Sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ thể hiện mạnh mẽ việc Việt Nam tiếp tục triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; đồng thời khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược hàng đầu trong tổng thể chính sách đối ngoại của Việt Nam. Đây cũng là thông điệp rõ ràng về cam kết của Việt Nam đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, với tinh thần chủ động, tích cực, trách nhiệm và đóng góp thực chất, hiệu quả vào công việc chung của Hiệp hội.
Đây là Hội nghị cấp cao thường niên đầu tiên trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines, đồng thời mang ý nghĩa đặc biệt khi ASEAN chính thức bước vào giai đoạn phát triển mới sau 10 năm xây dựng Cộng đồng ASEAN giai đoạn 2015-2025. Năm 2026 là năm đầu tiên ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các Kế hoạch chiến lược trên bốn trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội và Kết nối. Đây là khuôn khổ định hướng chiến lược nhằm xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, phát huy vai trò trung tâm trong thúc đẩy hợp tác và giải quyết các vấn đề khu vực.
Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường, nhất là căng thẳng do xung đột ở Trung Đông. Các thách thức về cạnh tranh chiến lược, gián đoạn chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo hộ thương mại đang tác động trực tiếp đến ổn định và đời sống người dân trong khu vực. ASEAN đã phải xử lý nhiều thách thức, nhất là trong việc duy trì vai trò trung tâm, thúc đẩy hợp tác và giải quyết các vấn đề khu vực, huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả ứng phó tập thể và hữu hiệu với các biến động, cú sốc từ bên ngoài, nhất là những diễn biến phức tạp, vừa qua trên thế giới và tại Trung Đông, tác động trực tiếp và nhiều mặt đến các nước ASEAN trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng.
Trước các diễn biến tại Trung Đông, nước Chủ tịch Philippines và ASEAN đã bước đầu có phản ứng, điều chỉnh kịp thời để ứng phó tình hình. Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố chung về tình hình Trung Đông ngày 4/3/2026, và tổ chức hai Cuộc họp đặc biệt trực tuyến vào ngày 13/3/2026 và ngày 13/4/2026 để thảo luận về tác động chính trị, an ninh và kinh tế đối với ASEAN cũng như hướng phối hợp hành động. Hội nghị hẹp các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ 32 ngày 13/3/2026 đã ra Tuyên bố chung về nâng cao tự cường kinh tế ASEAN trước các biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AECC) đặc biệt về tình hình Trung Đông ngày 30/4/2026 đã thông qua Tuyên bố chung về hệ lụy kinh tế của tình hình Trung Đông. Hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN đặc biệt ngày 27/4/2026 đã ra Tuyên bố chung về diễn biến tình hình Trung Đông. Đây là cách làm mới của ASEAN, thể hiện ASEAN thích ứng và hiệu quả hơn.
Sau 10 năm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 (2015-2025), ASEAN đã đạt nhiều thành quả tích cực, góp phần khẳng định vai trò quan trọng đối với hòa bình, ổn định và phát triển thịnh vượng ở khu vực. Từ năm 2009, ASEAN đã triển khai các Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội. Năm 2015, Cộng đồng ASEAN được thành lập, với định hướng theo Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 và Kế hoạch tổng thể trên 3 trụ cột, nhằm mục tiêu phát triển Cộng đồng gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế và chia sẻ trách nhiệm xã hội chung, dựa trên luật lệ, hướng đến người dân và lấy người dân làm trung tâm. ASEAN đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm hòa bình, an ninh, ổn định khu vực, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các quốc gia thành viên; tiếp tục phổ biến và đề cao các nguyên tắc, chuẩn mực ứng xử chung giữa các quốc gia; phát huy vai trò trung tâm và tiếng nói chung trước các biến động, bất ổn ở toàn cầu và khu vực.
Về kinh tế, ASEAN đạt được những thành tựu nổi bật về quy mô, tốc độ tăng trưởng và mức độ hội nhập. Về văn hóa-xã hội, ASEAN từng bước khẳng định và lan tỏa bản sắc cộng đồng ASEAN, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, thúc đẩy giáo dục, bảo vệ quyền con người, tăng cường ứng phó với các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu và thiên tai; tích cực triển khai các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật, thể thao và kết nối nhân dân, góp phần thắt chặt hơn sự hiểu biết, tin cậy và gắn kết trong cộng đồng khu vực.
