn. Trong lĩnh vực môi trường, cách tiếp cận mới dựa trên hậu kiểm, tiêu chuẩn và giám sát thực tế không chỉ giúp giảm gánh nặng thủ tục mà còn nâng cao chất lượng quản lý, hướng tới sự cân bằng giữa phát triển và bền vững. Đối với nông nghiệp, việc tháo gỡ các rào cản pháp lý sẽ mở ra cơ hội chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang kinh tế nông nghiệp quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và gia tăng giá trị. Khi ba trụ cột này đồng thời được “mở khóa”, nền kinh tế sẽ có thêm một động lực tăng trưởng quan trọng, mang tính nền tảng và lâu dài.
Tuy nhiên, giá trị của cải cách chỉ thực sự được khẳng định khi các quy định trên giấy được chuyển hóa thành hành động trong thực tiễn. Nghị quyết đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc tăng cường hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra và giám sát nhằm bảo đảm rằng việc nới lỏng thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Đồng thời, quá trình phân cấp, phân quyền cũng cần đi kèm với cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả để tránh nguy cơ lạm quyền hoặc thực thi thiếu nhất quán giữa các địa phương. Trên hết, thách thức lớn nhất không nằm ở nội dung chính sách mà ở sự thay đổi trong tư duy và phương thức làm việc của bộ máy thực thi. Nếu vẫn duy trì cách tiếp cận cũ, cải cách rất dễ rơi vào tình trạng hình thức, không tạo ra chuyển biến thực chất.
Ở một tầm nhìn rộng hơn, Nghị quyết 17 không chỉ là một văn bản điều hành mà còn thể hiện một định hướng cải cách mang tính căn bản: chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy giải phóng và kiến tạo phát triển. Điều đó đòi hỏi mỗi cơ quan, mỗi cấp chính quyền và mỗi cán bộ phải tự điều chỉnh vai trò của mình, không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát nguồn lực mà phải chủ động tạo điều kiện để các nguồn lực được vận hành hiệu quả. Khi tinh thần này được thấm nhuần và thực thi đến cùng, những chuyển biến mang tính nền tảng có thể hình thành: đất đai từ chỗ là “điểm nghẽn” trở thành động lực phát triển, môi trường từ gánh nặng tuân thủ trở thành lợi thế cạnh tranh, còn nông nghiệp không chỉ là “trụ đỡ” truyền thống mà vươn lên thành một cực tăng trưởng mới. Khi đó, điều được giải phóng không chỉ là các rào cản thủ tục, mà chính là không gian phát triển, cơ hội đầu tư và quyền chủ động của người dân và doanh nghiệp – những nguồn lực quan trọng nhất của quốc gia.
Nghị quyết 17/2026/NQ-CP có thể được xem là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình cải cách thể chế, không chỉ bởi phạm vi điều chỉnh rộng mà còn ở cách tiếp cận mang tính đổi mới, hướng tới giải phóng và phát huy hiệu quả các nguồn lực quốc gia. Việc cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong những lĩnh vực nền tảng như nông nghiệp và môi trường đã thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc tháo gỡ các rào cản lâu nay, tạo lập một môi trường phát triển thông thoáng, minh bạch và hiệu quả hơn.
Ý nghĩa của cải cách sẽ chỉ thực sự được khẳng định khi tinh thần của Nghị quyết được triển khai một cách đồng bộ, quyết liệt và nhất quán từ trung ương đến địa phương. Thành công không nằm ở việc ban hành chính sách, mà phụ thuộc vào năng lực tổ chức thực thi, vào sự chuyển biến thực chất trong tư duy và hành động của đội ngũ cán bộ, công chức. Chỉ khi từng khâu trong bộ máy vận hành nhịp nhàng, cải cách mới có thể đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Về dài hạn, cải cách thủ tục hành chính gắn liền với đổi mới tư duy quản trị sẽ trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thích ứng linh hoạt với bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Khi thể chế được hoàn thiện theo hướng kiến tạo, minh bạch và hiệu quả, không chỉ các nguồn lực được khơi thông mà niềm tin của người dân và doanh nghiệp cũng được củng cố, từ đó tạo dựng động lực bền vững cho phát triển kinh tế – xã hội trong những giai đoạn tiếp theo./.
Lê Văn Dương
