Ngày 26/7, tại tỉnh Lâm Đồng, Đại tướng Phan Văn Giang - Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng dự Lễ công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam. Đây được xem là dấu mốc quan trọng của ngành công nghiệp luyện kim khi lần đầu tiên Việt Nam làm chủ công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500 kA, hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong chuỗi sản xuất từ khai thác bauxite, chế biến alumin đến luyện nhôm kim loại.
Hoàn thiện chuỗi giá trị, nâng cao năng lực tự chủ
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có trữ lượng bauxite lớn trên thế giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị gia tăng của ngành chủ yếu dừng ở khai thác quặng và sản xuất alumin, trong khi công đoạn điện phân nhôm - khâu tạo ra giá trị kinh tế cao nhất - vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu.
Việc Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông đưa phân kỳ đầu tiên vào vận hành đã tạo bước chuyển căn bản trong chiến lược phát triển ngành nhôm Việt Nam. Không chỉ giúp khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên trong nước, dự án còn mở ra khả năng hình thành hệ sinh thái công nghiệp nhôm hoàn chỉnh, tạo nền tảng cho các ngành cơ khí chế tạo, ô tô, điện - điện tử, xây dựng, năng lượng tái tạo và hàng không phát triển.
Đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp chế biến sâu mà Đảng và Chính phủ xác định nhằm nâng cao giá trị tài nguyên quốc gia, giảm xuất khẩu nguyên liệu thô và gia tăng hàm lượng công nghệ trong sản phẩm.
Tăng sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng sau đại dịch COVID-19 và những biến động địa chính trị, nhiều quốc gia ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp nền tảng để bảo đảm an ninh nguyên liệu.
Nhôm là vật liệu chiến lược của nhiều lĩnh vực công nghệ cao, từ sản xuất ô tô điện, thiết bị điện tử, năng lượng tái tạo đến hàng không và quốc phòng. Vì vậy, việc chủ động nguồn cung nhôm kim loại không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc từ thị trường quốc tế.
Theo tính toán, khi hoàn thành cả ba giai đoạn đầu tư với công suất thiết kế 450.000 tấn mỗi năm, nhà máy có thể tạo ra giá trị sản xuất khoảng 1,35-1,4 tỷ USD/năm, đồng thời góp phần cải thiện cán cân thương mại và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành sản xuất.
Đây là điều kiện quan trọng để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới về xuất xứ hàng hóa và giá trị nội địa.
Động lực phát triển vùng Tây Nguyên
Không chỉ mang ý nghĩa về công nghệ, dự án còn tạo động lực mới cho phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên.
Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành toàn bộ các phân kỳ vào đầu năm 2027, nhà máy sẽ tạo việc làm trực tiếp cho hơn 1.000 lao động và hàng nghìn việc làm gián tiếp trong các lĩnh vực logistics, cơ khí, vận tải, dịch vụ kỹ thuật và cung ứng nguyên liệu. Đồng thời, sự hình thành ngành luyện nhôm sẽ thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ, góp phần nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp của địa phương.
Việc phát triển công nghiệp nhôm cũng được kỳ vọng tạo sức lan tỏa trong thu hút đầu tư, thúc đẩy hình thành các cụm liên kết ngành, gắn kết Tây Nguyên với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ thông qua hệ thống logistics và hạ tầng giao thông hiện đại.
Hội nhập đi cùng đổi mới công nghệ
Sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71%, phản ánh kết quả của quá trình hơn một thập kỷ nghiên cứu, đầu tư và làm chủ công nghệ của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư Việt Nam. Đây không chỉ là thành quả của một doanh nghiệp mà còn cho thấy năng lực tiếp cận và vận hành các công nghệ luyện kim tiên tiến của Việt Nam đang từng bước được nâng lên.
Tại buổi lễ, thay mặt Chính phủ, Đại tướng Phan Văn Giang đề nghị các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển ngành công nghiệp nhôm theo hướng hiện đại; hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất.
Đối với tỉnh Lâm Đồng, cần đẩy nhanh quy hoạch không gian công nghiệp, hạ tầng logistics và thu hút các dự án chế biến sâu sau nhôm nhằm hình thành trung tâm công nghiệp nhôm của cả nước. Đồng thời, chủ đầu tư phải bảo đảm tiến độ các giai đoạn tiếp theo, nâng cao năng lực quản trị, thực hiện nghiêm các tiêu chuẩn về môi trường và tiết kiệm năng lượng, hướng tới mô hình nhà máy xanh, nhà máy thông minh đạt chuẩn quốc tế.
Khẳng định vị thế trong tiến trình hội nhập
Sự ra đời của sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên không chỉ mang ý nghĩa về mặt sản xuất mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy phát triển công nghiệp của Việt Nam: từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, từ gia công sang làm chủ công nghệ và từ tham gia đơn lẻ sang từng bước giữ vai trò cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng năng lực sản xuất các vật liệu nền tảng sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh quốc gia, củng cố tính tự chủ của nền kinh tế và tạo dư địa để Việt Nam đón đầu các làn sóng đầu tư mới vào các ngành công nghiệp công nghệ cao.