Với chủ đề “một ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm”, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đã đề ra bốn Kế hoạch chiến lược về Chính trị-An ninh, Kinh tế, Văn hóa-Xã hội và Kết nối. Về chính trị-an ninh, ASEAN cam kết duy trì hòa bình, an ninh, và ổn định trong khu vực, giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình trên cơ sở thượng tôn luật pháp quốc tế, củng cố đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm ASEAN, và khẳng định tiếng nói của ASEAN trong các vấn đề khu vực và toàn cầu. Về kinh tế, ASEAN chú trọng thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, năng lượng tái tạo để xây dựng một nền kinh tế hội nhập, gắn kết, cạnh tranh cao. Về văn hóa-xã hội, ASEAN đặt mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, hướng tới một cộng đồng văn hóa-xã hội bao trùm, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Về kết nối, ASEAN đề ra định hướng tăng cường kết nối khu vực thông qua hạ tầng đồng bộ, ứng dụng đổi mới số và tăng cường an ninh mạng, quản trị tốt, kết nối chuỗi logistics và chuỗi cung ứng, giải quyết các thách thức từ quá trình đô thị hóa...
Với chủ đề "Cùng chèo lái tương lai chung", Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 sẽ tập trung trao đổi các biện pháp nhằm củng cố đoàn kết, tự cường và năng lực ứng phó thách thức của ASEAN; thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên chiến lược, đặc biệt là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các trọng tâm hợp tác trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines; tiếp tục phát huy tiếng nói chung và vai trò trung tâm của ASEAN trên cơ sở đề cao thượng tôn pháp luật, ủng hộ chủ nghĩa đa phương, làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển, đồng thời nâng cao vị thế và vai trò của ASEAN trong khu vực và trên thế giới.
Hợp tác ASEAN năm 2026 sẽ triển khai trên cơ sở 3 định hướng lớn tương ứng với ba trụ cột: Củng cố các mỏ neo hòa bình và an ninh: thúc đẩy hòa bình và an ninh thông qua đối thoại, tôn trọng luật pháp quốc tế, tăng cường hợp tác ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống; Thúc đẩy các hành lang thịnh vượng: tạo dựng các liên kết có hệ thống, hướng tới hội nhập kinh tế, chuyển đổi số, phát triển bao trùm và bền vững mang lại lợi ích cho mọi người dân ASEAN; Đẩy mạnh trao quyền cho người dân thông qua nâng cao tính bao trùm của xã hội, bảo vệ các nhóm yếu thế, thúc đẩy cảm thức chung về bản sắc và cộng đồng.
Sau hơn 30 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã trở thành nòng cốt, cùng các nước thành viên duy trì hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực. Việt Nam đã tăng cường quan hệ với các đối tác, khai thác hiệu quả mạng lưới liên kết kinh tế của ASEAN để thúc đẩy thương mại, đầu tư. Trong bối cảnh ASEAN chịu nhiều tác động của cuộc xung đột tại Trung Đông, tại các cuộc họp của ASEAN thời gian qua, Việt Nam đã chủ động đóng góp, đưa ra nhiều sáng kiến cụ thể nhằm thúc đẩy khả năng ứng phó tập thể của ASEAN, trong đó có "Sáng kiến xây dựng Khung hợp tác tăng cường ứng phó chung của ASEAN với tình hình ở Trung Đông và các cuộc khủng hoảng trong tương lai". Quan hệ song phương của Việt Nam với các nước ASEAN cũng đang phát triển tích cực. Việt Nam đã nâng cấp quan hệ với Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan lên Đối tác chiến lược toàn diện và dự kiến sẽ sớm nâng cấp quan hệ với Timor-Leste.
Tham dự hội nghị lần này, Đoàn Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN thúc đẩy triển khai hiệu quả các ưu tiên của năm Chủ tịch ASEAN 2026 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm. Việt Nam sẽ cùng ASEAN thúc đẩy duy trì môi trường hòa bình, an ninh và ổn định; đề cao thượng tôn luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương; tăng cường liên kết nội khối, đồng thời mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, qua đó củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Chuyến tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 của Thủ tướng Chính phủ khẳng định vị trí chiến lược của ASEAN và cam kết tiếp tục tham gia, đóng góp có trách nhiệm, tích cực, chủ động của Việt Nam cho hợp tác ASEAN. Chuyến công tác của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam góp phần nâng cao vai trò, uy tín và hợp tác thực chất, hiệu quả trong ASEAN; bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định; đóng góp duy trì đoàn kết, thống nhất, nâng cao tự cường, năng lực của ASEAN trong ứng phó với khủng hoảng, vượt qua các thách thức chung; cùng nước Chủ tịch Philippines và các thành viên ASEAN tích cực triển khai các ưu tiên của năm 2026 và các định hướng đề ra trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 nhằm xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm, vì một khu vực hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững.
VNHN
Nguồn tư liệu: Bộ Ngoại giao
