Từ diễn đàn ngôn ngữ đến không gian hợp tác đa lĩnh vực
Cộng đồng Pháp ngữ ngày nay đã vượt xa phạm vi một cộng đồng ngôn ngữ thuần túy. Với Tổ chức quốc tế Pháp ngữ (OIF) gồm 90 quốc gia và chính phủ thành viên, thành viên liên kết và quan sát viên, mạng lưới hợp tác Pháp ngữ đã phát triển thành một cấu trúc đa tầng, kết nối chính trị, ngoại giao, nghị viện, giáo dục, nghiên cứu khoa học, văn hóa, kinh tế và giao lưu nhân dân.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, ngôn ngữ không đơn thuần là phương tiện giao tiếp mà còn là một nguồn lực tạo dựng kết nối, thúc đẩy hiểu biết và mở rộng hợp tác. Tiếng Pháp, với mạng lưới sử dụng rộng khắp nhiều châu lục, tạo ra những cầu nối đặc biệt giữa châu Âu, châu Phi, châu Mỹ và châu Á – Thái Bình Dương. Đây cũng là nền tảng để Cộng đồng Pháp ngữ phát huy vai trò trong việc thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác và tìm kiếm những giải pháp chung trước các vấn đề xuyên biên giới.
HNCC20 diễn ra trong bối cảnh thế giới đứng trước nhiều biến động: xung đột và bất ổn tại một số khu vực, cạnh tranh địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, khoảng cách phát triển và những tác động sâu rộng của trí tuệ nhân tạo. Những thách thức này cho thấy không một quốc gia nào có thể tự giải quyết tất cả vấn đề nếu thiếu sự phối hợp và chia sẻ trách nhiệm quốc tế.
Với chủ đề “Tái đầu tư cho hòa bình vì một nền thịnh vượng chung và sự ổn định bền vững”, HNCC20 đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa hòa bình, ổn định và phát triển. Đây không chỉ là thông điệp mang tính định hướng mà còn phản ánh yêu cầu thực tiễn: muốn có thịnh vượng lâu dài phải xây dựng được môi trường hòa bình; muốn duy trì hòa bình bền vững phải giải quyết những nguyên nhân sâu xa của bất bình đẳng, nghèo đói, thiếu cơ hội phát triển và những bất đồng trong quan hệ quốc tế.
Đối với Việt Nam, việc tham gia HNCC20 vì thế mang ý nghĩa rộng hơn một hoạt động ngoại giao thường kỳ. Đây là dịp để tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; đồng thời đóng góp vào những vấn đề chung của cộng đồng quốc tế trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.
Việt Nam - thành viên chủ động, có trách nhiệm và đóng góp thực chất
Gần ba thập kỷ kể từ khi đăng cai Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 7 tại Hà Nội năm 1997, Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò trong Cộng đồng Pháp ngữ, không chỉ thông qua sự tham gia tại các diễn đàn chính trị mà còn bằng những sáng kiến và đóng góp trên nhiều lĩnh vực hợp tác.
Việt Nam là một trong những thành viên tích cực thúc đẩy việc mở rộng nội dung hợp tác Pháp ngữ sang lĩnh vực kinh tế. Tại HNCC7 năm 1997, Việt Nam đã khởi xướng đưa trụ cột hợp tác kinh tế vào chương trình nghị sự của Cộng đồng Pháp ngữ. Đây là dấu mốc thể hiện tư duy tiếp cận thực chất: phát huy lợi thế về ngôn ngữ và mạng lưới đối tác để tạo ra những giá trị cụ thể cho phát triển.
Thực tiễn hợp tác những năm gần đây tiếp tục cho thấy định hướng này. Theo thông tin Đại sứ Nguyễn Thị Vân Anh chia sẻ với Báo Nhân Dân, từ năm 2020 đến nay, OIF đã triển khai hơn 100 hoạt động, dự án hỗ trợ Việt Nam với tổng kinh phí khoảng 2,7 triệu euro. Các chương trình tập trung vào giảng dạy tiếng Pháp và bằng tiếng Pháp, thương mại, đầu tư, du lịch bền vững, trao quyền cho phụ nữ và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Đáng chú ý, hợp tác Pháp ngữ đã gắn với những nhu cầu phát triển cụ thể tại địa phương. Các dự án hỗ trợ hàng nghìn phụ nữ dân tộc thiểu số tại Điện Biên phát triển sinh kế, nghề thủ công và du lịch cộng đồng là ví dụ về cách thức kết nối hợp tác quốc tế với mục tiêu phát triển bao trùm. Giá trị của những chương trình này không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính mà còn ở khả năng chuyển giao tri thức, nâng cao năng lực và mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho cộng đồng.
