Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin luôn khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của quần chúng nhân dân: “Không có sự đồng tình ủng hộ của đại đa số nhân dân lao động đối với đội tiền phong của mình tức là đối với giai cấp vô sản, thì cách mạng vô sản không thể thực hiện được…”. Quán triệt quan điểm đó, kế thừa những bài học kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đặc biệt coi trọng yếu tố “lòng dân”, lấy việc xây dựng “thế trận lòng dân” làm động lực chủ yếu để tạo nên sức mạnh tổng hợp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới, biển, đảo của Tổ quốc; ngăn chặn nguy cơ chiến tranh từ sớm, từ xa. Nói cách khác, trong hệ tư tưởng quân sự và đường lối cách mạng Việt Nam, "thế trận lòng dân" được xác định là nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc nhất, quyết định sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.
Lý luận và thực tiễn đều khẳng định “lòng dân” và “thế trận lòng dân” là cội nguồn sức mạnh của đất nước nói chung và sức mạnh quốc phòng, an ninh nói riêng. “Lòng dân” là khái niệm chỉ trạng thái tinh thần, niềm tin, sự đồng lòng của người dân với chế độ và giai cấp nắm quyền lãnh đạo xã hội, là yếu tố rất quan trọng có tính quyết định đến sức mạnh, sự hưng thịnh hay suy vong của mỗi quốc gia, dân tộc. “Lòng dân” và xây dựng “thế trận lòng dân” được hiểu là xây dựng tinh thần yêu nước, tình đoàn kết gắn bó, khát vọng độc lập tự do, ý chí đấu tranh kiên cường, bất khuất của cả dân tộc được hội tụ, kết tinh, tạo thành nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc, sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc, sẵn sàng huy động nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược của cách mạng. “Thế trận lòng dân” là loại hình thế trận đặc biệt, không thể hiện cụ thể như thế trận quân sự, quốc phòng mà được thể hiện bằng sức mạnh nội sinh của quốc gia, dân tộc theo từng cấp độ khác nhau để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ biển, đảo, ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh từ sớm, từ xa.
Sức mạnh “lòng dân” chính là sức mạnh của dân tộc. Lòng dân yên thì đất nước vững vàng, phát triển. Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII xác định: “Trong mọi công việc của Đảng và Nhà nước, phải luôn quán triệt sâu sắc quan điểm “dân là gốc”; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Trước hết, cần khẳng định rằng lý tưởng của Đảng không phải là những khẩu hiệu trừu tượng mà là sự kết tinh của thực tiễn cách mạng Việt Nam, phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử và khát vọng của nhân dân. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, trước hết; mọi chủ trương, đường lối đều xuất phát từ thực tiễn đời sống nhân dân và hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Chính vì vậy, bảo vệ lý tưởng của Đảng thực chất là bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân, bảo vệ con đường phát triển đúng đắn mà dân tộc đã lựa chọn.
Trong điều kiện mới, khi các thế lực thù địch gia tăng chống phá trên nhiều lĩnh vực và bằng nhiều cách, đặc biệt là trên không gian mạng, việc bảo vệ lý tưởng của Đảng càng trở nên cấp thiết. Các luận điệu xuyên tạc, sai trái thường tập trung vào việc phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bóp méo lịch sử, gây hoài nghi trong nhân dân, từ đó làm suy giảm “lòng dân”. Do đó, một trong những yêu cầu quan trọng là phải tăng cường công tác tư tưởng, lý luận, làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Bên cạnh đó, việc bảo vệ lý tưởng của Đảng phải gắn liền với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Thực tiễn cho thấy, nơi nào chính quyền hoạt động hiệu quả, cán bộ tận tụy, gần dân, vì dân thì nơi đó “lòng dân” vững chắc; ngược lại, nơi nào còn tồn tại tiêu cực, tham nhũng, quan liêu thì nơi đó niềm tin của nhân dân bị suy giảm. Vì vậy, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc củng cố “lòng dân”, qua đó bảo vệ vững chắc lý tưởng của Đảng.
Một nội dung quan trọng khác là phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân. Khi người dân được tham gia vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách, được lắng nghe và phản hồi, thì niềm tin vào Đảng và Nhà nước sẽ được củng cố.
Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, “thế trận lòng dân” là yếu tố nền tảng tạo nên sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Nhân dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ Tổ quốc.
Vị trí của "thế trận lòng dân" vô cùng quan trọng. Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, "thế trận lòng dân" được đặt ở vị trí quan trọng nhất trong mối quan hệ với thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân. Đó là "thế trận gốc", tạo điểm tựa mang tính quyết định cho mọi lực lượng vũ trang và hoạt động bảo vệ Tổ quốc; là nơi hội tụ sức mạnh tinh thần, ý chí độc lập và bản sắc văn hóa dân tộc được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Tương tự như vậy, “thế trận lòng dân” có vai trò đặc biệt quan trọng. Đó là nhân tố quyết định thắng lợi của mọi cuộc cách mạng, giúp dân tộc Việt Nam đánh thắng những kẻ thù có tiềm lực quân sự lớn mạnh hơn nhiều lần. Đó còn là lá chắn vững chắc - đóng vai trò là "lá chắn mềm" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chống lại các âm mưu diễn biến hòa bình và các hoạt động chống phá trên cả không gian thực lẫn không gian mạng. “Thế trận lòng dân” đồng thời tạo ra sự đồng thuận xã hội, niềm tin tuyệt đối của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, từ đó quy tụ mọi nguồn lực của quốc gia để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là nền tảng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giúp giữ vững sự ổn định từ cơ sở, đặc biệt là tại các địa bàn chiến lược và vùng biên giới.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, bảo vệ lý tưởng của Đảng còn phải gắn với việc giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, việc bảo vệ lý tưởng của Đảng trước hết phải thể hiện ở sự gương mẫu trong nhận thức và hành động.
Trong thực tiễn công tác tại các cơ quan nghiên cứu, tham mưu chính sách như Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý, việc bảo vệ lý tưởng của Đảng cần được cụ thể hóa bằng việc nâng cao chất lượng nghiên cứu, tham mưu. Ngoài ra, cần chú trọng công tác giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng. Trong điều kiện chuyển đổi số, không gian mạng trở thành một “mặt trận” quan trọng trong bảo vệ lý tưởng của Đảng. Bảo vệ lý tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay là một nhiệm vụ tổng hợp, trong đó xây dựng “thế trận lòng dân” giữ vai trò trung tâm.
Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, lý tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán, xuyên suốt và mang tính lịch sử - thời đại sâu sắc, đó là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Đây không chỉ là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng mà còn là nền tảng tinh thần, là niềm tin chính trị của toàn dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, khi tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, việc bảo vệ lý tưởng của Đảng không chỉ dừng lại ở việc giữ vững định hướng chính trị, mà còn đòi hỏi phải củng cố, phát huy mạnh mẽ “lòng dân”, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc như một trụ cột bảo vệ chế độ từ sớm, từ xa.
Lòng dân không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là niềm tin sắt đá, là sự đồng thuận giữa ý Đảng và nguyện vọng của nhân dân. Khi mỗi người dân đều nhận thức rõ trách nhiệm của mình và trở thành một “cột mốc sống” nơi biên cương hay hải đảo, chủ quyền quốc gia sẽ được bảo vệ bằng một bức tường thành kiên cố nhất. Phát huy sức mạnh lòng dân trong thời đại mới không chỉ là kế sách giữ nước của ông cha mà còn là nhiệm vụ chiến lược để chúng ta vững vàng trước mọi thách thức của thời đại./.
Bùi Thị Phương Trinh
