Tại Quảng Ninh, đẩy mạnh triển khai các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học không chỉ góp phần nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, mà còn tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững của ngành chăn nuôi trong giai đoạn mới.
Chăn nuôi nông hộ hiện vẫn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân khu vực nông thôn. Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững, mô hình sản xuất nhỏ lẻ đang phải đối mặt với nhiều thách thức như nguy cơ bùng phát dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, hiệu quả kinh tế chưa cao và sức cạnh tranh còn hạn chế. Đặc biệt, trong điều kiện thời tiết chuyển mùa diễn biến thất thường, sức đề kháng của vật nuôi suy giảm, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các loại dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, nhất là bệnh Dịch tả lợn châu Phi, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động chăn nuôi và sinh kế của người dân.
Thực tế, tỉnh Quảng Ninh đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao mức độ an toàn sinh học trong chăn nuôi nông hộ. Việc tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, cải thiện điều kiện chăn nuôi và nâng cao nhận thức của người dân không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển theo hướng an toàn, hiện đại và bền vững.
Dịch bệnh trên vật nuôi vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, an toàn sinh học đang được xem là “lá chắn” quan trọng giúp bảo vệ đàn vật nuôi và duy trì sự ổn định của ngành chăn nuôi. Đối với các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ, nơi điều kiện cơ sở vật chất và khả năng kiểm soát dịch bệnh còn hạn chế, việc thực hiện nghiêm các biện pháp an toàn sinh học càng có ý nghĩa quyết định. Những giải pháp như vệ sinh chuồng trại thường xuyên, tiêu độc khử trùng định kỳ, kiểm soát chặt chẽ nguồn giống, thức ăn, nước uống và hạn chế các tác nhân có thể mang mầm bệnh xâm nhập vào khu vực chăn nuôi đã được chứng minh là biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa dịch bệnh phát sinh và lây lan.
Theo số liệu thống kê từ Hệ thống quản lý thông tin dịch bệnh động vật Việt Nam, từ đầu năm đến ngày 1/6/2026, bệnh Dịch tả lợn châu Phi đã xuất hiện tại hàng trăm ổ dịch ở nhiều tỉnh, thành phố, buộc hàng chục nghìn con lợn phải tiêu hủy. Tại Quảng Ninh, dịch bệnh cũng ghi nhận tại nhiều hộ chăn nuôi thuộc các địa phương như Vân Đồn, Đông Triều, Kỳ Thượng và Ba Chẽ. Qua đánh giá thực tế, phần lớn các ổ dịch phát sinh ở những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, nơi việc bảo đảm vệ sinh thú y, xử lý chất thải, quản lý con giống và kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này cho thấy việc thiếu đồng bộ trong áp dụng các biện pháp an toàn sinh học chính là một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ mầm bệnh tồn tại và lây lan trong đàn vật nuôi.
Nhận thức rõ những thách thức đó, ngành nông nghiệp Quảng Ninh đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn và hỗ trợ người dân thay đổi phương thức chăn nuôi theo hướng an toàn, khoa học hơn. Các cơ quan chuyên môn thường xuyên phổ biến kiến thức, tổ chức hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra việc thực hiện các quy định về vệ sinh thú y, vệ sinh môi trường tại các hộ chăn nuôi. Thông qua các hoạt động này, người dân từng bước chuyển từ phương thức sản xuất chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang áp dụng các quy trình quản lý đàn vật nuôi bài bản, phù hợp với yêu cầu phát triển chăn nuôi hiện đại.
Một trong những nội dung được đặc biệt chú trọng là kiểm soát chặt chẽ nguồn con giống ngay từ đầu vào. Các hộ chăn nuôi được khuyến cáo chỉ sử dụng con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, được tiêm phòng đầy đủ và thực hiện kiểm dịch theo đúng quy định. Đối với vật nuôi mới nhập về, việc nuôi cách ly trong thời gian nhất định trước khi nhập đàn được xem là giải pháp cần thiết nhằm phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh và hạn chế lây nhiễm cho đàn vật nuôi hiện có. Bên cạnh đó, ngành chức năng cũng khuyến khích các cơ sở chăn nuôi áp dụng phương thức “cùng vào – cùng ra”, hạn chế tình trạng nuôi gối đàn hoặc nuôi nhiều lứa tuổi trong cùng khu vực khi chưa bảo đảm các điều kiện cách ly và an toàn sinh học.
