Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới đối mặt với những cú sốc nghiêm trọng, Việt Nam vẫn duy trì được trạng thái ổn định về an ninh năng lượng, thuộc nhóm 13 quốc gia trong tổng số 177 quốc gia được khảo sát. Kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực bảo đảm nguồn cung điện, xăng dầu mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của năng lực quản trị, điều hành và chủ động ứng phó chính sách. Tuy nhiên, những thách thức phía trước đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục củng cố năng lực tự chủ, hoàn thiện thể chế và phát triển hệ thống năng lượng theo hướng an toàn, linh hoạt, bền vững.
Việt Nam giữ vững an ninh năng lượng giữa biến động toàn cầu: Dấu ấn quản trị và yêu cầu tự chủ dài hạn. Ảnh minh họa - EVN
Ngày 10/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ – Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, đồng thời công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026. Đây là lần đầu tiên báo cáo chuyên đề về an ninh năng lượng quốc gia được công bố, cung cấp bức tranh tổng thể về tình hình cung ứng, quản lý, điều hành và những định hướng chiến lược đối với lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế.
Theo báo cáo, năm 2026 ghi nhận những biến động đặc biệt nghiêm trọng trên thị trường năng lượng thế giới. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 118,35 USD/thùng. Cùng với đó, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño khiến nhu cầu điện tăng cao kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.
Trong tổng số 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam. Kết quả này là một dấu mốc đáng chú ý, nhất là khi nền kinh tế Việt Nam đang duy trì nhu cầu năng lượng tăng nhanh, gắn với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Chủ động điều hành, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống
Điểm nổi bật trong công tác quản lý, điều hành năng lượng năm 2026 là khả năng duy trì cung ứng điện ổn định trong điều kiện phụ tải tăng cao và nguồn cung chịu nhiều sức ép.
Điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW vào ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW. Dù phải đối mặt với những đợt nắng nóng cực đoan, hệ thống điện quốc gia không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Điện thương phẩm trong 10 tháng tăng 9,84%, lần đầu đạt mức xấp xỉ tốc độ tăng GDP.
Đáng chú ý, kết quả này không đến từ những giải pháp tình thế mà là quá trình chuẩn bị có tính toán từ trước. Kế hoạch cung ứng điện với ba kịch bản đã được phê duyệt từ cuối năm 2025; công tác đầu tư, hoàn thiện nguồn và lưới điện được đẩy nhanh; các tổ máy được sửa chữa, bảo dưỡng và hồ chứa thủy điện được chủ động tích nước trước mùa cao điểm. Trong chín tháng năm 2026, toàn ngành đã khởi công 136 công trình lưới điện và đóng điện 131 công trình.
Ở lĩnh vực xăng dầu, Việt Nam cũng duy trì được nguồn cung trong bối cảnh các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn. Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập ngày 4/3/2026, ngay sau khi khủng hoảng vận tải bắt đầu, góp phần tăng cường phối hợp và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.
Trong chín tháng, hai nhà máy lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu. Nhà máy Dung Quất vận hành khoảng 123%, Nhà máy Nghi Sơn khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi. Sản lượng khai thác dầu và condensate của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đạt 115% kế hoạch chín tháng; sản lượng khí đưa về bờ đạt 120%. Đặc biệt, nguồn dầu thô đầu vào được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại, góp phần giảm thiểu nguy cơ phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất.
Cùng với các giải pháp bảo đảm nguồn cung, chính sách tài khóa và điều hành giá được triển khai nhằm hạn chế tác động của biến động năng lượng tới doanh nghiệp và người dân. Theo báo cáo, Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại thời điểm ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong nhóm 16 nền kinh tế được so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.
Từ ổn định trước mắt đến tự chủ năng lượng bền vững
Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên kết quả năm 2026 là quá trình hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý năng lượng được thúc đẩy đồng bộ. Việc triển khai Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chương trình hành động của Chính phủ đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý cho việc huy động nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả điều hành.
Tuy nhiên, những kết quả tích cực không đồng nghĩa với việc các rủi ro đã được giải quyết triệt để. Năm 2025, tỷ trọng nhập khẩu ròng năng lượng trong tổng cung năng lượng sơ cấp vẫn ở mức 43,9%. Dự trữ xăng dầu chưa đạt mục tiêu khoảng 90 ngày nhập ròng theo định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW; hệ thống dự trữ quốc gia riêng cho dầu thô chưa được hình thành. Một số dự án nguồn và lưới điện vẫn gặp khó khăn về cơ chế, vốn và giải phóng mặt bằng.
Đáng lưu ý, nhu cầu điện trong năm 2027 dự kiến tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền phụ tải cao, trong khi nhiều nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Năm 2028 được dự báo còn nhiều thách thức hơn. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 có thể đạt 32.693 - 34.865 MW. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy xử lý thiếu hụt khi phát sinh sang quản trị rủi ro và chuẩn bị năng lực dự phòng từ sớm.
Tại các chỉ đạo về vận hành hệ thống điện quốc gia, yêu cầu bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, trong mọi tình huống được nhấn mạnh. Các công trình nguồn và lưới điện có kế hoạch đưa vào vận hành năm 2027 phải được tập trung thực hiện đúng tiến độ; đồng thời, từng nhiệm vụ cần gắn với trách nhiệm cụ thể và phương án kiểm soát rủi ro.
Về dài hạn, Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm: giảm phụ thuộc vào nhập khẩu; phát triển hạ tầng năng lượng; chủ động ứng phó các nguy cơ an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế. Đây cũng là những trụ cột quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng trước các biến động khó lường.
Bên cạnh đó, tiết kiệm năng lượng cần trở thành một nội dung thiết thực trong quản trị quốc gia, quản trị doanh nghiệp và tiêu dùng xã hội. Năm 2026, lần đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể, với mức tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng. Việc triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả không chỉ góp phần giảm áp lực cung ứng mà còn giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Việc công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 và đưa vào hoạt động Chuyên trang An ninh năng lượng với hệ thống chuyên mục chuyên sâu cũng là bước tiến trong minh bạch hóa thông tin, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ công tác hoạch định chính sách.
Có thể khẳng định, việc Việt Nam nằm trong nhóm 13 quốc gia duy trì ổn định an ninh năng lượng giữa những biến động toàn cầu là kết quả đáng ghi nhận của sự chủ động trong quản lý, điều hành và phối hợp chính sách. Song, thước đo thực chất của an ninh năng lượng không chỉ nằm ở khả năng vượt qua một cuộc khủng hoảng, mà còn ở năng lực phòng ngừa, thích ứng và duy trì nguồn cung ổn định trong dài hạn. Năng lượng phải đi trước một bước, trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.
