Việt Nam đang đứng trước một bài toán kép: vừa cần duy trì tốc độ tăng trưởng cao, vừa phải huy động nguồn lực khổng lồ cho thích ứng với biến đổi khí hậu và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Trong bối cảnh đó, việc Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) định hướng trở thành đầu mối kết nối dòng vốn xanh quốc tế với các dự án phát triển bền vững mở ra một hướng đi đáng chú ý: biến tài chính xanh từ một kênh vốn chuyên biệt thành một cấu phần của hạ tầng tài chính quốc gia, qua đó nâng cao khả năng hấp thụ vốn và tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới.
Không chỉ huy động vốn, mà phải “xanh hóa” dòng vốn
Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026 tổ chức tại TPHCM ngày 6/8 đã đặt ra một vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với tiến trình phát triển xanh của Việt Nam: nguồn vốn cho chuyển đổi xanh không hẳn đang thiếu, mà điểm nghẽn lớn hơn nằm ở khả năng biến nhu cầu vốn thành những dự án đủ chất lượng để hấp thụ dòng vốn trong nước và quốc tế.
Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040 để thực hiện đồng thời mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải; khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng một nửa nhu cầu này.
Con số ấy cho thấy tài chính xanh không còn là một “ngách” của thị trường tài chính. Nó đang trở thành một yêu cầu của toàn bộ chiến lược phát triển. Điện tái tạo, lưới điện, giao thông xanh, hạ tầng đô thị chống chịu khí hậu, công nghiệp tiết kiệm năng lượng, sản xuất phát thải thấp, kinh tế tuần hoàn hay nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu đều cần nguồn vốn lớn, dài hạn và có chi phí hợp lý.
Đáng chú ý, sau hơn 6 tháng hoạt động, VIFC-HCMC ghi nhận khoảng 20 tỷ USD vốn cam kết từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Nhưng chính cơ quan vận hành Trung tâm cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng không dừng ở những con số cam kết, mà phải thúc đẩy được dòng vốn thực sự đi vào các dự án phát triển.
Đây là điểm cần được nhìn nhận sâu hơn. Trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn quốc tế hiện nay, lợi thế không còn nằm đơn thuần ở việc “có tiền để đầu tư”, mà ở khả năng tạo ra một hệ sinh thái đủ tin cậy để dòng vốn tìm đến, định giá rủi ro và giải ngân.
Với tài chính xanh, yêu cầu ấy còn cao hơn. Nhà đầu tư không chỉ cần biết dự án có khả năng sinh lời hay không, mà còn phải xác định dự án có thực sự tạo ra lợi ích môi trường, có đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, có dữ liệu đáng tin cậy và có cơ chế giám sát minh bạch hay không.
Bởi vậy, vai trò của một trung tâm tài chính quốc tế đối với phát triển xanh cần được hiểu rộng hơn chức năng trung gian vốn. Đó phải là nơi kết nối vốn – dữ liệu – tiêu chuẩn – công nghệ – quản trị rủi ro – dự án, từ đó biến các mục tiêu môi trường thành những cơ hội đầu tư có thể định lượng.
Từ “dòng tiền xanh” sang “tài sản xanh” có khả năng đầu tư
Một trong những thông điệp đáng chú ý từ hội nghị là thị trường hiện không chỉ thiếu nguồn vốn mà thiếu những dự án đạt chuẩn. Chuyên gia IFC cho rằng các nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến những thị trường có danh mục dự án được chuẩn bị bài bản, hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và khung chính sách ổn định.
Điều này chạm đúng vào một điểm yếu lâu nay của thị trường vốn cho tăng trưởng xanh tại Việt Nam: khoảng cách giữa ý tưởng xanh và một tài sản có thể huy động vốn.
Một dự án năng lượng tái tạo có thể mang lại lợi ích môi trường, nhưng để trở thành một dự án hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế, nó còn phải chứng minh được công nghệ, dòng tiền, khả năng hoàn vốn, cơ chế giá, năng lực chủ đầu tư, rủi ro pháp lý và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường.
Tương tự, một dự án giao thông công cộng, tòa nhà tiết kiệm năng lượng hay khu công nghiệp sinh thái không thể chỉ được gọi là “xanh” bởi cách đặt tên. Nhà đầu tư ngày càng đòi hỏi bằng chứng, dữ liệu và tiêu chuẩn có thể kiểm chứng.
Đây chính là nơi VIFC-HCMC có thể tạo ra giá trị khác biệt. Theo thông tin được công bố, Trung tâm định hướng hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu, giảm thiểu rủi ro và chuyển hóa các dự án thành những tài sản có thể huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Nếu làm được điều đó, vai trò của Trung tâm sẽ vượt lên trên mô hình “nơi gặp nhau của nhà đầu tư”. Trung tâm có thể trở thành một hạ tầng thị trường, giúp giảm chi phí giao dịch thông tin, cải thiện chất lượng thẩm định và nâng cao tính minh bạch của các tài sản xanh.
