Trong bối cảnh bộ máy hành chính tiếp tục được sắp xếp, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác tài sản công ngày càng trở nên cấp thiết. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm kê, thống kê hay ghi nhận trên sổ sách, quản trị tài sản công cần được thực hiện một cách đồng bộ, minh bạch, có trách nhiệm và gắn với hiệu quả sử dụng thực tế. Công điện số 71/CĐ-TTg ngày 04/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra những nhiệm vụ cụ thể nhằm khắc phục bất cập, ngăn ngừa thất thoát, lãng phí và phát huy tốt hơn nguồn lực quan trọng này.
Quản trị chặt chẽ tài sản công: Khơi thông nguồn lực, ngăn ngừa thất thoát, lãng phí. Ảnh minh họa - BVBM
Từ kiểm kê tài sản đến nâng cao chất lượng quản trị
Tài sản công là nguồn lực vật chất quan trọng của quốc gia, được hình thành từ ngân sách nhà nước, các nguồn vốn hợp pháp khác và thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, thống nhất quản lý. Từ trụ sở làm việc, phương tiện, trang thiết bị đến hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, công trình công cộng…, mỗi tài sản đều gắn với nguồn lực xã hội và có vai trò nhất định trong bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, cung ứng dịch vụ công và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Vì vậy, hiệu quả quản lý tài sản công không chỉ được đo bằng việc tài sản có được ghi nhận đầy đủ trong hồ sơ hay không, mà quan trọng hơn là tài sản có được sử dụng đúng mục đích, đúng tiêu chuẩn, định mức, khai thác hợp lý và tạo ra giá trị thiết thực hay không.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, công tác quản lý tài sản công tại một số cơ quan, tổ chức, đơn vị vẫn còn những hạn chế. Hồ sơ quản lý chưa đầy đủ; số liệu giữa thực tế và sổ sách kế toán chưa thống nhất; một số tài sản chưa được xác định đầy đủ giá trị; tình trạng tài sản dôi dư, xuống cấp, không còn nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng chưa đúng mục đích vẫn cần được xử lý quyết liệt.
Đặc biệt, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới và tổ chức lại các đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu mới đối với việc bàn giao, tiếp nhận, phân bổ và khai thác tài sản công. Nếu không được rà soát, cập nhật và xử lý kịp thời, tài sản có thể rơi vào tình trạng thiếu đầu mối quản lý, sử dụng không tương xứng với công năng hoặc bị bỏ không trong thời gian dài.
Trên cơ sở đó, Công điện số 71/CĐ-TTg ngày 04/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường hiệu quả công tác quản lý, hạch toán, theo dõi tài sản công đã nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu cơ quan, đơn vị. Đây không chỉ là nhiệm vụ chấn chỉnh nghiệp vụ kế toán, thống kê mà còn là bước đi cần thiết nhằm nâng cao chất lượng quản trị nguồn lực nhà nước.
Một trong những cơ sở quan trọng để triển khai nhiệm vụ này là kết quả Tổng kiểm kê tài sản công năm 2026, thực hiện tại thời điểm 0 giờ ngày 01/01/2026 theo Quyết định số 213/QĐ-TTg ngày 01/03/2024 của Thủ tướng Chính phủ. Thông qua tổng kiểm kê, các cơ quan, tổ chức, đơn vị có điều kiện nhìn nhận toàn diện hơn về hiện trạng tài sản được giao quản lý, sử dụng, đồng thời nhận diện những tồn tại cần khắc phục.
Điểm đáng chú ý là kết quả kiểm kê cần được chuyển hóa thành hành động quản lý cụ thể. Kiểm kê không phải đích đến, mà là cơ sở để xác lập trách nhiệm, chuẩn hóa dữ liệu, điều chỉnh phương án sử dụng và nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công.
Chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch hóa trách nhiệm
Một trong những yêu cầu trọng tâm được Thủ tướng Chính phủ đặt ra là trong năm 2027 phải hoàn thành việc củng cố, cập nhật, bổ sung hồ sơ quản lý, theo dõi và hạch toán tài sản công, bảo đảm thống nhất giữa số liệu thực tế với sổ sách kế toán.
Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng. Bởi muốn quản lý tốt, trước hết phải nắm chắc tài sản đang có, tài sản thuộc quyền quản lý của đơn vị nào, hiện trạng ra sao, giá trị bao nhiêu, được sử dụng vào mục đích gì và hiệu quả khai thác như thế nào.
Việc chuẩn hóa thông tin, số liệu không đơn thuần là hoàn thiện thủ tục hành chính mà còn góp phần hình thành cơ sở dữ liệu đáng tin cậy phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Khi thông tin tài sản được cập nhật đầy đủ, thống nhất và có khả năng đối chiếu, cơ quan quản lý sẽ thuận lợi hơn trong việc phát hiện tài sản sử dụng kém hiệu quả, tài sản chưa được khai thác hoặc có nguy cơ thất thoát.
Đáng chú ý, Công điện yêu cầu thực hiện xác định giá trị đối với những tài sản chưa được xác định giá trị để phục vụ quản lý, hạch toán theo quy định. Đây là vấn đề quan trọng bởi việc thiếu thông tin về giá trị tài sản có thể gây khó khăn cho công tác theo dõi biến động, tính hao mòn, đánh giá hiệu quả sử dụng và xây dựng phương án xử lý.
Cùng với đó, việc rà soát, ban hành kịp thời các văn bản về phân cấp thẩm quyền, tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công chuyên dùng, thời gian sử dụng và tỷ lệ tính hao mòn đối với tài sản cố định vô hình, tài sản kết cấu hạ tầng cũng được đặt ra như một yêu cầu cần thiết.
Những quy định này tạo cơ sở để các cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện thống nhất, hạn chế tình trạng lúng túng trong xác định thẩm quyền, thiếu căn cứ trong quản lý hoặc chậm trễ khi xử lý tài sản phát sinh.
Một điểm nhấn khác là yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan trung ương và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về quản lý, sử dụng, khai thác, thống kê, theo dõi, hạch toán tài sản công thuộc phạm vi quản lý.
Cách tiếp cận này cho thấy quản lý tài sản công không thể chỉ là công việc riêng của bộ phận kế toán hay đơn vị hành chính - quản trị. Đây là trách nhiệm xuyên suốt trong hoạt động quản lý nhà nước, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, đơn vị trực tiếp sử dụng và cấp có thẩm quyền.
Kiên quyết xử lý tài sản dôi dư, khơi thông nguồn lực phát triển
Một trong những vấn đề cần được quan tâm là tình trạng tài sản công không được sử dụng hoặc sử dụng chưa tương xứng với giá trị, công năng. Trụ sở bỏ trống, công trình xuống cấp, thiết bị không còn nhu cầu sử dụng hay tài sản bị sử dụng sai mục đích đều có thể dẫn đến lãng phí nguồn lực xã hội.
Công điện số 71/CĐ-TTg yêu cầu xử lý dứt điểm các tài sản hỏng, không sử dụng được; tài sản còn sử dụng được nhưng không sử dụng và tài sản sử dụng không đúng mục đích theo quy định của pháp luật. Đồng thời, các ban quản lý dự án, cơ quan, tổ chức, đơn vị phải thực hiện bàn giao, tiếp nhận và xử lý tài sản ngay sau khi kết thúc dự án hoặc khi có quyết định xử lý của cơ quan, người có thẩm quyền.
Yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Việc sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ có thể làm thay đổi nhu cầu sử dụng trụ sở, phương tiện và trang thiết bị. Nếu không có phương án phân bổ, điều chuyển hoặc xử lý phù hợp, những tài sản vốn được đầu tư bằng ngân sách nhà nước có nguy cơ trở thành nguồn lực bị đóng băng.