Song song với việc kiểm soát con giống, nguồn thức ăn và nước uống cho vật nuôi cũng được quản lý chặt chẽ. Người chăn nuôi được hướng dẫn sử dụng thức ăn có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng và tuyệt đối không tận dụng các nguồn thức ăn dư thừa từ những khu vực đang có dịch hoặc không xác định được tình trạng dịch bệnh. Nâng cao nhận thức của người chăn nuôi được xác định là yếu tố then chốt để các biện pháp an toàn sinh học đi vào thực chất và phát huy hiệu quả lâu dài. Khi người dân hiểu rõ vai trò của phòng bệnh hơn chữa bệnh, chủ động thực hiện các quy trình kỹ thuật và tuân thủ nghiêm các quy định về vệ sinh thú y, ngành chăn nuôi sẽ từng bước giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hình thành tư duy sản xuất chuyên nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh của chăn nuôi nông hộ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Cùng với việc tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, ngành nông nghiệp Quảng Ninh đang khuyến khích người chăn nuôi đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và các chế phẩm sinh học nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhiều mô hình sử dụng đệm lót sinh học, chế phẩm vi sinh trong xử lý chất thải và vệ sinh chuồng trại đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm mùi hôi, hạn chế ô nhiễm môi trường, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để vật nuôi sinh trưởng khỏe mạnh, giảm nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Việc ứng dụng công nghệ sinh học không chỉ góp phần cải thiện điều kiện chăn nuôi mà còn giúp giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Để bảo đảm môi trường chăn nuôi an toàn, các cơ quan chuyên môn đặc biệt chú trọng hướng dẫn người dân thực hiện nghiêm các quy định về vệ sinh thú y và xử lý chất thải. Nguồn nước sử dụng cho vật nuôi phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm vệ sinh và được xử lý phù hợp trước khi đưa vào sử dụng. Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, duy trì sự thông thoáng, sạch sẽ, khô ráo và phù hợp với điều kiện thời tiết từng mùa. Đây là những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao sức đề kháng của vật nuôi, hạn chế nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh trong quá trình chăn nuôi.
Việc thu gom và xử lý chất thải theo đúng quy trình cũng được xem là yêu cầu bắt buộc nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các hình thức xử lý như ủ nhiệt, hầm biogas hoặc những biện pháp phù hợp khác được khuyến khích áp dụng để bảo đảm chất thải được xử lý triệt để trước khi thải ra môi trường. Kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi, ngăn chặn động vật trung gian truyền bệnh và thực hiện tiêm phòng đầy đủ theo khuyến cáo của cơ quan thú y tiếp tục là những giải pháp quan trọng giúp xây dựng môi trường chăn nuôi an toàn và bền vững.
An toàn sinh học vì thế không chỉ dừng lại ở mục tiêu phòng chống dịch bệnh mà còn góp phần bảo vệ môi trường nông thôn, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh của ngành chăn nuôi. Khi các quy trình xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm và sử dụng tài nguyên được thực hiện hiệu quả, hoạt động sản xuất sẽ phát triển theo hướng hài hòa giữa lợi ích kinh tế và yêu cầu bảo vệ môi trường.
Để những giải pháp này phát huy hiệu quả lâu dài, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, cơ quan chuyên môn và người chăn nuôi. Chính quyền địa phương cần tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học tiêu biểu và tạo điều kiện để người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất. Về phía người chăn nuôi, việc chủ động thực hiện nghiêm các quy trình vệ sinh thú y, kiểm soát nguồn giống, thức ăn, nước uống và tuân thủ các biện pháp phòng bệnh là yếu tố quyết định bảo vệ đàn vật nuôi trước nguy cơ dịch bệnh. Đặc biệt, khi phát hiện vật nuôi có dấu hiệu mắc bệnh hoặc chết bất thường, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan thú y để được hướng dẫn xử lý theo đúng quy định, tuyệt đối không tự ý điều trị, vận chuyển, giết mổ hoặc tiêu thụ động vật mắc bệnh. Việc tiêu hủy xác động vật, sản phẩm động vật và các vật dụng có nguy cơ mang mầm bệnh cũng phải được thực hiện nghiêm ngặt theo hướng dẫn của cơ quan chức năng nhằm ngăn chặn dịch bệnh phát tán ra cộng đồng. Khi mỗi hộ chăn nuôi trở thành một “pháo đài” phòng dịch, ngành chăn nuôi mới có thể phát triển ổn định, an toàn và bền vững trong dài hạn.
Tăng cường các biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi nông hộ là giải pháp thiết thực và hiệu quả nhằm bảo vệ đàn vật nuôi trước nguy cơ dịch bệnh, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi. Đây không chỉ là yêu cầu cấp thiết trong công tác phòng, chống dịch bệnh hiện nay mà còn là định hướng chiến lược để xây dựng ngành chăn nuôi theo hướng hiện đại, an toàn, thân thiện với môi trường và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, ngành chuyên môn cùng tinh thần chủ động, trách nhiệm của người dân, chăn nuôi nông hộ tại Quảng Ninh được kỳ vọng sẽ từng bước phát triển bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế nông thôn./.
Nguyễn Như Lê