Nói cách khác, bài toán của tài chính xanh Việt Nam không chỉ là “huy động thêm bao nhiêu tỷ USD”, mà là làm thế nào để ngày càng nhiều dự án trong nước trở thành tài sản đạt chuẩn quốc tế.
“Nhãn xanh” cần đi cùng năng lực đo lường
Một bước tiến quan trọng của Việt Nam là Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh, có hiệu lực từ ngày 22/8/2025.
Việc hình thành một khung phân loại xanh có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường vốn. Khi khái niệm “xanh” được chuẩn hóa bằng tiêu chí, dự án có thể được đánh giá rõ ràng hơn; ngân hàng có cơ sở thẩm định; nhà đầu tư có cơ sở lựa chọn; còn doanh nghiệp có động lực thiết kế dự án theo chuẩn thị trường.
Phụ lục của Quyết định 21/2025/QĐ-TTg đã xác định các lĩnh vực, loại hình dự án có thể được xem xét xác nhận thuộc danh mục phân loại xanh, gắn với các lợi ích môi trường và điều kiện cụ thể.
Đây có thể xem là một trong những nền móng quan trọng để Việt Nam chuyển từ tài chính “ưu tiên xanh” sang tài chính dựa trên tiêu chuẩn xanh.
Tuy nhiên, có tiêu chí mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là năng lực đo lường và giám sát việc thực hiện tiêu chí ấy trong suốt vòng đời dự án.
Thị trường quốc tế đang chuyển nhanh từ tuyên bố ESG sang yêu cầu về dữ liệu ESG. Vì thế, Việt Nam cần đồng thời phát triển năng lực kiểm chứng, báo cáo và công bố thông tin. Một trái phiếu xanh chỉ thực sự tạo được niềm tin khi nhà đầu tư có thể biết tiền được sử dụng cho dự án nào, tác động môi trường ra sao và kết quả có tương xứng với cam kết hay không. Đây cũng là lý do dữ liệu phải được xem như một loại “hạ tầng mềm” của tài chính xanh.
Trung tâm tài chính quốc tế và bài toán nâng chất lượng FDI
Một điểm đáng chú ý khác là sự xuất hiện của tài chính xanh gắn với quá trình tái cấu trúc dòng vốn đầu tư nước ngoài.
Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài xác định rõ định hướng chuyển từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược; lấy chất lượng, hiệu quả, công nghệ, giá trị gia tăng và mức độ tham gia chuỗi giá trị làm những tiêu chí quan trọng. Nghị quyết cũng đặt yêu cầu phát triển đồng bộ thị trường vốn, Trung tâm Tài chính Quốc tế, các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics, dữ liệu và năng lượng.
Điều này có sự cộng hưởng rất rõ với mục tiêu phát triển xanh. FDI thế hệ mới không thể chỉ dựa trên lợi thế lao động và chi phí. Trong một thế giới mà các tiêu chuẩn carbon, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu giảm phát thải ngày càng ảnh hưởng trực tiếp tới chuỗi cung ứng, chất lượng môi trường đầu tư sẽ trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Một Trung tâm tài chính quốc tế có khả năng huy động vốn xanh có thể giúp Việt Nam thu hút không chỉ nguồn tiền, mà cả những nhà đầu tư có tiêu chuẩn công nghệ và quản trị cao hơn.
Đó là bước chuyển quan trọng từ “thu hút vốn cho tăng trưởng” sang “thu hút vốn cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng”.
Cơ hội không chỉ dành cho các tập đoàn lớn
Một rủi ro trong quá trình phát triển tài chính xanh là nguồn vốn dễ tập trung vào những doanh nghiệp lớn đã có hệ thống quản trị, tài sản bảo đảm và năng lực lập dự án tốt, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa – khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế – lại khó tiếp cận nguồn vốn chuyển đổi.
Ngay tại Hội nghị Tài chính Xanh Việt Nam 2026, đại diện Nam A Bank nhấn mạnh yêu cầu gắn tài chính xanh với tài chính toàn diện, tạo điều kiện để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận bình đẳng hơn với nguồn vốn phục vụ chuyển đổi xanh.
Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Chuyển đổi xanh không thể chỉ diễn ra ở một số dự án năng lượng trị giá hàng tỷ USD. Nó phải lan tới hàng triệu quyết định đầu tư nhỏ hơn: thay dây chuyền tiết kiệm điện, xử lý chất thải, chuyển đổi nguyên liệu, tiết kiệm nước, lắp đặt điện mặt trời phù hợp, cải thiện logistics hay chuyển sang phương tiện ít phát thải.