Tuy nhiên, xử lý tài sản dôi dư không nên chỉ được hiểu là thanh lý hoặc thu hồi. Quan trọng hơn là phải đánh giá đúng hiện trạng, công năng và nhu cầu thực tế để lựa chọn phương án phù hợp: tiếp tục sử dụng, điều chuyển, chuyển đổi công năng, khai thác hoặc xử lý theo quy định. Mục tiêu cuối cùng là bảo toàn giá trị tài sản, hạn chế chi phí phát sinh và phát huy tối đa hiệu quả đầu tư công.
Song song với đó, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm là yêu cầu không thể thiếu. Công điện giao trách nhiệm cho các bộ, cơ quan trung ương và UBND các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm soát toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng, khai thác và xử lý tài sản công, bảo đảm không để xảy ra thất thoát, lãng phí.
Bộ Tài chính được giao theo dõi, kiểm tra, đôn đốc và hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương trong quá trình thực hiện. Đây là cơ chế cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất trong triển khai, đồng thời kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Đưa quản trị tài sản công vào chiều sâu, lấy hiệu quả làm thước đo
Trong quản lý nhà nước hiện đại, tài sản công không chỉ là đối tượng cần kiểm soát mà còn là nguồn lực cần được tổ chức, phân bổ và khai thác một cách khoa học. Một nền hành chính hiệu quả không thể để nguồn lực công tồn tại trong tình trạng phân tán, thiếu thông tin, sử dụng không đúng nhu cầu hoặc chậm được đưa vào phục vụ xã hội.
Do đó, cùng với việc hoàn thiện hồ sơ, chuẩn hóa số liệu và xác định trách nhiệm, các cơ quan, đơn vị cần từng bước đổi mới phương thức quản trị tài sản theo hướng công khai, minh bạch, ứng dụng công nghệ số và tăng cường khả năng giám sát. Dữ liệu tài sản phải được cập nhật thường xuyên, phản ánh đúng biến động về số lượng, giá trị, hiện trạng và mục đích sử dụng; đồng thời trở thành căn cứ quan trọng trong lập dự toán, kế hoạch đầu tư, mua sắm và phân bổ ngân sách.
Đặc biệt, cần khắc phục tư duy quản lý theo hướng đủ thủ tục là hoàn thành nhiệm vụ. Một tài sản được ghi nhận đầy đủ trên sổ sách nhưng không được sử dụng, không phát huy công năng hoặc gây phát sinh chi phí bảo quản kéo dài vẫn là biểu hiện của sử dụng nguồn lực chưa hiệu quả.
Công điện số 71/CĐ-TTg vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu chấn chỉnh công tác hạch toán, theo dõi tài sản công mà còn gợi mở một cách tiếp cận rộng hơn: lấy hiệu quả sử dụng làm thước đo chất lượng quản trị. Khi mỗi tài sản được quản lý đúng, sử dụng đúng và khai thác phù hợp, nguồn lực công sẽ được chuyển hóa thành giá trị phục vụ phát triển.
Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí không chỉ nằm ở việc hạn chế chi tiêu hay cắt giảm đầu tư, mà còn thể hiện ở khả năng sử dụng hiệu quả những nguồn lực đã được đầu tư. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để nâng cao kỷ luật, kỷ cương tài chính, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng nền hành chính phục vụ, liêm chính, hiện đại.
Từ kết quả tổng kiểm kê năm 2026 đến yêu cầu hoàn thành chuẩn hóa thông tin, số liệu trong năm 2027, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là khắc phục những bất cập trước mắt mà còn hướng tới thiết lập nền tảng quản trị tài sản công đồng bộ, chuyên nghiệp và bền vững. Khi trách nhiệm được xác lập rõ ràng, dữ liệu được chuẩn hóa và mọi tài sản được sử dụng đúng mục đích, đúng giá trị, tài sản công sẽ thực sự trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần khơi thông động lực phát triển đất nước.