Việt Nam cũng đảm nhiệm vai trò là nơi đặt Văn phòng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của OIF và Trung tâm Pháp ngữ khu vực châu Á - Thái Bình Dương (CREFAP). Đây là những đầu mối quan trọng để thúc đẩy hoạt động Pháp ngữ tại khu vực, tăng cường kết nối giữa các thành viên và đưa các chương trình hợp tác đến gần hơn với nhu cầu thực tiễn.
Cùng với đó, việc Quốc hội Việt Nam đăng cai Hội nghị Ban Chấp hành Liên minh Nghị viện Pháp ngữ và Diễn đàn Nghị viện hợp tác Pháp ngữ tại Cần Thơ năm 2025, thành phố Huế đăng cai Đại hội lần thứ 45 của Hiệp hội quốc tế các Thị trưởng Pháp ngữ (AIMF) năm 2025, cho thấy sự tham gia của Việt Nam ngày càng mở rộng từ cấp độ chính phủ đến nghị viện và chính quyền địa phương.
Những đóng góp ấy tạo nên nền tảng để Việt Nam tiếp tục tham gia sâu hơn vào quá trình định hình các ưu tiên hợp tác của Cộng đồng Pháp ngữ trong giai đoạn mới.
Khai thác dư địa kinh tế, mở rộng kết nối với các thị trường tiềm năng
Một trong những giá trị nổi bật mà HNCC20 mang lại cho Việt Nam là cơ hội mở rộng hợp tác kinh tế và thương mại thông qua mạng lưới Pháp ngữ. Theo thông tin được Đại sứ Nguyễn Thị Vân Anh chia sẻ, Cộng đồng Pháp ngữ có tổng dân số khoảng 2,8 tỷ người, chiếm khoảng 16,5% GDP thế giới và khoảng 20% trao đổi thương mại toàn cầu. Quy mô đó cho thấy đây là một không gian hợp tác có tiềm năng đáng kể đối với các nền kinh tế đang đẩy mạnh hội nhập như Việt Nam.
Điều quan trọng là Việt Nam cần nhìn nhận Cộng đồng Pháp ngữ không chỉ như một thị trường thống nhất, mà là mạng lưới các thị trường có đặc điểm, lợi thế và nhu cầu khác nhau. Bên cạnh những đối tác truyền thống tại châu Âu và Bắc Mỹ như Pháp, Canada, nhiều quốc gia châu Phi đang nổi lên với nhu cầu lớn về hạ tầng, viễn thông, năng lượng, nông nghiệp, chế biến thực phẩm và chuyển đổi số.
Đây là những lĩnh vực Việt Nam có kinh nghiệm phát triển và có thể tìm kiếm cơ hội hợp tác trên cơ sở lợi ích cùng có lợi. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ, chuyển giao kinh nghiệm sản xuất, phát triển hạ tầng số, nông nghiệp công nghệ cao và các giải pháp viễn thông phù hợp với điều kiện của từng thị trường.
Việc Việt Nam là quốc gia đầu tiên đón Đoàn kinh tế Pháp ngữ do OIF tổ chức trong cả lượt đi năm 2022 và lượt về năm 2025 đã tạo tiền đề cho hoạt động kết nối doanh nghiệp. Những chương trình này cần tiếp tục được phát triển theo hướng thiết lập quan hệ đối tác dài hạn, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, tìm hiểu pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế thanh toán và phương thức phân phối tại các quốc gia sở tại.
Đặc biệt, Diễn đàn Doanh nghiệp Pháp ngữ về đổi mới và sáng tạo (FrancoTech) tổ chức nhân dịp HNCC20 mở ra không gian kết nối giữa doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và các chủ thể đổi mới sáng tạo. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam giới thiệu năng lực, tìm kiếm đối tác, tiếp cận công nghệ và mở rộng mạng lưới kinh doanh quốc tế.
Tuy nhiên, quy mô dân số hay tổng giá trị kinh tế của Cộng đồng Pháp ngữ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam có thể tự động tiếp cận thị trường. Muốn chuyển hóa tiềm năng thành kết quả, cần có chiến lược xúc tiến thương mại chuyên biệt, nghiên cứu kỹ đặc điểm từng quốc gia, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và xây dựng quan hệ hợp tác dựa trên sự am hiểu văn hóa, pháp luật và tập quán kinh doanh địa phương.
Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - hướng hợp tác của tương lai
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và đời sống xã hội, hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần trở thành một trụ cột ngày càng quan trọng của Cộng đồng Pháp ngữ.
Đây cũng là lĩnh vực Việt Nam đặc biệt quan tâm khi đang thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và nâng cao năng lực khoa học - công nghệ. Mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và doanh nghiệp trong Cộng đồng Pháp ngữ có thể tạo ra những kênh hợp tác thiết thực về đào tạo nhân lực, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và phát triển các giải pháp phục vụ quản lý, sản xuất.
Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo vừa mở ra cơ hội phát triển, vừa đặt ra những vấn đề mới về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, đạo đức công nghệ, chênh lệch năng lực số và khả năng tiếp cận công nghệ giữa các quốc gia. Nếu khoảng cách về hạ tầng, dữ liệu và kỹ năng tiếp tục gia tăng, những thành quả của cuộc cách mạng công nghệ có nguy cơ tập trung chủ yếu ở các nền kinh tế phát triển.
Vì vậy, định hướng hợp tác Pháp ngữ cần chú trọng xây dựng năng lực số cho các quốc gia thành viên, hỗ trợ đào tạo nhân lực, chia sẻ tri thức và thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Đề xuất của Việt Nam về việc thu hẹp khoảng cách dữ liệu, công nghệ và kỹ năng số, đồng thời xây dựng khuôn khổ quản trị phù hợp đối với AI, là một nội dung có ý nghĩa thực tiễn đối với hợp tác trong giai đoạn tới.
Đối với Việt Nam, việc chủ động tham gia xây dựng Chiến lược Kinh tế và Chiến lược Số Pháp ngữ từ năm 2028 sẽ tạo thêm cơ hội đóng góp vào định hướng phát triển chung, đồng thời mở rộng quan hệ với các đối tác có thế mạnh về công nghệ, giáo dục và nghiên cứu khoa học.
Từ cam kết đa phương đến những kết quả hợp tác cụ thể
Một thách thức đặt ra đối với Cộng đồng Pháp ngữ là làm thế nào để chuyển hóa các cam kết chính trị thành những chương trình hợp tác có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu đa dạng của các thành viên. Trong một cộng đồng gồm nhiều quốc gia với trình độ phát triển, điều kiện kinh tế và ưu tiên chính sách khác nhau, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ chế hợp tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Bởi vậy, nỗ lực cải tổ, hiện đại hóa OIF cần đi liền với nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng ngân sách minh bạch, tăng cường phân cấp và phát huy vai trò của các cơ quan khu vực. Việc Việt Nam đề nghị ưu tiên những lĩnh vực mang lại giá trị gia tăng thiết thực như giáo dục tiếng Pháp, đa dạng văn hóa, hợp tác kinh tế, hợp tác số và trí tuệ nhân tạo thể hiện cách tiếp cận hướng tới hiệu quả và nhu cầu thực chất của các thành viên.
Đối với Việt Nam, cơ hội từ HNCC20 cần được tiếp nối bằng một chương trình hành động có trọng tâm. Trước hết, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan ngoại giao, bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp nhằm hình thành mạng lưới hợp tác Pháp ngữ rộng hơn. Tiếp đó, cần khai thác tốt hơn vai trò của Văn phòng khu vực OIF tại Hà Nội và CREFAP, gắn hoạt động hợp tác với các chương trình phát triển cụ thể tại địa phương.
Cùng với hợp tác kinh tế và công nghệ, việc duy trì giảng dạy tiếng Pháp, phát triển nguồn nhân lực có khả năng sử dụng ngoại ngữ trong môi trường chuyên môn cũng cần được quan tâm. Ngôn ngữ chỉ thực sự trở thành lợi thế khi được kết nối với kiến thức chuyên ngành, năng lực quản trị và khả năng tham gia các hoạt động kinh tế, khoa học, văn hóa quốc tế.
HNCC20 cũng là dịp để Việt Nam quảng bá hình ảnh đất nước, con người, lịch sử và văn hóa thông qua các hoạt động giao lưu, trong đó có Làng văn hóa Pháp ngữ. Sự hiện diện của Việt Nam tại các không gian văn hóa chung góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thúc đẩy giao lưu nhân dân và tạo nền tảng xã hội thuận lợi cho hợp tác lâu dài.
Có thể thấy, giá trị của HNCC20 không chỉ nằm ở những tuyên bố hay định hướng được thông qua tại hội nghị, mà còn ở khả năng mở ra những kết nối mới và tạo động lực cho các chương trình hợp tác sau hội nghị. Với nền tảng quan hệ đã được vun đắp, cùng kinh nghiệm tham gia các cơ chế đa phương, Việt Nam có điều kiện tiếp tục phát huy vai trò chủ động, đóng góp vào những vấn đề chung của Cộng đồng Pháp ngữ, đồng thời khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển.
Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào đối thoại, liên kết và chia sẻ trách nhiệm, việc mở rộng hợp tác Pháp ngữ cũng chính là mở rộng thêm những kênh kết nối của Việt Nam với thế giới. Từ nền tảng ngôn ngữ và văn hóa, hợp tác cần được nâng lên thành những giá trị cụ thể về kinh tế, tri thức, công nghệ và phát triển bền vững. Đó cũng là cách để Việt Nam tiếp tục khẳng định hình ảnh một quốc gia thành viên tích cực, có trách nhiệm, sẵn sàng đóng góp cho hòa bình và thịnh vượng chung.