Vì vậy, hệ thống tài chính cần phát triển nhiều tầng sản phẩm: từ tín dụng xanh, bảo lãnh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư, vốn cổ phần đến các mô hình tài chính pha trộn giữa vốn công và vốn tư nhân.
Việc Nam A Bank ký thỏa thuận tín dụng xanh trị giá 20 triệu USD với SIFEM, qua đó nâng tổng quy mô nguồn vốn quốc tế huy động từ đầu năm 2026 lên gần 350 triệu USD, là một ví dụ cho thấy hợp tác quốc tế có thể mở thêm kênh vốn cho chuyển đổi xanh.
Song để dòng vốn này lan tỏa rộng, cần tiếp tục đơn giản hóa quy trình, giảm chi phí thẩm định và xây dựng các bộ tiêu chuẩn dễ áp dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Từ TPHCM nhìn ra một cấu trúc tài chính xanh quốc gia
Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho mô hình Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Đến tháng 7/2026, Hội đồng điều hành Trung tâm đã phê duyệt Kế hoạch phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đến năm 2035, cho thấy quá trình xây dựng thiết chế này đang bước sang giai đoạn cụ thể hóa chiến lược dài hạn.
Trong cấu trúc ấy, phát triển tài chính xanh nên được xem là một trong những trụ cột để tạo khác biệt cho Việt Nam trên bản đồ tài chính khu vực.
TPHCM có lợi thế tự nhiên khi hội tụ thị trường vốn, doanh nghiệp, ngân hàng, hệ sinh thái công nghệ, nhu cầu đầu tư hạ tầng và mạng lưới quốc tế. Nhưng để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, Trung tâm cần hướng tới xây dựng một thị trường nơi nhà đầu tư có thể tìm thấy đồng thời dự án tốt, dữ liệu tốt, tiêu chuẩn rõ và cơ chế xử lý rủi ro minh bạch. Đây chính là điều kiện để “vốn xanh” thực sự trở thành “vốn phát triển”.
Không chạy theo quy mô, phải chú trọng hiệu quả hấp thụ
Thước đo thành công của tài chính xanh Việt Nam trong giai đoạn tới không nên chỉ là tổng số vốn cam kết, số lượng khoản tín dụng xanh hay quy mô phát hành trái phiếu xanh.
Quan trọng hơn là bao nhiêu vốn thực sự được giải ngân; bao nhiêu dự án tạo ra tác động môi trường đo được; bao nhiêu doanh nghiệp chuyển đổi thành công; và chi phí vốn cho các dự án xanh có giảm theo thời gian hay không.
Tư duy này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh VIFC-HCMC đã thu hút được khoảng 20 tỷ USD vốn cam kết sau hơn 6 tháng hoạt động. Con số lớn tạo ra kỳ vọng, nhưng giá trị kinh tế cuối cùng phải được đo bằng khả năng biến cam kết thành dòng vốn thực, biến dòng vốn thành tài sản, và biến tài sản thành năng lực tăng trưởng mới.
Nếu làm được điều đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM không chỉ là một thiết chế tài chính mới. Xa hơn, đây có thể trở thành một bệ phóng cho quá trình tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, số và bền vững.
Tài chính xanh, vì thế, không nên được nhìn nhận đơn thuần như một phân khúc tài chính. Nó là một phương thức phân bổ lại nguồn lực xã hội, đưa vốn đến những ngành, những doanh nghiệp và những công nghệ có khả năng tạo ra giá trị dài hạn.
Trong cuộc chuyển đổi ấy, thách thức lớn nhất không phải là tìm kiếm một lượng tiền khổng lồ từ bên ngoài, mà là xây dựng được một thị trường đủ minh bạch, đủ chuyên nghiệp và đủ chuẩn mực để dòng vốn xanh có thể tin tưởng đi vào Việt Nam, ở lại Việt Nam và tạo ra những giá trị xanh ngay trên đất nước Việt Nam.
NCS Hoàng Minh Tiến
______________________________________________
Tài liệu tham khảo
- Báo Điện tử Chính phủ, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM kết nối dòng vốn cho phát triển xanh, 6/8/2026.
- World Bank, Key Highlights: Country Climate and Development Report for Vietnam.
- Quốc hội, Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, ban hành 27/6/2025, hiệu lực 1/9/2025.
- Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh, ban hành 4/7/2025, hiệu lực 22/8/2025.
- Bộ Chính trị, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
- Hội đồng điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam, Quyết định số 04/QĐ-HĐĐHTTTC phê duyệt Kế hoạch phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đến năm 2035, 22/7/2026.
